Тама́ра Алякса́ндраўна Сакало́ва (; ) — рускамоўная паэтэса, музыкант, педагог. Ахвяра сталінскіх рэпрэсій.

Біяграфія

Раннія гады і адукацыя Нарадзілася 12 красавіка 1892 года ў горадзе Радам (цяпер Польшча) у сям’і ваеннага. Яе дзядуля быў праваслаўным святаром, а сама яна даводзілася пляменніцай жонцы губернатара Іркуцка. Ва ўзросце аднаго года была перавезена бацькамі ў сяло Суксун Пермскай губерні. З васьмі гадоў жыла ў Кіеве. У 1904 годзе паступіла ў Пецярбургскую гімназію, у 1906 годзе працягнула навучанне ў Іркуцку, а затым — у гімназіі ў Вільні.

У Вільні паралельна з гімназіяй атрымлівала мастацкую і музычную адукацыю. Вучылася ў Малявальнай школе акадэміка І. П. Трутнева і ў Віленскай музычнай вучэльні (прыватнай музычнай школе) па класе фартэпіяна ў прафесара М. І. Трэскіна. Разам з ёй у Трэскіна вучыліся будучыя сусветна вядомыя скрыпачы Я. Хейфец і М. Эльман.

У 1916 годзе ў Іркуцку выйшла замуж за афіцэра царскай арміі, які пазней быў забіты бальшавікамі. У 1917 годзе ў сям’і нарадзіўся сын Аляксандр. Маці адна выхоўвала дзіця і ў гады Грамадзянскай вайны ў Расіі пераехала ў Вільню. Яе сястра Вера ў даваенны ці пасляваенны час эмігравала з сям’ёй у ЗША.

Віленскі перыяд З 1918 па 1939 год жыла ў Вільні. У міжваенны час была прыкметнай фігурай у рускім культурным жыцці горада. З 1922 года працавала загадчыцай бібліятэкі Віленскага рускага таварыства, удзельнічала ў літаратурных вечарынах і карысталася вялікай папулярнасцю ў публікі. У красавіку 1935 года Літаратурна-артыстычная секцыя зладзіла вечар яе паэзіі, дзе выконваліся песні на яе тэксты. Была ўдзельніцай літаратурнай групы «Віленская садружнасць паэтаў» (з 1934) і студэнцкай паэтычнай групы «Барка паэтаў» пры Універсітэце Стэфана Баторыя. Выкладала музыку.

Рэпрэсіі Пасля ўсталявання савецкай улады ў Літве, у канцы кастрычніка 1940 года арыштавана органамі НКУС СССР і змешчана ў віленскую турму. У сакавіку 1941 года ёй быў вынесены смяротны прысуд, які пазней замянілі на 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Тэрмін адбывала пад Варкутой, а са снежня 1950 года знаходзілася ў лагеры ў Новасібірскай вобласці. Пасля вызвалення жыла ў высылцы ў сяле Усць-Тарка Новасібірскай вобласці.

Жыццё ў Радашковічах У другой палове 1950-х гадоў (прыкладна ў 1957—1958) пераехала ў БССР і пасялілася ў гарадскім пасёлку Радашковічы. Там яна больш за трыццаць гадоў выкладала па класе фартэпіяна ў музычнай школе, даючы па 5—6 урокаў у дзень нават у сталым узросце. Пазней да яе пераехаў і сын Аляксандр.

У Радашковічах склаўся ўнікальны асяродак інтэлігенцыі. Тамара Сакалова шчыльна сябравала з пісьменніцай Зінаідай Бандарынай, выкладчыцай Кацярынай Жалязоўскай і Верай Ніжанкоўскай, удавой Браніслава Тарашкевіча. Апошнія гады жыцця жыла ў доме састарэлых, дзе і памерла ў 1973 годзе. Пахавана ў Радашковічах.

Творчасць і спадчына Пісаць вершы пачала з васьмі гадоў. Першыя публікацыі з’явіліся ў 1917 годзе ў газеце «Гомельская жизнь». У міжваенны перыяд актыўна друкавалася ў газетах і часопісах Вільні, Варшавы, Роўна, а таксама ў львоўскім жаночым часопісе «Очаг». Некаторыя яе вершы перадрукоўваліся ў Амерыцы яе сястрой Верай.

Цікавым эпізодам яе біяграфіі стала завочная ацэнка яе творчасці Максімам Горкім. Два яе вершы («Тройка» і «Запорожац») былі без яе ведама паказаны пісьменніку, на што ён адказаў: «Беражыце талент Тамары Сакаловай».

У перыяд жыцця ў Радашковічах (1958—1959 гады) публікавала свае рускамоўныя вершы ў раённай газеце «Сцяг Ільіча», дзе ў той час працаваў Адам Мальдзіс. Сярод іх: «Талант», «Лётчыку Пярову», «8-е сакавіка», «Спявак праўды» (да дня нараджэння М. Гогаля), «Вясна ў Радашковічах» і «Памяці З. А. Б[а]ндарынай».

Яе асабісты архіў, які ўключае сшыткі з апавяданнямі, вершамі, у тым ліку перыяду ссылкі ва Усць-Тарцы, а таксама ліставанне з А. Мальдзісам, быў захаваны Сямёнам Букчыным і цяпер знаходзіцца ў фондах Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва (Ф. 527).

Сям’я Сын — Аляксандр Аляксандравіч Сакалоў (1917—2000), які стаў праваслаўным святаром, таксама быў арыштаваны ў кастрычніку 1944 года савецкімі ўладамі і асуджаны на 15 гадоў лагераў (вызвалены ў 1956 годзе, рэабілітаваны ў 1990 годзе). Пахаваны ў Радашковічах.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Рускамоўныя паэты Катэгорыя:Рускамоўныя паэты Польшчы Катэгорыя:Музыканты Расійскай імперыі Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа Катэгорыя:Рускія ў Вільні