mini|desno|250px|Pakovanje fosfor-bromida
Fosfor-tribromid je bistra bezbojna tečnost čija je formula PBr3. To je bezbojna tekućina koja isparava u vlažan zrak zbog hidrolize i ima prodoran miris. Upotrebljava se u laboratorijama za pretvaranje alkohola u alkil bromid.
Dobijanje PBr3 priprema se tretiranjem crvenog fosfora bromom. Višak fosfora se koristi kako bi se spriječilo formiranje PBr5:J. F. Gay, R. N. Maxson "Phosphorus(III) Bromide" Inorganic Syntheses, 1947, vol. 2, 147ff. 2 P + 3 Br2 → 2PBr3
Budući da je ova reakcija visoko egzotermna, često se obavlja u prisustvu otapala, kao što je PBr3
Reakcije Fosfor-tribromid, kao i PCl3 i PF3, imaju obiljažja i Lewisovih baza i Lewisovih kiselina. Naprimjer, sa Lewisovom kiselinom kao što je bor-tribromid formira stabilne 1:1 adukte, kao što je Br3B·PBr3. U isto vrijeme PBr3, u većini reakcija može reagirati kao elektrofil ili Lewisova kiselina, naprimjer sa aminima.
Najznačajnija reakcija PBr3 je sa alkoholima, gdje zamjenjuju OH grupu atomom broma kada nastaje alkil bromid. Pritom se mogu transferirati ava tri bromida. PBr3 + 3 ROH → 3 RBr + HP(O)(OH)2.
Mehanizam (prikazan za primarni alkohol) uključuje formiranje fosfor-estra (da se formira dobra napuštajuća grupa), a zatim slijedi SN2 supstitucija.
Zbog koraka supstitucije SN2, reakcija e općenito dobro odvija za primarne, sekundarne alkohole za piće, ali ne i za tercijarne alkohole. Ako reagira hiralni ugljikov centar, reakcija se obično javlja sa inverzijom konfiguracije na alkoholnpm alfa ugljiku, kao što je uobičajeno u reakciju SN2.
U sličnoj reakciji, PBr3 pretvara i karboksilne kiseline u acil-bromide PBr3+3 RCOOH → 3 RCOBr + HP(O)(OH)2.
Primjena Glavna upotreba fosfor-tribromida je za konverziju primarnih ili sekundarnih alkohola u alkil-bromide, kao što je gore opisano. PBr3obično daje veći prinos nego hidrobromna kiselina, a nema probleme karbokationskih rearanžmana – naprimjer, od alkohola može biti napravljen čak i neopentil bromid, sa prinosom od oko 60%. Druga upotreba PBr3 je kataliza α-bromacije karboksilnih kiselina. Iako su acil bromidi rijetki u odnosu na acil hloride, oni se koriste kao međuproizvodi u Hell-Volhard-Zelinsky halogenaciji. Početni PBr3 reagira sa karboksilnom kiselinom i formira acil-bromid, koji je mnogo reaktivniji prema bromaciji. Sveukupni proces se može predstaviti kao:
350px Na komercijalnoj razini, fosfor-tribromid se koristi u farmaceutskoj proizvodnji, kao što su preparati alprazolam, metoheksital i fenoprofen. To je također moćan agens za suzbijanje požara, na tržištu pod imenom PhostrEx.
Mjere opreza PBr3 razvija korozivni HBr, koji je toksičan i burno reagira s vodom i alkoholom. U reakcijama koje, kao sporedni proizvod, daju fosfornu kiselinu, kada se radi se destilacijom treba znati da to može razviti temperaturu iznad oko 160 °C kada nastaje fosfin koji, u dodiru sa zrakom, može izazvati eksploziju.
Reference
Dopunska literatura
Vanjski linkovi
Kategorija:Bromidi Kategorija:Neorganski spojevi fosfora Kategorija:Fosforni halidi Kategorija:Reagensi organske hemije Kategorija:Neorganska otapala Kategorija:Agensi za suzbijanje požara