Старча́к, таксама папяро́чка або тарэ́ц — кароткая бакавая (тарцовая) грань цэглы або будаўнічага каменя. Гэтая тэрміналогія з'яўляецца традыцыйнай для беларускага дойлідства і выкарыстоўваецца ў навуковай гістарычнай літаратуры замест запазычанага з рускай мовы слова тычок. У працэсе ўзвядзення сцен старчаком таксама называюць цагліну, якая пакладзена доўгім бокам углыб мура такім чынам, што на фасадзе бачны толькі яе кароткі тарэц (папярочка). Такое размяшчэнне матэрыялу забяспечвае папярочную перавязку і маналітнасць сцяны.
Гістарычнае і археалагічнае значэнне У гісторыі архітэктуры Старажытнай Русі і Вялікага Княства Літоўскага старчак (тарэц) выконваў не толькі канструктыўную, але і важную інфармацыйную функцыю. У XI—XIII стагоддзях пры вырабе тонкай цэглы (плінфы) майстры часта ставілі на яе тарцах разнастайныя выпуклыя знакі. Гэтыя знакі выконваліся з дапамогай драўлянай матрыцы, якая ўстаўлялася ў форму-рамку да пачатку абпалу. Знакі на тарцах з'яўляліся вытворчымі клеймамі: імі пазначалі верхнюю цагліну ў кожным штабелі сырцоў для падліку партый і кантролю за вытворчасцю. Такія знакі масава сустракаюцца ў помніках полацкай, смаленскай і гродзенскай архітэктурных школ.
У цаглянай муроўцы розных гістарычных перыядаў старчак з'яўляўся базавым элементам для стварэння ўзораў перавязкі. У балтыйскай муроўцы (XIII—XIV стагоддзі) адзін старчак чаргаваўся з двума ці трыма рубамі. У гатычнай муроўцы (XIV—XVI стагоддзі) адзін старчак паслядоўна чаргаваўся з адным рубам, што характэрна, напрыклад, для веж Мірскага або Геранёнскага замкаў. Пры рэнесанснай муроўцы (канец XVI — XVII стагоддзе) суцэльныя гарызантальныя рады старчакоў чаргаваліся з радамі рубаў. У так званай паласатай муроўцы, якая была тыповай для абарончых муроў Навагрудскага ці Гродзенскага замкаў, гарызантальныя шэрагі з буйнога палявога каменя выраўноўваліся менавіта старчакамі цэглы, звернутымі да вонкавага фасада.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Цэгла Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы Катэгорыя:Архітэктурныя дэталі