Вінцэнт Лютаслаўскі (; ) — польскі філосаф, грамадскі і нацыянальны дзеяч. Прафесар Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.Czeżowski Tadeusz. Lutosławski Wincenty, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 18, s. 153—156.

Біяграфія

Дзяцінства правёў у родным Дроздаве на Падляшшы. У 1881 годзе пачаў вывучаць хімію ў Рыжскім політэхнічным інстытуце, затым пераехаў у Дэрпцкі ўніверсітэт, дзе вывучаў хімію і філасофію. У 1883 годзе быў прыняты ў акадэмічную карпарацыю Konwent Polonia . У 1885 годзе атрымаў ступень кандыдата хіміі, а ў 1886 годзе — філасофіі. У 1887 годзе атрымаў ступень магістра філасофіі.

У гэты час, пры чытанні Платона, Лютаслаўскі перажыў вопыт, пра які сам піша амаль праз 50 гадоў:

…раптам я адчуў унутраную перамену, падобную да той, пра якую згадваюць як Паскаль, так і Дэкарт […]. Я раптам адчуў сябе спрадвечным і вечным духам, які карэнна адрозніваецца ад цела, а таму несмяротным і нязнішчальным, і, як следства, нематэрыяльным. Гэтая свядомасць, раптам набытая ва ўзросце 22 гадоў, ніколі ні на адну хвіліну не была пахісненая… і я ведаю, што ніколі на працягу далейшых мільёнаў гадоў майго існавання не змагу страціць гэтай упэўненасці.

Вучыў раманскія мовы ў Парыжы, у Іспаніі жаніўся на мясцовай пісьменніцы Сафіі Казанова.

У 1890-93 гадах выкладаў у Казанскім універсітэце. Пасля чаго адбыўся новы выезд у краіны Захаду і Паўночнай Амерыкі, дзе Лютаслаўскі пазнаёміўся, сярод іншых, з Уільямам Джэймсам, і наступны перыяд працы над філасофіяй Платона ў Брытанскім музеі. Гэтая праца, якая вялася пасля ў розных месцах пражывання, прывяла да вяршыннага дасягнення ў даследаваннях развіцця філасофіі Платона.

У 1898—1905 гг. ён цярпеў ад моцных дэпрэсіўных станаў, якія з’яўляліся перыядычна; іх вылячэнне праз некалькі гадоў ён прыпісваў ужытым практыкаванням волі. Аднак гэта не перашкаджала творчай дзейнасці, накіраванай цяпер на распрацоўку сістэмы светапогляду, выведзенай з платонаўскага ідэалізму, персаналізму і польскай месіянісцкай думкі, запазычанай з твораў паэтаў-рамантыкаў і заснаванай на асабістых, вельмі моцных перакананнях. Цэнтральнай ідэяй спірытуалізму Лютаслаўскага была ідэя прагрэсіўнай рэінкарнацыі, якую ён знаходзіў, сярод іншага, у палінгенетычных канцэпцыях польскіх паэтаў-месіяністаў (асабліва ў Юльюша Славацкага). Гэтая ідэя была для Лютаслаўскага абгрунтаваннем тэзіса аб існаванні ў свеце шматузроўневай іерархіі душ як у індывідуальным, так і ў нацыянальным, зямным і касмічным маштабе, а таксама аб прысваенні асабліва высокага месца ў гэтай іерархіі польскаму народу.

У 1898 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва ўніверсітэце Хельсінкі. У 1899 годзе пасяліўся з сям’ёй у Кракаве, дзе чытаў лекцыі ў Ягелонскім універсітэце. Аднак ужо ў наступным годзе яны былі перапынены з-за канфлікту з універсітэцкімі ўладамі наконт зместу лекцый і ў сувязі з эксцэнтрычнымі паводзінамі Лютаслаўскага. Тады пераехаў у Швейцарыю і дабіўся права выкладання ва ўніверсітэтах у Лазане і Жэневе. Аднак ён не парваў з Кракавам, з якім моцна звязаны праз палітычную і ідэалагічную дзейнасць.

Усе гэтыя пачынанні мелі служыць прапаведванню месіянізму як нацыянальнай філасофіі. Лютаслаўскі прапагандаваў сваю філасофію ў лекцыях, брашурах і артыкулах, якімі ахопліваў не толькі ўсю Польшчу (сярод іншага дзейнічаў у гэтым духу сярод польскіх шахцёраў у Сілезіі і сярод эмігрантаў у Вестфаліі), але і дасягаў многіх краін у розных частках свету (наладзіў таксама сувязі з прадстаўнікамі роднасных накірункаў думкі ў Індыі, дзе друкаваў свае артыкулы ў некалькіх часопісах). У 1904—1906 гг. ён выкладаў польскую літаратуру ва Універсітэцкім каледжы ў Лондане. У 1906 г. атрымаў запрашэнне на цыкл лекцый аб Польшчы ў ЗША, пасля чаго правёў там 1907/8 г., прачытаўшы паўтары сотні лекцый у дваццаці з лішнім гарадах ад Бостана да Каліфорніі. З 1908 г. пасяліўся ў Варшаве і распачаў там лектарскую дзейнасць, аднак калі яна страціла папулярнасць, у 1910 г. пакінуў Варшаву. Плёнам гэтага перыяду сталі некалькі брашур і кніг: Развіццё магутнасці волі праз псіхафізічныя практыкаванні (Варшава, 1910) і Адроджанае чалавецтва, бачанні будучыні (Варшава, 1910).

Лютаслаўскі ненадоўга вярнуўся ў Польшчу і, разышоўшыся з жонкай, стварыў новую сям’ю з дачкой крэсавага лекара Вандай Пяшынскай, грамадскай дзеячкай, членкай «Элеўсіса», з якой пазнаёміўся ў 1906 г. і якая, як ён піша, «з таго часу дапамагала мне ва ўсіх маіх працах, выяўляючы незвычайнае разуменне маіх імкненняў і ідэалаў». Сям’я пасялілася ў замку Барбі, непадалёк ад Жэневы, адкуль Лютаслаўскі мог ездзіць на лекцыі ва ўніверсітэт. У новай рэзідэнцыі была арганізавана «Кузня», у якой жыло некалькі выхаванцаў (якіх Лютаслаўскі называў кавалямі), якія адначасова дапамагалі ў хатніх справах.

У час Першай сусветнай вайны разгарнуў шырокую публіцыстычную дзейнасць, пішучы шматлікія артыкулы па польскай справе ў французскія, англійскія, амерыканскія і польскія выданні, а пасля перамір’я ў 1919 г. быў запрошаны да ўдзелу ў Польскім бюро кангрэсавых прац у Версалі.

Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны ён стаў прафесарам Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя, дзе чытаў лекцыі з 1919 па 1929 год. Аднак прафесарская дзейнасць не дала чаканых вынікаў: Лютаслаўскі скардзіўся на адсутнасць зацікаўленых філасофіяй студэнтаў і больш часу прысвячаў паездкам з лекцыямі па ўсёй краіне, а таксама прапагандзе нацыянальнага выхавання праз арганізацыю «Кузняў», на якія ён бесперастанку збіраў ахвяраванні праз заклікі ў артыкулах і спецыяльна выдаваных брашурах.MRÓZ Tomasz. Wincenty Lutosławski w Wilnie (1919—1931). Próby sprowadzenia M. Borowskiego, powołanie T. Czeżowskiego i doktorat B. Woyczyńskiego. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki R. 52, 2007/3-4, ss. 97-130.

27 лістапада 1929 года быў узнагароджаны Камандорскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы. Пасля выхаду на пенсію, пасля кароткага знаходжання ў розных месцах і краінах, ён пасяліўся ў Кракаве, дзе з 1946 па 1948 год чытаў лекцыі ў Ягелонскім універсітэце.

Грамадска-палітычная дзейнасць Яго грамадска-палітычная дзейнасць была вынікам яго філасофскіх поглядаўKusiak Paweł, Mesjanizm Wincentego Lutosławskiego i jego społeczno-polityczne implikacje, «Przegląd Religioznawczy» 2014, 3, s. 64-75.. Філосаф імкнуўся ўнесці свой уклад у нацыянальныя пераўтварэнні. У 1899 годзе далучыўся да Нацыянальнай лігі. Аднак неўзабаве паміж ім і кіраўніцтвам НЛ пачаліся рознагалоссі. Нягледзячы на блізкасць поглядаў па многіх палітычных пытаннях, рамантычны месіянізм Лютаслаўскага не мог пераканаць кіраўнікоў Лігі, далёкіх ад рамантычных парываў у практычнай дзейнасці. Ужо ў 1905 г. Раман Дмоўскі з вялікім раздражненнем пісаў пра Лютаслаўскага, дакараючы яго адсутнасцю розумавай раўнавагі. З нацыянал-дэмакратамі Лютаслаўскі парваў і змясціў у сваім дзённіку шмат вельмі едкіх заўваг як пра людзей, так і пра саму арганізацыю.

Вінцэнт Лютаслаўскі, грунтуючыся на сваёй філасофіі, распрацаваў містычна-адукацыйную ўтопію. У гэтых рамках ён, сярод іншага, пастуляваў стварэнне ў сталіцы інстытутаў, якія б спрыялі развіццю нацыянальнай інтэлектуальнай культуры. Адной з мэтаў, якія ён перад імі ставіў, было развіццё нацыянальнай і ўсеагульнай гісторыі з нацыянальнай перспектывы. Эканомікай, на думку Лютаслаўскага, павінны кіраваць кваліфікаваныя, абраныя камітэты.

Eleusius Вывучаючы філасофію Платона ў Англіі, ён звязаўся з Ордэнам добрых тампліераў і Арміяй выратавання, якія прапагандавалі ідэю ўстрымання, і стаў яе распаўсюджвальнікам.

У пачатку 1902 года заснаваў «Элеўтэрыю» — таварыства, якое займалася барацьбой з алкагалізмам. Праз некалькі месяцаў у Кракаве і Львове яно стала называцца «Элеўсіс», мэтай якога было нацыянальнае адраджэнне і развіццё новага тыпу паляка, у тым ліку праз паглыбленне рэлігійных практык і практыку чатырохразовага ўстрымання (ад алкаголю, азартных гульняў, тытуню і распусты). У 40-ю гадавіну пачатку Паўстання 1863-64 гадоў, 22 студзеня 1903 года, у Кракаве дванаццаць чалавек урачыста прынеслі Лютаслаўскаму прысягу на пажыццёвае чатырохразовае ўстрыманне. Аўстрыйскія ўлады прыцягнулі Лютаслаўскага да адказнасці за публічнае прынясенне прысягі, што ўзрушыла грамадскую думку і спрыяла далейшаму прытоку новых членаў.

Арганізацыя лічыцца адной з тых, што паўплывалі на ідэалагічнае аблічча польскага руху скаўтаў; некалькі яго заснавальнікаў паходзілі з Элеўсіна.

Лютаслаўскі сабраў Элеўсінскія прынцыпы ў зборніку «Элеўсін», усе тэксты якога ён напісаў сам, але пад сарака рознымі псеўданімамі. Нягледзячы на яго запэўненні ў каталіцызме, тэксты ўтрымлівалі фармулёўкі, несумяшчальныя з вучэннем Рымска-каталіцкай царквы, што выклікала непаразуменні, напрыклад, вызначэнне «распусты».

Вінцэнт Лютаслаўскі быў своеасаблівым лідарам Элеўсінскай абшчыны, але з часам страціў з ёй сувязь. Некаторых членаў турбаваў празмерна рэлігійны, каталіцкі характар арганізацыі. У 1907 годзе Лютаслаўскі заявіў, што арганізацыя з’яўляецца яго «ўрадам душ» і што ён мае дыктатарскія паўнамоцтвы. Гэта сустрэла значны супраціў у Элеўсіне. У рэшце рэшт, у 1913 годзе арганізацыя разарвала з ім сувязь. Гэтаму спрыяў і яго шлюб з Вандай Пешынскай, які ён заключыў, нягледзячы на свой законны касцёльны шлюб з Зоф’яй Казановай. Пасля гэтага Лютаслаўскі заснаваў Таварыства кавалёў .

Вінцэнт Лютаслаўскі заклікаў студэнтаў і слухачоў сваіх лекцый і чытанняў да ўстрымання.

Філасофія Найвышэйшым дасягненнем Лютаслаўскага стала канчатковае ўстанаўленне храналагічнай паслядоўнасці дыялогаў Платона, што дала падставу для вызначэння шляху развіцця платонаўскай думкі, а праз гэта — яе належнага разумення. Даследаванні Лютаслаўскі праводзіў спецыяльным філалагічным метадам, які заключаўся ў дэталёвым аналізе адрозненняў пісьменніцкага стылю, агляд якога ён знайшоў у мала вядомай працы шатландскага філолага Льюіса Кэмпбела і якую ён распрацаваў, назваўшы яе стыламетрыяй. Вынікі даследаванняў выклаў у дзвюх кнігах: Аб першых трох тэтралогіях твораў Платона (Кракаў, 1896) і «Паходжанне і развіццё логікі Платона» (The Origin and Growth of Plato’s Logic) (Лондан, 1897). Яны замацавалі становішча аўтара ў філасофскім свеце і зрабілі Лютаслаўскага на доўгія гады найбольш вядомым польскім філосафам і прадстаўніком польскай філасофіі, асабліва ў англасаксонскіх краінах.

Ёга Вінцэнт Лютаслаўскі быў піянерам ёгі ў Польшчы. У 1909 годзе ён апублікаваў кнігу пад назвай «Развіццё сілы волі праз псіхафізічныя практыкаванні паводле старажытных арыйскіх традыцый і ўласнага досведу для выкарыстання суайчыннікамі», дзе апісаў, сярод іншага, як ён вылечыўся ад цяжкага неўрозу (ён пакутаваў ад перыядычнай дэпрэсіі) з дапамогай практыкаванняў ёгі і сістэматычных і інтэнсіўных практыкаванняў на сілу волі.

Крыніцы

Катэгорыя:Ёга Катэгорыя:Філосафы