Браўнсбергскі езуіцкі калегіум () — навучальная ўстанова Таварыства Ісуса ў горадзе Браўнсберг (Вармійскае біскупства, Каралеўства Польскае; сучаснае Бранева, Польшча), якая дзейнічала ў 1565—1773 гадах. Заснаваны кардыналам Станіславам Гозіем. Быў адной з найбуйнейшых езуіцкіх навучальных устаноў у Еўропе, найважнейшым цэнтрам Контррэфармацыі і падрыхтоўкі каталіцкага духавенства для краін Усходняй і Паўночнай Еўропы.

Гісторыя

Першыя езуіты прыбылі на Вармію 2 лістапада 1564 года па запрашэнні кардынала Станіслава Гозія з мэтай супрацьдзеяння пратэстанцкаму руху. Яны пасяліліся ў былым францысканскім кляштары Браўнсберга 8 студзеня 1565 года. Нягледзячы на супраціўленне мясцовых пратэстанцкіх бюргераў і цяжкія матэрыяльныя ўмовы (першапачатковая фундацыя была разлічана на 20 чалавек, але неўзабаве колькасць езуітаў дасягнула 80), яны хутка заснавалі шэраг адукацыйных устаноў: поўную пяцікласную гімназію (1565), шляхецкі канвікт (1565), дыяцэзіяльную духоўную семінарыю (1567), навіцыят (1569), Папскую семінарыю (1578) і інтэрнат для бедных студэнтаў (1582)Józef Włodarski. Inwestycje kulturalne kardynała Stanisława Hozjusza w Braniewie. Studia Warmińskie, Tom 20 (1983), s. 108-114.

Калегіум знаходзіўся ў заходняй частцы былога кляштара, канвікт — у паўночнай, а школа — ва ўсходняй. З-за недахопу памяшканняў першапачаткова гімназія была невялікай. Браўнсбергскі калегіум вылучаўся сярод іншых езуіцкіх школ пашыранай праграмай: з 1566 года тут, акрамя стандартных дысцыплін, выкладалі нямецкую мову, матэматыку, спевы і дыялектыку. Пасля адкрыцця духоўных семінарый былі ўведзены тэалагічныя прадметы, а з 1592 года — філасофскія.

Колькасць навучэнцаў складала ад 130 да 300 чалавек, аднак школа мела яскрава выражаны міжнародны характар. Акрамя мясцовых жыхароў і палякаў, з 1580-х гадоў, дзякуючы намаганням Антоніа Пасевіна, сюды пачалі прыязджаць студэнты са Швецыі і рускіх зямель (сучасныя Украіна і Беларусь). Сярод выхаванцаў былі шматлікія прадстаўнікі ўніяцкага духавенства, у тым ліку тры мітрапаліты і шаснаццаць епіскапаў Уніяцкай царквы, а таксама сем протаархімандрытаў базыльянскага ордэнаDmytro Blažejovskyj. Byzantine Kyivan rite students in Pontifical Colleges, and Seminaries, Universities and Institutes of Central and Western Europe (1576—1983), AOSBM, Sectio I. — Vol. 43. — Rome 1984. — P. 30..

Дзейнасць калегіума перарывалася ваеннымі дзеяннямі: у 1626 годзе пасля захопу горада шведскім каралём Густавам Адольфам установа была закрыта і аднавіла працу толькі ў 1637 годзе. У 1646 годзе вармійскі канонік Мацей Мантанус пабудаваў новы вялікі школьны будынак. Чарговы перапынак прыпаў на гады шведскага патопу (1655—1658).

У XVIII стагоддзі ў калегіуме выкладаліся гуманітарныя навукі, філасофія, тэалогія, матэматыка, грэчаская і яўрэйская мовы. Езуіты неаднаразова звярталіся ў Рым з просьбай пераўтварыць калегіум у паўнавартасны ўніверсітэт, але беспаспяхова.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Браўнсберг адышоў да Прусіі, а ў 1773 годзе ордэн езуітаў быў скасаваны. У 1780 годзе прускія ўлады пераўтварылі закрыты калегіум у Акадэмічную гімназію (), якая з 1818 года атрымала назву «Ліцэй Гозія» (), а ў 1912 годзе набыла статус Дзяржаўнай акадэміі. Падчас Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе будынак быў практычна цалкам разбураны; аднаўленне пачалося ў 1960-х гадах, і цяпер у ім месціцца комплекс прафесійных школ і Музей Браўнсбергскай зямлі.

Структурныя падраздзяленні Папская семінарыя

Папская семінарыя (алюмнат), афіцыйна заснаваная 15 сакавіка 1581 года з ініцыятывы Антоніа Пасевіна, прызначалася для юнакоў з пратэстанцкіх краін, найперш са Скандынавіі, якія пасля навучання павінны былі вяртацца на радзіму і спрыяць рэкаталізацыі. Пасля заканчэння сярэдняй школы алюмны звычайна працягвалі вывучэнне філасофіі і тэалогіі ў Віленскай езуіцкай акадэміі.

Дыяцэзіяльная семінарыя Дыяцэзіяльная семінарыя для патрэб Вармійскай дыяцэзіі была заснавана Станіславам Гозіем і адкрыта 25 лістапада 1567 года. У XVI стагоддзі тут навучалася каля 20 клірыкаў. Кіраваў семінарыяй рэктар калегіума, а непасрэдным выхаваннем займаўся прэфект (рэгенс).

Канвікт для шляхты Шляхецкі канвікт, таксама заснаваны Гозіем у 1565 годзе, прызначаўся пераважна для моладзі са знатных польскіх сем'яў. У XVI стагоддзі колькасць вучняў складала ад 30 да 70. Першапачаткова канвікт размяшчаўся ў паўночным крыле, а пазней атрымаў асобны новы будынак, здольны змясціць да 100 вучняў.

Бібліятэка Бібліятэка калегіума была заснавана ў 1565 годзе на аснове існуючага кнігазбору францысканцаў і каноніка Томаша Вернера. Яна значна папоўнілася дарамі Станіслава Гозія, кнігамі езуітаў са Швецыі і шматлікімі закупкамі. Падчас польска-шведскай вайны ў 1626 годзе бібліятэка, якая налічвала звыш 1300 тамоў (уключаючы кнігі, што належалі Мікалаю Каперніку), была нарабавана і вывезена ў Упсалу, дзе дагэтуль захоўваецца ў бібліятэцы Упсальскага ўніверсітэта. Аднаўленне кнігазбору ішло за кошт прыватных дараванняў і дзейнасці ўласнай езуіцкай друкарні.

Вядомыя выкладчыкі

Раберт Аберкрамбі (1536—1613) — шатландскі місіянер, прафесар граматыкі і першы магістр навіцыяту. Марцін Латэрна (1552—1598) — польскі езуіт, духоўны пісьменнік, прафесар гуманітарных навук. Павел Бокша (1552—1627) — рэктар калегіума. Андрэй Баболя (1591—1657) — святы Каталіцкай царквы, місіянер і мучанік, выкладаў у калегіуме ў 1610-я гады. Мацей Казімір Сарбеўскі (1595—1640) — паэт эпохі барока, тэарэтык паэтыкі, вучыўся і выкладаў у Браўнсбергу. Карл Веерштрас (1815—1897) — нямецкі матэматык, прафесар з 1848 па 1856 год.

Вядомыя выпускнікі і студэнты Мікалай Зебжыдоўскі (1553—1620) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, маршалак вялікі каронны, ваявода кракаўскі і люблінскі. Ян Станіслаў Сапега (1589—1635) — маршалак вялікі літоўскі. Ян Дзялынскі (1590—1648) — ваявода хелмінскі. Ян Мікалай Смагулецкі (1610—1656) — місіянер, навуковец, сінолаг, які ўвёў лагарыфмы ў Кітаі. Патрык Гордан (1635—1699) — шатландскі і расійскі ваеначальнік. Конрад Цузэ (1910—1995) — нямецкі інжынер, стваральнік першых камп'ютараў.

Прадстаўнікі Уніяцкай і Праваслаўнай цэркваў: Рафаіл Корсак — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі (1637—1640). Гаўрыіл Календа — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі (1665—1674). Піліп Валадковіч — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі (1762—1778). Марцыян Белазор — архіепіскап Полацкі (1697—1707). Бенедыкт Глінскі — епіскап Уладзімірскі і Берасцейскі (1666—1679). Андрэй Кваснінскі-Злоты — архіепіскап Смаленскі (1640—1654). Пахом Война-Аранскі — епіскап Пінскі і Тураўскі (1637—1653). Якуб Суша — епіскап Холмскі і Белзскі (1652—1687). Антоній Таміловіч-Лебядзеўскі — архіепіскап Смаленскі (1736—1745).

Крыніцы

Спасылкі

Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы Катэгорыя:Каралеўства Прусія Катэгорыя:Зніклі ў 1773 годзе Катэгорыя:Бранева