Казімеж Міхалоўскі (; , Цярнопаль, Аўстра-Венгрыя — , Варшава) — польскі археолаг, егіптолаг, гісторык мастацтваў, член Польскай акадэміі навук, ардынарны прафесар Варшаўскага ўніверсітэта. Заснавальнік нубіалогіі і польскай школы міжземнаморскай археалогіі.
Біяграфія Нарадзіўся 14 снежня 1901 года ў Цярнопалі.
Скончыў Тэрнопальскую гімназію, пасля чаго атрымаў вышэйшую адукацыю на філасофскім факультэце Універсітэта Яна Казіміра ў Львове; там жа быў слухачом на лекцыях філосафа прафесара Казімежа Твардоўскага. Паглыбляў веды ў навучальных установах Берліна, Гайдэльберга, Парыжа, Рыма і Афін. Будучы яшчэ маладым навукоўцам, удзельнічаў у раскопках у Дэльфах, на Тасасе і Дэласе, якія праводзіла Французская школа ў АфінахM.-L. Bernhard, Kazimierz Michalowski, «Eos», 70 (1982) nr 1, с. 5.. У 1926 годзе на Львоўскім універсітэце пад навуковым кіраўніцтвам Эдмунда Булянды абараніў доктарскую дысертацыю аб ніабідах ў грэцкім мастацтве (на працягу года дысертацыя была апублікаваная таксама на французскай мове)J. Lipińska, Kazimierz Michalowski, «Bulletin du Musée National de Varsovie», 42 (2001), с. 7.. У 1931 годзе атрымаў габілітацыю, дзякуючы працы на тэму эліністычных і рымскіх партрэтаў Дэласа (праз год праца была апублікаваная ў Парыжы). Адразу пасля габілітацыі быў запрошаны ў Варшаўскі ўніверсітэт, дзе ў 1931 годзе арганізаваў кафедру класічнай археалогііHistoria , Instytut Archeologii UW., у 1953 годзе перайменаваную ў міжземнаморскую, і стаў яе кіраўніком аж да выхаду на пенсію ў 1972 годзе. Па яго ініцыятыве ў 1936 годзе польскія археолагі з Варшаўскага ўніверсітэта пачалі археалагічныя працы ў егіпецкім ІдфуK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 18..
Падчас Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў нямецкім лагеры для ваеннапалонных Афлаг II C Вольденберг (Oflag II C Woldenberg), у які трапіў як афіцэр запасу і ўдзельнік Вераснёўскай кампанііS. Lorenz, In memoriam, «Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie», (1981), с. 15.. Там кіраваў адукацыйнай праграмай для палонных, праводзіў лекцыі і семінары па археалогіі і егіпталогііA. Sadurska, Nekrologi, «Archeologia», 32 (1981), с. 244..
Пасля вайны Міхалоўскі далучыўся да справы аднаўлення польскай культуры і навукі. Яшчэ з 1939 года, калі быў намеснікам дырэктара Нацыянальнага музея ў Варшаве, займаўся арганізацыяй галерэі старажытнага мастацтва, адкрытай для наведвальнікаў ў 1949 годзеS. Lorenz, In memoriam, «Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie», (1981), с. 9., а пасля — Галерэі Фарас, адкрытай ў 1972 годзе. Арганізаваў шмат выстаў, на якіх дэманстраваліся помнікі, знойдзеныя на раскопках пад яго кіраўніцтвам. У 1945—1947 гадах быў дэканам гуманістычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта, пасля — прарэктарам гэтай жа навучальнай установы (1947—1948). У Александрыі (1957—1958) і Абердзіне (1971) быў запрошаным прафесарамA. Sadurska, Nekrologi, «Archeologia», 32 (1981), с. 243.. У 1956 годзе стварыў Аддзяленне міжземнаморскай археалогіі Польскай акадэміі навук, якое сам і ўзначаліў. У 1960 годзе прывёў да адкрыцця Цэнтра міжземнаморскай археалогіі Варшаўскага ўніверсітэта ў Каіры, якім кіраваў да канца жыцця. Адкрыццё цэнтра лічыў сваім самым вялікім дасягненнем.
Памёр 1 студзеня 1981 года ў Варшаве. Пахаваны на могілках Брвінава паблізу Падковы-ЛесьнайM. Konopka, Żegnając Profesora Kazimierza Michałowskiego, «Z otchłani wieków», 3 (1981), с. 137..
Сяброўства ў навуковых арганізацыях Быў членам многіх польскіх і замежных акадэмій, навуковых таварыстваў і інстытутаў: Нацыянальнай акадэміі дэі Лінча, Брытанскай акадэміі, Акадэміі навук ГДР, Саксонскай акадэміі навук, членам прэзідыума камітэта навук аб антычнай культуры Польскай акадэміі навук, камітэта аріентальных навук Польскай акадэміі навук, Археалагічнага інстытута Амерыкі, Нямецкага археалагічнага інстытута, Егіпецкага інстытута, інстытута егіпталогіі Чэхаславацкай акадэміі навук, Французскага інстытута археалогіі Далёкага Усходу ў Каіры, Польскага археалагічнага таварыства (старшыня ў 1953—1957 гадах і ганаровы член), таварыства нубійскай даследаванняў (старшыня ў 1972 годзе), Міжнароднай асацыяцыі егіптолагаў (віцэ-старшыня ганаровага камітэта ў 1976 годзе), Міжнароднай асацыяцыі Лацінскай эпіграфікі (віцэ-старшыня), Варшаўскага навуковага таварыства (генеральны сакратар ў 1949—1952 гадах), Міжнароднай асацыяцыі класічнай археалогіі, Археалагічнага грэцкага таварыства, Саюза гісторыкаў мастацтваў, Французскай школы ў Афінах.
Займаў пасаду старшыні: Міжнароднага Камітэта экспертаў ЮНЕСКА па выратаванні Абу-Сімбела (1961—1970), Міжнароднага камітэта музеяў археалогіі і гісторыі ІКОМ (1965—1971).
Быў экспертам ЮНЕСКА па справах музеяў і археалагічных раскопак у Алжыры (1966) і членам Камітэта экспертаў ЮНЕСКА па Махенджа-Дара (1969). Атрымаў званне ганаровага доктара ўніверсітэтаў Страсбурга (1965), Кембрыджа (1971), Упсалы (1977)S. Lorenz, In memoriam, «Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie», (1981), с. 10-11..
Папулярызацыя навукі Казімеж Міхалоўскі актыўна займаўся папулярызацыяй міжземнаморскай археалогіі. Пераклаў і выдаў кнігу Уільяма Генры Болтана Вечнасць пірамід і трагедыя Пампеі (1958) і шырока распаўсюдзіў вынікі работ у Ідфу. Пісаў для польскага штотыднёвіка «Сталіца», падымаючы пытанне старажытных экспанатаў ў калекцыях Нацыянальнага музея ў Варшаве. Чытаў шматлікія лекцыі, праводзіў семінары, прысвечаныя антычнай тэматыцы. Эфектам гэтага стаў рост грамадскай зацікаўленасці дадзенай галіной навукі — на адкрытай лекцыі праф. Міхалоўскага ў Нацыянальным музеі ў Варшаве ў 1957 годзе аб мастацтве старажытнага Егіпта ўдзельнічала да 5 тыс. слухачоўJ. Lipińska, Kazimierz Michalowski, «Znak», 6 (1981), с. 810—811..
Асабістае жыццё Дзедам Казімежа Міхалоўскага быў Эміль Міхалоўскі, пасол на Галіцкі Сойм, дырэктар Настаўніцкай семінарыі ў Цярнопалі і бургамістр гэтага горадаA. Świstun, Wspomnienia podolskie (4) , ред. H. Kleinrok, Cracovia Leopolis.. Пасля Другой сусветнай вайны Міхалоўскі ажаніўся з Крысцінай Баневіч (польс. Krystyna Baniewicz), дачкой інжынера Тадэвуша Баневіча (польс. Tadeusz Baniewicz), аднаго з заснавальнікаў Падковы-ЛесьнайŻyli wśród nas: Krystyna z Baniewiczów Michałowska, «Podkowiański Magazyn Kulturalny» nr 64 (2010).. Крысціна Міхалоўская далучылася да працы мужа — у наступныя гады ў віле Баневічаў у Падкове-Лесьнай размясцілася Майстэрня міжземнаморскай археалогіі ПАН.
Раскопкі
Ідфу Па словах прафесара Міхалоўскага, не толькі для свету навукі, але і ў шырокай грамадскай думкі цывілізаванага грамадства фактычны ўзровень культуры той ці іншай краіны вымяраецца тым, ці мае яна ўласныя раскопкі ў ЕгіпцеK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 10.. У 1936 годзе, дзякуючы яго ініцыятыве пачаліся археалагічныя працы ў Ідфу, якія працягваліся да 1939 года. У экспедыцыі ўдзельнічалі археолагі з Варшаўскага ўніверсітэта і Французскага інстытута археалогіі Ўсходу. Гэта былі першыя раскопкі з удзелам польскіх археолагаў на тэрыторыі Міжземнамор’я. Работы праводзіліся на некропалі фараонаў і ў антычным горадзе грэка-рымскіх і візантыйскіх часоў. Колькасць і мастацкая якасць знаходак, выяўленых падчас першай кампаніі (1936 год), дазволіла стварыць экспазіцыю ў галерэі старажытнага мастацтва Нацыянальнага музея ў Варшаве (адкрытай у чэрвені 1937 года).
Мірмекій Удзел польскіх археолагаў у раскопках у Ідфу выклікаў цікавасць навуковага свету да працы польскіх даследчыкаў і дазволіў пачаць наступныя замежныя раскопкі. Міхалоўскі арганізаваў супрацоўніцтва з савецкімі археолагамі ў Крыме. У ліпені 1956 года гурт польскіх археолагаў пачаў даследчыя працы ў антычнай грэцкай калоніі Мірмекій, якія праводзіліся да 1958 года. Працы не вяліся сумесна, як гэта было падчас польска-французскай місіі ў Ідфу. Навукоўцы працавалі ў двух асобных камандах, даследуючы два ўчасткі. Польскую групу ўзначальваў праф. Міхалоўскі, савецкую — праф. Віктар Гайдукевіч з Ленінградскага ўніверсітэта. Выяўлена вінакурню эліністычнага перыяду з усім абсталяваннем і фрагменты жылых будынкаўK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 37-40.. Усе рухомыя знаходкі, знойдзеныя польскай экспедыцыяй, са згоды савецкага археалагічнага аддзела былі перавезены ў Варшаву.
Атрыбіс Пасля Другой сусветнай вайны праф. Міхалоўскі хацеў працягнуць працу ў Егіпце. Ён мог аднавіць даследаванні ў Ідфу, аднак французам забаронена раскопкі. Праф. Міхалоўскі вырашыў, што, паколькі французскія археолагі падчас Другой сусветнай вайны не вярнуліся ў Ідфу без польскіх археолагаў, дык і ён гэтага не зробіць. Новай тэрыторыяй для раскопак стаў Атрыбіс, сталіца дзясятага нома Ніжняга Егіпта, сучасная Бенха. Работы працягваліся ў 1957—1969 гадах. Выяўлена рэшткі: вадаправоднай сістэмы рымскага горада, сакральных збудаванняў Позняга перыяду, падмуркі сьвятыні Амасіса II, дэпазіт, печы для абпалу вапны і рымскія лазніK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 237—240..
Пальміра год 4 мая 1959 года група польскіх археолагаў пад кіраўніцтвам праф. Міхалоўскага пачала раскопкі ў Пальміры; яны працягваліся да 1973 года. Праца археолагаў трывала на двух участках. Першым з іх быў т.зв. лагер Дыяклетыяна ў заходняй частцы горада, даследаванні праводзіліся на тэрыторыі паміж прэтарыянскімі варотамі і Тэтрапілонам, на форуме перад т.зв. Святыняй сцягоў і ўнутры самой святыні. Таксама даследавана гарадскія сцены і адкапана фрагмент прэтарыянскага шляху. На другім участку, у т.зв. Даліне магіл, гэта значыць на Пальмірскім некропалі, адкрыта грабніцы Забды, Алаіна і Юлія Аўрэлія ГермесаK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 241—246.. Раскопкі дазволілі даследаваць урбаністычнае развіццё горада і ажыццявіць датыроўкі адкрытых будынкаў на падставе знойдзеных эпіграфчных матэрыялаўK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 94.. Сенсацыяй стала адкрыццё скарбу, у якім знаходзіліся ювелірныя вырабы і 27 залатых солідаў Фокі, Іраклія I і Канстанта. Багацце і значэнне адкрытага матэрыялу было настолькі вялікім, што з 1966 года ў Варшаве пачалі выдаваць штогоднік «Studia Palmyreńskie», які выходзіць і сучасна (2016)Studia Palmyreńskie, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej.. Польскія археолагі сталі экспертамі па даследаваннях старажытнай Пальміры.
Александрыя Раскопкі ў Александрыі вяліся ў 1960—1973/74 гадах. Польскія археолагі сталі першай замежнай экспедыцыяй, якой удалося атрымаць дазвол на самастойнае вывучэнне гэтага горада. Групы італьянскіх, ангельскіх і нямецкіх навукоўцаў працавалі па кантракце пад патранатам Грэка-рымскага музея а АлександрыіK. Michałowski, Od Edfu do Faras, с. 136.. Даследаванні былі цяжкія, паколькі ў 1740-х гадах Мухамед Алі Егіпецкі загадаў пабудаваць у гэтым месцы новы горад. Сляды мінулага знаходзяцца пад новай забудовай. Раскопкі канцэнтраваліся на тэрыторыі Ком эль-Дзік. Тут адкрыта манументальныя рымскія лазні з вялікай колькасцю басейнаў і цыстэрнаў і рымскую вілу. Польскія археолагі раскапалі таксама першы знойдзены на тэрыторыі Егіпта тэатр. Гэта адкрыццё было настолькі сенсацыйным, што праф. Міхалоўскі атрымаў ад гарадскіх уладаў дадатковыя сродкі на працяг працы. Антычны тэатр быў цалкам раскапаны і рэканструяваны. Цяпер гэта адзін з галоўных турыстычных аб’ектаў Александрыі, які выкарыстоўваецца для паказу спектакляў. Такім чынам удалося захаваць старажытны будынак паміж сучаснымі будынкамі. На тэрыторыі Ком эль-Дзік польскія археолагі даследавалі таксама два арабскія некропалі.
Дэйр эль-Бахр Працы ў Дэйр эль-Бахры пачаліся ў 1961 годзе па просьбе егіпецкага міністра культуры, якому было важна аднавіць святыню ўладаркі Хатшэпсут. З 1968 года з групай археолагаў працавалі таксама інжынеры з Польскіх майстэрняў па рэстаўрацыі помнікаў, выконваючы будаўніча-рэканструкцыйныя работы ў гэтай жа святыні. Падчас работ праф. Міхалоўскі адкрыў невядомую да таго часу грабніцу Тутмоса III (ужо падчас першай кампаніі), што выклікала перанос большасці даследаванняў на гэты ўчастак. Святыня, з пункту гледжання размяшчэння і планавання, выключная, адрознівалася ад іншых сакральных будынкаў эпохі Новага царства. Раскопкі працягваліся да 1972 года.
Фарас