Сафія Аляксандраўна Налепінска-Бойчук (; ) — украінскі савецкі графік, прафесар.

Біяграфія

Нарадзілася ў сям’і польскага інжынера, сына выкладчыка матэматыкі Аляксандра Ксавер’евіча Налепінскага (1857—1908) і Соф’і Францаўны, у дзявоцтве Рор (1861—1939), піяністцы, дачцэ лекара, якая мела французскае паходжанне. У 1888 годзе бацькі пераехалі з дзецьмі ў Санкт-Пецярбург, дзе Аляксандр Ксавер’евіч выкладаў у Горным інстытуце. Соф’я атрымала добрую хатнюю адукацыю, экстэрнам скончыла гімназію, добра ведала нямецкую і французскую мовы.

Скончыла Мастацкую школу Я. Цыянглінскага ў Пецярбургу. Затым у 1908 годзе вучылася жывапісу ў Мюнхенскай мастацкай школе Ш. Галошы, а ў 1909 годзе — у Акадэміі Рансона ў Парыжы. У Парыжы пачалося яе сяброўства з Соф’яй Бадуэн дэ Куртэнэ. Менавіта тады яны далучыліся да студыі неавізантызму, якой кіраваў мастак Міхаіл Бойчук. У 1910 годзе С/ Налепінская разам з М. Бойчуком і яшчэ з адным мастаком — М. Каспяровічам адправіліся ў паездку па музеях Фларэнцыі, Равены, Венецыі і Вены, затым яна вярнулася ў Санкт-Пецярбург, а Бойчук — у Львоў, дзе працаваў у Нацыянальным музеі.

У 1912 годзе Сафія Налепінская прыехала ў Кіеў. Як успамінала яе сястра Ганна Налепінска-Печаркоўская, «да таго часу Сафія <…> размаўляла па-ўкраінску і знаходзілася цалкам пад уплывам і ва ўладзе Міхаіла. Прыязджала да нас, вельмі кахала сям’ю, для мяне была як родная маці, — але ўсёй душой была ўжо з Міхаілам, і было ясна, што яна не пакіне ні яго, ні яго творчых ідэй. <…>» .

У 1917 годзе С.Наляпінская выйшла замуж за М.Бойчука. У 1918 годзе нарадзіўся іх сын Пётр. У 1929 годзе муж і жонка расталіся: не разводзячыся афіцыйна, яны сталі жыць паасобку, паколькі ў жыцці Бойчука з’явілася іншая жанчына. «Можа быць, ён і быў геніем, — пісала ў сваіх лістах-успамінах Ганна Налепінска-Печаркоўская, — але з пункту гледжання, напрыклад, маці, ён быў няшчасцем для маёй сястры, якая нават чуць не хацела пра тое, каб яго пакінуць і вярнуцца дадому… Але мама, хоць і пакутавала… разумела, што Міхал — гэта вялікая мастацкая індывідуальнасць» .

У 1919 годзе Сафія Аляксандраўна выкладала ў мастацкай школе ў Міргарадзе.

Стварала мадэлі папяровых грошай і дзяржаўных каштоўных папер (у перыяд УНР — з 1917 па 1921 гады). Гэтыя мадэлі экспанаваліся ў 1932 годзе на Выставе сучаснай украінскай графікі Асацыяцыі незалежных украінскіх мастацтваў у Львове, але ніколі не выкарыстоўваліся.

З 1922 па 1929 год выкладала ў Кіеўскім мастацкім інстытуце, дзе на паліграфічным факультэце яна ўзначальвала ксілаграфічную майстэрню. Сярод яе вучняў — Кацярына Гакебуш, Аляксандр Якаўлевіч Рубан, Галіна Дзянісаўна Зора, Надзея Дзмітрыеўна Кампаніец-Кіянчанка, Канстанцін Сцяпанавіч Казлоўскі .

Сафія Аляксандраўна вяла педагагічную дзейнасць, а таксама шмат працавала ў станковай графіцы, ілюстравала кнігі, у прыватнасці, Т. Шаўчэнка («Кацярына»), Д. Н. Маміна-Сібірака («Прыёмыш»), Л. Н. Талстога ("Ганна Карэнінам) і інш.

У перыяд з лістапада 1926 года па май 1927 года Сафія Аляксандраўна, Міхаіл Бойчук, Васіль Седляр і Іван Падалка здзейснілі паездку па Германіі, Францыі і Італіі. Гэтае падарожжа стала афіцыйнай прычынай наступнага іх арышту з абвінавачваннямі ва ўдзеле «ва ўкраінскай нацыяналістычнай фашысцкай контррэвалюцыйнай групе».

У 1935 годзе П. Коўжун зазначыў: «С.Налепінская займае першае месца сярод украінскіх графікаў, прадстаўляючы там (на міжнародных выставах, у 1930 годзе — у Вене, Лондане, Берліне, Венецыі, Стакгольме, 1931 годзе — у Празе, Цюрыху, 1932 годзе — Кенігсбергу, 1933 годзе — Токіа і інш), наша сучаснае мастацтва гравюры. Яе творы вядомыя амаль усяму свету, дзякуючы іх высокай якасці, на выставах яны займаюць першае месца ў творчай і перыядычнай прэсе. У кожным выпадку, значна больш вядомыя, чым, на жаль, у нас»П.Ковжун (публикация под псевдонимом Марія Пеньковська ). Софія Наліпинська-Бойчукова // Жінка (Львов). — 1935, № 12. — С.3..

12 чэрвеня 1937 года была арыштавана па абвінавачанні ва ўдзеле ў антысавецкай нацыяналістычнай тэрарыстычнай арганізацыі і супрацоўніцтве з замежнай разведкай. Пастанова аб яе арышце была падпісана оперупаўнаважанай IV аддзела УГБ НКУС УССР П. І. Гольдман, якая ў свой час падпісвала пастановы аб арышце А. Вішні, А. Давітнага, А. Слісарэнкі , Івана Лакізы, а ў 1936 годзе — Міхаіла Бойчука.

Сафія Аляксандраўна перажыла некалькі месяцаў жорсткіх допытаў, але не толькі не пацвердзіла абсурдных абвінавачанняў ва ўдзеле «ў контррэвалюцыйнай арганізацыі», але і не дала паказанняў ні на кога са сваіх сяброў і калег. «Я не прызнаю сябе вінаватай па прад’яўленых мне абвінавачаннях. У антысавецкай нацыянал-фашысцкай арганізацыі я не ўдзельнічала і шпіёнскай дзейнасцю не займалася», — запісана ў пратаколе яе допыту. Следства па яе справе вялі старшы лейтэнант Д. Г. Ліфар, начальнік аддзялення IV аддзела Упраўлення дзяржаўнай бяспекі НКУС і памочнік начальніка IV аддзела УГБ НКУС малодшы лейтэнант Д. А. Пярцоў і начальнік раённага аддзялення сяржант Міненка.

С. А. Налепінска-Бойчук расстраляна 11 снежня 1937 года. Пасмяротна рэабілітавана ў 1988 годзе.

У 1996 годзе імя С. А. Наляпінска-Бойчук было пазначана сярод сарака імёнаў на Мануменце рэпрэсаваных мастакоў Нацыянальнай акадэміі мастацтваў (Кіеў, Вазнясенскі спуск, 20). Ініцыятарам збудавання памятнага знака выступіў Саюз мастакоў Украіны.

Сям’я Муж — Міхаіл Бойчук — мастак-манументаліст і жывапісец, педагог. Сын — Пётр (26.07.1918). На момант арышту бацькоў быў студэнтам Мастацкага інстытута ў Кіеве. Судзячы па лістах яго аднакласнікаў, загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны.

Сястра — Ганна (у замуж. Пячаркоўская). Жыла ў Польшчы.

Брат — Аляксандр Налепінскі (1882, Лодзь — 1968, там жа), інжынер-тэхнолаг, педагог, краязнаўца, актывіст партыі сацыялістаў і Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства.

Брат — Тадэвуш Ежы Налепіньскі (Тадэвуш Аляксандравіч Налепінскі; 1885—1918), паэт.

Абраныя творы

Карціны «Фабзаец» (1925) «Мяне трынаццаці мінула…» (1926) «Малацьба» (1926) «На канікулах» (1926) «Перад надыходам белых» (1927) «Галодныя дзеці» (1927) «Пацыфікацыя Заходняй Украіны» (1930) «Рабфакоўкі» (1931) «Выканалі план» (1932)

Ілюстраванне кніг «Кацярына» Т. Шаўчэнка «Прыёмыш» А. Мамчына-Сібірака (1929) «Аліўяны пярсцёнак» С. Васільчанка (1930) «Ганна Карэніна» Л. Талстога (1937)

Крыніцы

Спасылкі 30 июля 1884 года в Лодзи в семье польского инженера путей сообщения родилась Софья Александровна Налепинская-Бойчук — украинский график, профессор. Жена художника Михаила Бойчука (до 1929). С.Білокінь. Налепинська-Бойчук Софія // Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс]. «Традиції нашого штрихарства». Дереворити Софії Налепинської-Бойчук Софья Александровна Налепинская-Бойчук // Артхив Шевелєва М. Софія Налепинська-Бойчук — українська мисткиня без жодної краплі української крові. Земляная Т. Н. «Парижская школа» М.Бойчука // Петербургские искусствоведческие тетради. Вып.14. — Санкт-Петербург, 2009. — С.183-200. Сергій Побожій. Українське мистецтво минулого століття: історія художників. Павел Нерлер. На фоне одной переписки. Надежда Мандельштам, Николай Харджиев и все-все-все // Текст и традиция. Альманах, 12 / Институт русской литературы (Пушкинский Дом) РАН, Музей-усадьба Л. Н. Толстого «Ясная Поляна». — Санкт-Петербург: Росток, 2024. — С.141-412. Налепинская-Бойчук Софья Александровна (1884, Лодзь, Польша — 11.12.1937). Живописец и график.

Літаратура Выставки советского изобразительного искусства : Справочник. Т. 1. — М., 1965. — С. 439; Выставки советского изобразительного искусства : Справочник. Т. 2. — М., 1967. — С. 446; Словник художників Украіни. — Киів, 1973. — С. 158; Степанян Н. Искусство России XX века : Взгляд из 90-х. — М. : Эксмо-Пресс, 1999. — С. 139.

Катэгорыя:Расстралянае адраджэнне Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі