Ян Ша́берт (латышскае імя Яніс Шабертс; ; , Элейская воласць — , Нью-Ёрк) — латышскі акцёр і рэжысёр. Адзін з вядучых тэатральных дзеячаў міжваеннай Латвіі. Супрацоўнічаў з беларускай дыяспарай і быў першым рэжысёрам Рыжскага беларускага народнага тэатра.
Біяграфія Раннія гады і адукацыя Нарадзіўся 16 чэрвеня 1892 года ў Элейскай воласці Курляндскай губерні (цяпер тэрыторыя Елгаўскага края Латвіі) ў сям'і рабочага. Яго дзяцінства і юнацтва прайшлі ў Рызе. Вучыўся ў Біерыньскай пачатковай школе і Нямецкай рамеснай школе. Ужо ў 1910 годзе пачаў удзельнічаць у тэатральных пастаноўках. У 1913 годзе скончыў драматычныя курсы Екабса Дубурса.
Падчас Першай сусветнай вайны быў прызваны ў расійскую армію. Пасля дэмабілізацыі апынуўся ў эвакуацыі ў Растове-на-Доне, дзе выступаў на сцэне латышскага тэатра бежанцаў. Пазней навучаўся ў Маскве ў тэатры «Skatuve» пад кіраўніцтвам Освалдса Глазніекса і ўдасканальваў майстэрства ў расійскага рэжысёра Віктара Громава.
Тэатральная кар'ера ў Латвіі У 1922 годзе Шаберт вярнуўся ў Латвію і спачатку працаваў акцёрам у Ліепайскім тэатры. У 1923 годзе ён далучыўся да трупы Латвійскага нацыянальнага тэатра ў Рызе, дзе працаваў аж да пачатку 1940-х гадоў (за выключэннем кароткага вяртання ў Ліепаю ў перыяд савецкай акупацыі 1940—1941 гадоў). Шаберт лічыўся адным з найбольш яркіх і запатрабаваных латышскіх акцёраў свайго часу. Дзякуючы свайму спакойнаму і ўраўнаважанаму характару, ён выконваў пераважна характэрныя ролі (як камічныя, так і драматычныя), а таксама паспяхова ўвасабляў на сцэне вобразы латышскіх сялян і прадстаўнікоў розных сацыяльных слаёў.
Сярод яго найбольш значных роляў — Эдгар у п'есе «У агні» (), Ёрген Тэсман у «Гедзе Габлер», Оскар у «Сыне рыбака» (), Клаўдзій у «Гамлеце» і кароль Філіп II у п'есе «Дон Карлас». Самай выдатнай лічыцца роля афіцэра Осбарна ў п'есе «У канцы шляху» (, 1929), якая вылучалася выключнай далікатнасцю і інтэлігентнасцю.
У 1932—1934 гадах Шаберт з'яўляўся фактычным дырэктарам школы Прафсаюза акцёраў. У гэты перыяд там таксама выкладаў выбітны рускі акцёр і рэжысёр Міхаіл Чэхаў. З імем Шаберта звязваюць унутраныя тэатральныя канфлікты, у выніку якіх Чэхаў быў вымушаны пакінуць Латвію.
Супрацоўніцтва з беларускім тэатрам У канцы 1920-х гадоў Ян Шаберт зрабіў значны ўнёсак у станаўленне беларускага тэатральнага мастацтва ў Латвіі. З-за адсутнасці сярод беларускай дыяспары ўласных прафесійных рэжысёраў кіраўніцтва Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі (ТБТЛ) запрасіла яго да супрацоўніцтва з рыжскай беларускай трупай.
Шаберт, які прайшоў школу Канстанціна Станіслаўскага, стаў першым прафесійным рэжысёрам новаўтворанага Рыжскага беларускага народнага тэатра. Менавіта пад яго кіраўніцтвам 24 сакавіка 1928 года адбылася ўрачыстая прэм'ера спектакля паводле п'есы Янкі Купалы «Паўлінка», якая стала афіцыйным дэбютам тэатра і карысталася вялікім поспехам у гледачоў.
Эміграцыя У 1944 годзе, перад надыходам савецкіх войскаў, Шаберт разам з сям'ёй пакінуў Латвію. Знаходзячыся ў лагерах для перамешчаных асоб у Германіі, ён працягваў творчую дзейнасць як рэжысёр і адзін з кіраўнікоў латышскага тэатра ў Меербеку.
У 1950 годзе ён пераехаў у Злучаныя Штаты Амерыкі. У Нью-Ёрку ён арганізаваў Перасоўны тэатр, з якім ездзіў на гастролі па ЗША і Канадзе, захоўваючы і папулярызуючы латышскую культуру сярод эмігрантаў.
Памёр 5 снежня 1973 года (паводле іншых даных — 12 мая 1973 года) ў Нью-Ёрку.
Сям'я Быў жанаты з Мілдай Шаберт. У шлюбе меў сына Яніса Юлійса.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі Катэгорыя:Латышы ў ЗША Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Прызнання Катэгорыя:Нарадзіліся 16 чэрвеня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курляндскай губерні Катэгорыя:Памерлі 5 снежня Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Латвіі