Стэфан Лукаш Эрэнкройц (польск. Stefan Ehrenkreutz, 13 кастрычніка 1880, Ловіч - 21 ліпеня 1945, Вільня) — польскі гісторык права, прафесар і апошні рэктар (з 1939 г.) Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя, дзеяч Польскай сацыялістычнай партыі, прыхільнік палітычнай лініі Юзафа Пілсудскага, сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.

Біяграфія

Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць Спачатку вывучаў права ў Імператарскім Варшаўскім універсітэце, але пасля падзей 1905 года працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах Вены і Лейпцыга. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.). Пасля вяртання ў Варшаву чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у Варшаўскім універсітэце). У 1920 годзе пераехаў у Вільню, ва ўніверсітэце да пачатку Другой сусветнай вайны чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права Рэчы Паспалітай. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і літоўскім судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, літоўскіх статутах ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, «З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы» (1913), «З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве» (1914), «Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір» (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: «Стан даследаванняў літоўскіх статутаў» (1924), «Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі» (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя Першага Літоўскага статута. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе — рэктарам Універсітэта Стэфана Баторыя.

Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел. Інстытут праводзіў даследаванні грамадска-палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе, галоўным чынам у краінах, якія ўваходзілі ў склад СССР, г.зн. асноўнай сферай даследаванняў была саветалогія.Мастыка Андрэй. Беларускія студэнты ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні: уплыў універсітэта на нацыянальную тоеснасць студэнта. Wielokulturowość Europy Środkowo-Wschodniej: doświadczenia przeszłości i wyzwania teraźniejszości. Redakcja naukowa Joanna Getka, Jerzy Grzybowski. Warsawa: Uniwersytet Warszawski, 217-233.

Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі.

Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі Юліюш Бардах і Севярын Віславух.

Членства ў навуковых таварыствах

Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам Таварыства сяброў навукі ў Вільні, а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення Польскага гістарычнага таварыства. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук.

Палітыка Дзеяч Польскай сацыялістычнай партыі, некалькі разоў быў зняволены да пачатку Першай сусветнай вайны. Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў Юзафа Пілсудскага. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў масонам .

Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.

Абставіны смерці Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні Лаўрэнція Берыі да Іосіфа Сталіна ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду Баляслава Берута яго наведаў Ежы Путрамент, каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны НКВД у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года. Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на Павонзкіх могілках у Варшаве (секцыя 30-6-30).

Сям'я Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была Тэкла Цвайбаўм (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара Варшаўскага ўніверсітэта, а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача.

Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ, дачка прафесара Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ, прафесар этнаграфіі Віленскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памер у 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў.

З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская.

Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4.

Узнагароды

Крыж Незалежнасці (1931); Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (1938) 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” ; Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак (Латвія, 1933)

Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе Катэгорыя:Архівісты Польшчы Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі

Катэгорыя:Памерлі ў Вільні Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:Гісторыкі права