Ян Балзунке́віч — беларускі фатограф-краязнаўца, які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства Беларусі.
Біяграфія і дзейнасць Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914 гады. З пачаткам Першай сусветнай вайны Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей.
Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, Прыбалтыкі і Польшчы. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя гарадзішчы, пагосты, прыдарожныя крыжы і каплічкі. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад старажытнарускага дойлідства (Свята-Барыса-Глебская царква ў Гродна) да мадэрна (касцёл святога Міхаіла Архангела ў Дунілавічах).
Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як каталіцкія касцёлы, так і праваслаўныя цэрквы, грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі.
Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні.
Спадчына і значэнне
Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у Беразвеччы, Беразіно, Вяляцічах, Гродна, Дзікушках, Залессі, Койданава, Радзівінішках, Солах, Хатаевічах і іншых паселішчах.
Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у Далматаўшчыне, Лошніцы, Мсціжы, Прылепах, Самахвалавічах, якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у Заслаўі і Сталавічах, якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі.
Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
Крыніцы
Літаратура
Спасылкі
Катэгорыя:Фатографы Беларусі Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі