Гета ў Празароках (лета — 6 снежня 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Празарокі Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе пераследу і знішчэння яўрэяў падчас акупацыі тэрыторыі Беларусі войскамі нацысцкай Германіі ў перыяд Другой сусветнай вайны.
Гісторыя У Празароках да вайны жыло больш за 40 яўрэйскіх сем’яў.
3 ліпеня 1941 года Празарокі былі захоплены нямецкімі войскамі. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 30 чэрвеня 1944 года«Черные дни Прозороков» , газета «Беларусь сегодня», 31 января 2001 года.
Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, акупанты арганізавалі гета, у якое звезлі яшчэ некалькі сем’яў, якія працавалі на чыгунцы, усе 6 яўрэйскіх сем’яў з Язна, і пазней — усіх яўрэяў з Зябак. Габрэяў штодня пад пагрозай смерці рабавалі і прымушалі здаваць каштоўнасці. Гэта працягвалася, пакуль вязні знаходзілі магчымасць адкупіцца, а як толькі аказалася, што золата больш няма, акупанты вырашылі ўсіх забіць.
Карны атрад у Празарокі прыбыў з Глыбокага. 5 снежня яўрэяў сагналі ў Празарокскую школу без рэчаў і без ежы. Мясцовым жыхарам немцы загадалі зачыніць у дамах аканіцы і не выходзіцьА. Шульман. Местечко в центре Европы . У той жа дзень з бліжэйшых вёсак прыгналі некалькі дзясяткаў сялян, якім загадалі выкапаць велізарную яму на ўскраіне лесу, за кіламетр ад Празарак, побач з шашэйнай дарогай. Раніцай 6 (5) снежня яўрэяў прыгналі да ямы, дзе і расстралялі. Усяго ў той дзень было забіта 380 чалавекЧерные дни Прозороков.
Многія з маладых хлопцаў спрабавалі ўцячы ў лес, карыстаючыся мітуснёй, але іх даганялі на конях, збівалі нагайкамі, вярталі да ямы і забівалі.«Памяць. Асіповіцкi район» / уклад.: П. С. Качановіч, В. У. Xypciк; рэдкал.: Г. К. Кісялёу, П. С. Качановіч i iнш. — Мінск: БЕЛТА, 2002, стр. 203 ISBN 985-6302-36-6А. Адамович, Я. Брыль, В. Колесник. «Я з вогненнай вёскі…» / Мінск: Мастацкая літаратура, 1975.
Сыну ўладальніка млына з Зябак Ітмана Бораха і сыну ўладальніка гарбарнай майстэрні Ходаса Бэрка ўдалося ўцячы да партызанаў. Яны ваявалі ў партызанскім атрадзе «Грозны» брыгады імя Кароткіна. У адным з баёў Ходас загінуў, а Ітман застаўся жывым і пасля вайны з’ехаў у Амерыку. Іншых, Гофмана і Юдку (прозвішча не захавалася), па невядомай прычыне адправілі ў Глыбоцкае гета, дзе яны летам 1943 года ўдзельнічалі ў паўстанні, былі збаўлены і ваявалі ў партызанах. Гофман загінуў, а Юдка застаўся жывы.
Памяць На брацкай магіле ахвяр генацыду яўрэяў каля шашы Полацк—Глыбокае, у некалькіх сотнях метраў ад Празарок, каля хутара Марусіна, пасля вайны быў усталяваны помнік. У пачатку 2000-х гадоў на гэтым месцы паставілі новы помнік — валун з надпісам «6 снежня 1941 года на гэтым месцы фашысты расстралялі 420 яўрэяў: мужчын і жанчын, дзяцей і старых — жыхароў мястэчак Празарокі і Зябкі. Светлая ім памяць! Гэтага забыць нельга!».
Крыніцы
Літаратура
Празоркі Катэгорыя:Гісторыя Глыбоцкага раёна Катэгорыя:Празарокі