Дзе́манская во́ласць () — гістарычная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ілукштанскага павета Латвіі. Сёння яе тэрыторыя ўваходзіць у склад Аўгшдаўгаўскага края. У міжваенны перыяд воласць вызначалася стракатым нацыянальным складам і стала арэнай змагання за правы беларускай і польскай меншасцей.

Гісторыя Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны і абвяшчэння незалежнасці суседніх дзяржаў, Дземанская воласць (разам з пяццю іншымі ўсходнімі валасцямі Ілукштанскага павета) стала аб'ектам жорсткай тэрытарыяльнай спрэчкі паміж Латвіяй і Польшчай. Прычынай канфлікту быў той факт, што пераважную большасць мясцовага насельніцтва складалі беларусы і палякі.

У 1919 годзе гэтая тэрыторыя была занятая польскім войскам, аднак летам 1920 года перайшла пад кантроль латвійскай арміі. У сакавіку 1921 года міжнародная арбітражная камісія канчаткова замацавала Дземанскую воласць за Латвіяй, кіруючыся стратэгічнымі і эканамічнымі інтарэсамі латвійскай дзяржавы, нягледзячы на пратэсты мясцовага славянскага насельніцтва.

Нацыянальны склад і фальсіфікацыі 1935 года У 1920-я гады Дземанская воласць мела выключна славянскі характар. Паводле афіцыйнага перапісу 1925 года, беларусы складалі тут адносную большасць — 39 %, палякі — 18 %, а латышы — усяго 12 %. Аднак нацыянальная свядомасць мясцовага насельніцтва яшчэ толькі фармавалася, і многія жыхары вызначалі сябе проста як «каталікі» або «тутэйшыя».

Пасля ўсталявання ў Латвіі аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса ў 1934 годзе пачалася жорсткая палітыка латышызацыі. Каб канчаткова зняць пытанне аб этнічнай прыналежнасці памежжа, латвійскія ўлады звярнуліся да масавых маніпуляцый падчас ўсеагульнага перапісу насельніцтва 1935 года.

Аналіз арыгінальных уліковых лістоў паказвае, што перапісчыкі наўмысна выпраўлялі ў анкетах Дземанскай воласці беларусаў і палякаў на латышоў, а таксама змянялі мову хатняга ўжытку на латышскую. У выніку гэтых фальсіфікацый афіцыйная статыстыка 1935 года паказала нерэалістычны вынік: доля латышоў нібыта імкліва ўзрасла з 12 % да 52 %, у той час як доля беларусаў штучна абвалілася да 6 %, а палякаў — да 12 %.

Тое, што гэтыя лічбы былі сфальсіфікаваныя дзяржавай, пацвярджаецца данымі пазнейшага перапісу 1943 года (праведзенага ўжо падчас нямецкай акупацыі), калі доля беларусаў у Дземанскай воласці зноў «вярнулася» да ўзроўню 23 %, а доля латышоў знізілася да 33 %.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Воласці Латвіі Катэгорыя:Ілукштанскі павет Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі