Беларусы Уругвая — частка беларускай дыяспары ва Уругваі. Выхадцы з беларускіх земляў траплялі ў краіну ў складзе міграцыйных плыняў з Расійскай імперыі, а найбольш выразная беларуская эканамічная эміграцыя пачалася ў міжваенны перыяд, калі ва Уругвай перасяляліся жыхары Заходняй Беларусі, што знаходзілася ў складзе Польшчы.Коваль В. У. Эканамічная эміграцыя беларусаў у Бразілію, Парагвай, Уругвай (1918—1939 гг.) // Труды БГТУ. Сер. 6, История, философия. — 2021. — № 2 (251). — С. 24—28.

Асобнай дакладнай статыстыкі беларусаў за большую частку XX стагоддзя няма. Уругвайскія крыніцы доўгі час класіфікавалі ўсходнееўрапейскіх перасяленцаў пераважна паводле дзяржаўнай прыналежнасці або краіны нараджэння, таму да катэгорыі «рускіх» маглі трапляць таксама беларусы, украінцы і прадстаўнікі іншых народаў Расійскай імперыі і СССР.Vidart D., Pi Hugarte R. El legado de los inmigrantes II. — Montevideo: Nuestra Tierra, 1969. — 60 p. — (Nuestra Tierra; 39).

Гісторыя

Выхадцы з беларускіх земляў да міжваеннага перыяду Славянская міграцыя ва Уругвай стала прыкметнай на мяжы XIX і XX стагоддзяў. У 1900-я і 1910-я гады ў краіну прыязджалі выхадцы з Расійскай імперыі, але тагачасны ўлік не дазваляе надзейна вызначыць сярод іх колькасць беларусаў.Мосейкина М. Н., Саравия Бианчимано Х. А. Патриотизм и связь с Родиной русской семьи Росликов в Уругвае // Латинская Америка. — 2024. — № 7. — С. 78—89.

Адным з ранніх добра задакументаваных эпізодаў, звязаных з беларускімі землямі, стала яўрэйская сельскагаспадарчая каланізацыя ў дэпартаменце Пайсанду. Паводле ўругвайскіх этнографаў Даніэля Відарта і Рэнса Пі Угартэ, у 1914 годзе 38 яўрэйскіх сем’яў, якія перад гэтым жылі ў штаце Рыу-Гранды-ду-Сул у Бразіліі, пасяліліся каля станцыі Парвенір і заснавалі калонію «19 красавіка» (); яны былі часткай групы прыкладна з 500 сем’яў, што паходзілі з Беларусі і Бесарабіі.

Універсітэт Рэспублікі ў пазнейшым даследаванні датуе ўзнікненне калоніі 1915 годам і гаворыць прыкладна пра 45 яўрэйскіх сем’яў, якія да гэтага спрабавалі пасяліцца ў калоніі Куатру-Ірманс у Бразіліі; іх паходжанне апісваецца шырэй — як Галіцыя, Бесарабія і навакольныя землі.Rossi V., Favre E., Figari M. і інш. La Colonia 19 de Abril: una experiencia de extensión universitaria desde la EEMAC. — Montevideo: Facultad de Agronomía, Universidad de la República, 2000. — 72 p. Таму гэтую групу нельга цалкам атаясамліваць з этнічнымі беларусамі, аднак яна з’яўляецца адным з ранніх задакументаваных прыкладаў перасялення ва Уругвай людзей з беларускіх земляў.

Сельскагаспадарчая калонія сутыкнулася з засухамі, шкоднікамі і гаспадарчымі цяжкасцямі. Паводле Відарта і Пі Угартэ, у 1930 годзе заставалася каля паловы першапачатковых сем’яў, у 1935 годзе — пяць, а да 1940 года ўсе першапачатковыя каланісты пакінулі паселішча.

Міжваенная беларуская эміграцыя Асноўная беларуская эканамічная міграцыя ва Уругвай прыпала на 1920—1930-я гады. Яе складалі пераважна жыхары Заходняй Беларусі, якія мелі грамадзянства Польшчы; арганізацыя і кантроль эміграцыі знаходзіліся ў кампетэнцыі польскага Эміграцыйнага ўпраўлення, Міністэрства працы і сацыяльнага забеспячэння, Эміграцыйнага сіндыката і Міністэрства замежных спраў.

Уругвай быў адным з альтэрнатыўных кірункаў для тых жыхароў Заходняй Беларусі, якія не маглі выехаць у Аргенціну або Бразілію. На маштабы перасялення адмоўна паўплываў сусветны эканамічны крызіс, а колькасць беларусаў ва Уругваі была значна меншай, чым у Аргенціне.

Беларускія эканамічныя эмігранты звычайна не мелі папярэдняга досведу нацыянальнай самаарганізацыі, таму асобнае беларускае грамадскае жыццё развівалася слаба. Значная частка беларусаў уключалася ў супольныя арганізацыі з украінцамі, рускімі і іншымі славянскімі перасяленцамі.

Беларуска-ўкраінскае асяроддзе Адным з асяродкаў грамадскай актыўнасці выхадцаў з Заходняй Беларусі Вольга Коваль называе культурны асяродак, звязаны з імем Тараса Шаўчэнкі. У 1928 годзе ў Мантэвідэа было заснавана Украінскае рабочае таварыства імя Тараса Шаўчэнкі; разам з Украінскім культурна-асветным таварыствам імя Івана Франко і рабочым таварыствам «Воля» яно ў 1938 годзе ўвайшло ва Украінскі культурны цэнтр.

Члены гэтага асяроддзя ўдзельнічалі ў мерапрыемствах Асацыяцыі дапамогі вызваленчаму руху ў Заходняй Украіне і Заходняй Беларусі. Такім чынам, таварыства імя Шаўчэнкі і створаны пазней Украінскі культурны цэнтр былі ўкраінскімі арганізацыямі, але адначасова служылі адным з асяродкаў кантактаў беларускіх міжваенных эмігрантаў.

Цэнтр Максіма Горкага

У 1940-я гады частка прасавецкіх славянскіх арганізацый Мантэвідэа сканцэнтравалася вакол Культурнага цэнтра імя Максіма Горкага (). У даследаванні Відарта і Пі Угартэ 1969 года ён непасрэдна характарызуецца як арганізацыя, што аб’ядноўвала «рускіх, украінцаў і беларусаў».

Цэнтр атрымаў юрыдычны статус у 1949 годзе і размяшчаўся на вуліцы Charrúa ў Мантэвідэа; меў таксама філіял у рабочым раёне Вілья-дэль-Сера.Rodríguez Ravera T. La otra Europa habitando la Villa del Cerro: tensiones políticas, asociacionismo y cultura (1957—1973) // El Cerro, una comunidad obrera en crisis (1957—1973) / coord. R. Porrini Beracochea. — Montevideo: Universidad de la República, CSIC, 2023. — ISBN 978-9974-0-2035-1. У філіяле ў Вілья-дэль-Сера ўдзельнічалі імігранты і нашчадкі рускіх, беларусаў і ўкраінцаў; у 1969 годзе ён меў больш за 100 членаў.

Цэнтр Максіма Горкага ўваходзіў у Славянскі саюз Уругвая разам з польскім цэнтрам імя Адама Міцкевіча, Чэхаславацкім гуртком, Балгарскім культурным таварыствам і югаслаўскім аб’яднаннем «Братства». Славянскі саюз арганізоўваў культурныя імпрэзы, танцы, лекцыі, распаўсюджваў перыёдыку і меў радыёперадачу La voz eslava («Славянскі голас»).Martínez V. Los rusos de San Javier. — Montevideo, 2013. — С. 96.

Падобнае культурнае асяроддзе існавала і ў Сан-Хаўеры ў дэпартаменце Рыа-Негра, дзе дзейнічаў асобны Цэнтр Максіма Горкага. У ім працавалі бібліятэка, сцэна, курсы рускай мовы і танцавальны ансамбль «Калінка». Сан-Хаўер быў заснаваны пераважна расійскімі перасяленцамі, таму сам па сабе не з’яўляецца беларускім паселішчам; яго значэнне для гісторыі беларусаў звязана з шырэйшым усходнеславянскім культурным асяроддзем краіны.

Іншыя асяродкі Беларусы былі прадстаўлены не толькі ў Мантэвідэа. На пачатку XXI стагоддзя Славянскі культурны цэнтр у Сальта аб’ядноўваў нашчадкаў рускіх, украінскіх, беларускіх і польскіх перасяленцаў.

Усходнеславянскія супольнасці існавалі таксама ў Сан-Хаўеры, Янгу, Фрай-Бентасе, Пайсанду і іншых гарадах. Іх склад гістарычна быў змяшаным, а таму ў пазнейшай мясцовай памяці беларускае, украінскае і рускае паходжанне асобных сем’яў не заўсёды выразна размяжоўваецца.

Рээміграцыя і асіміляцыя У 1950-я гады частка ўсходнееўрапейскіх перасяленцаў і іх сем’яў выехала з Уругвая ў СССР. Такія выпадкі вядомыя і сярод сем’яў беларускага паходжання: у 1927 годзе прадзеды Марыі Міхальчук перасяліліся з СССР у Мантэвідэа, а ў 1953 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь; іх унук Глеб, які нарадзіўся ва Уругваі, пазней імкнуўся вярнуцца ў краіну свайго нараджэння.

Наступныя пакаленні ўсходнееўрапейскіх перасяленцаў хутка пераходзілі на іспанскую мову і інтэграваліся ва ўругвайскае грамадства. Дадатковай праблемай для вывучэння беларускага кампанента з’яўляецца тое, што нацыянальнасць і месца нараджэння ў старой статыстыцы не супадалі: напрыклад, асоба, народжаная ў Беларусі ў часы Расійскай імперыі, Польшчы або СССР, магла ў дакументах фігураваць адпаведна як расійскі, польскі або савецкі імігрант.

Сучаснасць Культурны цэнтр Максіма Горкага ў Мантэвідэа працягвае дзейнічаць. У 2019 годзе прадстаўніца цэнтра Анаі Папоў, гаворачы пра 70-годдзе яго юрыдычнага прызнання, падкрэсліла, што гістарычная супольнасць цэнтра была не толькі рускай, але таксама беларускай і ўкраінскай; у юбілейную праграму ўваходзілі рускія, беларускія і ўкраінскія танцы.

Пра захаванне асобнай беларускай прысутнасці сведчаць і сучасныя палявыя даследаванні. У 2023 годзе Інстытут славяназнаўства Расійскай акадэміі навук правёў лінгвістычную экспедыцыю да ўсходнееўрапейскіх супольнасцей Аргенціны і Уругвая; сярод даследаваных груп асобна названы беларусы, побач з рускімі, украінцамі, харватамі, славенцамі, чарнагорцамі і венграмі.Пилипенко Г. П. Обзор экспедиции к восточноевропейским переселенческим сообществам в Аргентине и Уругвае // Славяноведение. — 2025. — № 1. — С. 108—117. Даследаваліся двухмоўе, пераключэнне моўных кодаў і ступень валодання мовай продкаў.

Разам з нашчадкамі гістарычнай эміграцыі ў XXI стагоддзі ва Уругвай прыязджаюць новыя мігранты непасрэдна з Беларусі. Адзін з задакументаваных выпадкаў — пераезд у 2022 годзе Марыі Міхальчук з сям’ёй у дэпартамент Мальданада; яе сямейная гісторыя адначасова звязвае сучасную беларускую міграцыю з міжваеннай эміграцыяй ва Уругвай.

Дакладнай ацэнкі агульнай колькасці сучасных беларусаў Уругвая няма. Паводле Нацыянальнага ўпраўлення міграцыі, у 2025 годзе права на жыхарства ва Уругваі было нададзена двум грамадзянам Беларусі; гэтыя даныя паказваюць толькі колькасць новых рашэнняў за адзін год і не адлюстроўваюць колькасці ўсёй беларускай супольнасці або нашчадкаў ранейшай эміграцыі.

У Мантэвідэа дзейнічае ганаровае консульства Рэспублікі Беларусь, якое ў 2026 годзе ўзначальвае ганаровы консул Себасцьян Асіс Андрэюк. Пасольства Беларусі, акрэдытаванае ва Уругваі, знаходзіцца ў Бразіліа.

Літаратура Коваль В. У. Эканамічная эміграцыя беларусаў у Бразілію, Парагвай, Уругвай (1918—1939 гг.) // Труды БГТУ. Сер. 6, История, философия. — 2021. — № 2 (251). — С. 24—28. Пилипенко Г. П. Обзор экспедиции к восточноевропейским переселенческим сообществам в Аргентине и Уругвае // Славяноведение. — 2025. — № 1. — С. 108—117. — DOI: 10.31857/S0869544X25010098. Vidart D., Pi Hugarte R. El legado de los inmigrantes II. — Montevideo: Nuestra Tierra, 1969. — 60 p. — (Nuestra Tierra; 39). Porrini Beracochea R. (coord.). El Cerro, una comunidad obrera en crisis (1957—1973). — Montevideo: Universidad de la República, CSIC, 2023. — 182 p. — ISBN 978-9974-0-2035-1. Martínez V. Los rusos de San Javier. — Montevideo, 2013. Rossi V., Favre E., Figari M. і інш. La Colonia 19 de Abril: una experiencia de extensión universitaria desde la EEMAC. — Montevideo: Facultad de Agronomía, Universidad de la República, 2000. — 72 p. Los rusos en el Uruguay: historia y actualidad. — Montevideo, 2009. — 229 p.

Крыніцы

Уругвай Катэгорыя:Народы Уругвая