Станіслаў Смолька (польск. Stanisław Smolka, 29 чэрвеня 1854, Львоў, 27 жніўня 1924,Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік кракаўскай гістарычнай школы, сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.

Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды польскай гісторыі: дынастыі Пястаў і Ягелонаў, а таксама перыяд Польскага каралеўства. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад рамантычных тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.

Біяграфія У 1876–1883 гадах быў прафесарам Львоўскага ўніверсітэта, затым у перыяд 1883–1902 гадоў — Ягелонскага ўніверсітэта, дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду рэктара.

У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка Біжаравічы каля Пінска. Яго ўнукам быў віленскі гісторык Ежы Орда.

У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з ватыканскіх архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам Маскоўскага археалагічнага таварыства. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам Люблінскага ўніверсітэта, якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой Рэчы Паспалітай; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме Гелены Русоцкай у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе .

Быў ганаровым членам Познаньскага таварыства сяброў навукі і Віленскага таварыства сяброў навук. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў Нацыянальнага інстытута імя Асалінскага. Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»).

Пахаваны ў Янаве Палескім каля Пінска.

Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ Даследаваў гісторыю ВКЛ і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. Крэўскай уніі прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся. Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.

У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для Супрасльскага і Слуцкага летапісаў паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў Смаленску, і актавыя матэрыялы.Chodynicki K. Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.

Ордэны і ўзнагароды

Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”. Ордэн Жалезнай Кароны (Аўстра-Венгрыя)

Крыніцы

Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта Катэгорыя:Медыевісты Польшчы Катэгорыя:Архівісты Польшчы

Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага