Istočnoantarktički ledeni pokrivač (EAIS) leži između 45 ° zapadne i 168 ° istočne geografske širine. Prvi put je formiran prije otprilike 34 miliona godina, i najveća je ledena ploča na cijeloj planeti, sa daleko većim volumenom od Grenlandskog ledenog pokrivača ili Zapadnoantarktičkog ledenog pokrivača (WAIS), od kojeg je odvojen Transantarktičkim planinama. Ledeni pokrivač je u prosjeku debeo oko 2,2 km, a na najdebljem mjestu iznosi 4.897 m. Također je dom geografskog Južnog pola, Južnog magnetskog pola i stanice Amundsen-Scott na Južnom polu.
Površina EAIS-a je najsuše, najvjetrovitije i najhladnije mjesto na Zemlji. Nedostatak vlage u zraku, visoki albedo od snijega, kao i konstantno visoka nadmorska visina površine rezultiraju zabilježenim rekordnim niskim temperaturama od skoro -100 °C. To je jedino mjesto na Zemlji koje je dovoljno hladno da se atmosferska temperaturna inverzija stalno javlja. To jest, dok je atmosfera obično najtoplija blizu površine i postaje hladnija na većoj nadmorskoj visini, atmosfera tokom antarktičke zime je hladnija na površini nego u njenim srednjim slojevima. Posljedično, staklenički plinovi zapravo zadržavaju toplinu u srednjoj atmosferi i smanjuju njen protok prema površini dok traje temperaturna inverzija.
Istočni Antarktik je decenijama doživljavao blago hlađenje, dok se ostatak svijeta zagrijavao kao rezultat klimatskih promjena. Jasno zagrijavanje nad Istočnim Antarktikom počelo se događati najmanje od 2000, ali nije konačno otkriveno sve do 2020-ih. Početkom 2000-ih, hlađenje nad Istočnim Antarktikom naizgled je nadmašilo zagrijavanje nad ostatkom kontinenta. Mediji su ga često pogrešno tumačili i povremeno koristili kao argument za poricanje klimatskih promjena.
Nakon 2009, poboljšanja u instrumentalnom temperaturnom zapisu Antarktika dokazala su konzistentno zagrijavanje nad Zapadnim Antarktikom. Neto zagrijavanje se događa širom kontinenta od 1957. Budući da se istočnoantarktički ledeni pokrivač neravnomjerno zagrijava, on i dalje u prosjeku dobija led. Podaci satelita "GRACE" pokazali su porast mase istočnog Antarktika od 60 ± 13 milijardi tona godišnje između 2002. i 2010. Najvjerovatnije će doći do trajnih gubitaka leda na njegovim najranjivijim lokacijama kao što su glečer Totten i bazen Wilkes.
Opis
Istočnoantarktički ledeni pokrivač nalazi se direktno iznad Istočnoantarktičkog štita - kratona (stabilnog područja Zemljine kore) površine 10.200.000 km2, što čini oko 73% ukupne kopnene mase Antarktika. Istočni Antarktik je odvojen od Zapadnog Antarktika zbog prisustva Transantarktičkih planina, koje se protežu gotovo 3.500 km od Weddellovog mora do Rossovog mora i imaju širinu od 100–300 km.
U područjima koja se ponekad zajednički opisuju kao subglacijalni bazeni Istočnog Antarktika, vjeruje se da će, kada zagrijavanje dostigne oko 3 °C, doći do kolapsa tokom perioda od oko 2.000 godina. To bi na kraju dodalo između 1,4 m i 6,4 m nivou mora, ovisno o korištenom modelu ledenog pokrivača. EAIS u cjelini sadrži dovoljno leda da podigne globalni nivo mora za 53,3 m. Međutim, bilo bi potrebno globalno zagrijavanje u rasponu između 5 °C i 10 °C, i najmanje 10.000 godina da se cijeli ledeni pokrivač izgubi.
Ledeni pokrivač ima prosječnu debljinu od oko 2,2 km. Najdeblji led na Antarktiku nalazi se u blizini Adelijine zemlje, blizu jugoistočne obale ledenog pokrivača, u Astrolabskom subglacijalnom bazenu, gdje je oko 2013. mjerio 4.897 m. Veliki dio ledenog pokrivača već se nalazi na velikoj nadmorskoj visini: posebno, plato Dome Argus ima prosječnu visinu od oko 4 km, a ipak se nalazi na planinskom lancu Gamburtsev, koji ima prosječnu visinu od 2,7 km i otprilike je ekvivalentne veličine Alpa. Posljedično, debljina leda na ovim planinama kreće se od oko 1 km preko njihovih vrhova do oko 3 km preko dolina.
Ove velike nadmorske visine su važan razlog zašto je ledeni pokrivač najsušnije, najvjetrovitije i najhladnije mjesto na Zemlji. Kupola A, u određenim setovima, prijavila je rekordne niske temperature od skoro -100 °C. Jedina područja istočnog Antarktika bez leda su ona gdje je premalo godišnjih padavina da bi se formirao sloj leda, što je slučaj u takozvanim McMurdo suhim dolinama u južnoj Viktorijinoj zemlji. Drugi izuzetak su subglacijalna jezera, koja se nalaze toliko duboko ispod leda da je tačka topljenja pod pritiskom znatno ispod 0 °C.
Mnoge zemlje su postavile teritorijalne zahtjeve na Antarktiku. Unutar EAIS-a, Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska, Norveška, Australija, Čile i Argentina sve polažu pravo na dio (ponekad se preklapajući) kao svoju teritoriju.
Geološka historija
Iako je poznato da su relativno mali glečeri i ledene kape prisutni na Antarktiku barem od vremena kasnog paleocena, prije 60 miliona godina, pravi ledeni pokrivač nije počeo da se formira sve do izumiranja u eocenu i oligocenu prije otprilike 34 miliona godina, kada su nivoi CO2 u atmosferi pali ispod 750 dijelova na milion. U početku je bio nestabilan i nije rastao da bi konstantno prekrio cijeli kontinent sve do prije 32,8 miliona godina, kada su nivoi CO2 dodatno pali ispod 600 ppm.
Nakon toga, istočnoantarktički ledeni pokrivač se znatno smanjio tokom klimatskog optimuma srednjeg miocena prije 15 miliona godina, ali se počeo oporavljati prije otprilike 13,96 miliona godina. Od tada je bio uglavnom stabilan, doživljavajući "minimalne" promjene u svom površinskom opsegu tokom proteklih 8 miliona godina. Iako se još uvijek smanjio za najmanje 500 m tokom pleistocena, i za manje od 50 m od posljednjeg glacijalnog maksimuma, površina kopna prekrivena ledom u istočnom Antarktiku ostala je uglavnom ista. Nasuprot tome, smatra se da se manji zapadnoantarktički ledeni pokrov uglavnom urušio tokom eemskog perioda, prije otprilike 125.000 godina.
Nedavne klimatske promjene
Antarktik u cjelini ima nisku osjetljivost na klimatske promjene jer je okružen Južnim okeanom, koji efikasnije apsorbira toplotu od bilo kojeg drugog okeana zbog struja Južnog okeana koje preokreću cirkulaciju, vrlo malih količina vodene pare (koja provodi toplotu kroz atmosferu) i zbog visokog albeda (refleksije) njegove ledene površine i okolnog morskog leda. Ovi faktori čine Antarktik najhladnijim kontinentom, a Istočni Antarktik je dodatno hladniji od Zapadnog Antarktika, jer se nalazi na znatno većoj nadmorskoj visini. Stoga je to jedino mjesto na Zemlji dovoljno hladno da se atmosferska temperaturna inverzija dogodi svake zime. Dok je atmosfera na Zemlji najtoplija blizu površine i postaje hladnija kako se nadmorska visina povećava, temperaturna inverzija tokom antarktičke zime rezultira time da su srednji slojevi atmosfere topliji od površine.
Ovo dovodi do negativnog efekta staklene bašte na lokalnom nivou, gdje gasovi staklene bašte zadržavaju toplotu u srednjoj atmosferi i smanjuju njen protok prema površini i prema svemiru, dok normalno sprečavaju protok toplote iz nižih slojeva atmosfere prema svemiru. Ovaj efekat traje do kraja antarktičke zime. Posljedično, Istočni Antarktik je doživio hlađenje 1980-ih i 1990-ih, čak i dok se ostatak Zemlje zagrijavao. Na primjer, između 1986. i 2006. došlo je do hlađenja od 0,7 °C po deceniji na stanici jezera Hoare u McMurdovoj dolini. Rad Petera Dorana iz 2002. sugerisao je da hlađenje iznad istočnog Antarktika nadmašuje zagrijavanje ostatka kontinenta. Iako je rad procijenio da se oko 42% antarktičkog područja zagrijava, mnogi mediji su to pogrešno opisali kao dokaz da na Antarktiku nije bilo zagrijavanja. Godine 2004, autor Michael Crichton je u svom romanu State of Fear (Stanje straha) koristio to zahlađenje kao jedan od argumenata za poricanje klimatskih promjena. First Edition Prvo su drugi naučnici, a zatim i sam Peter Doran, na kraju morali opovrgnuti tvrdnje iz knjige.
Godine 2009. pokazano je da se Zapadnoantarktički ledeni pokrivač zagrijao za više od 0,1 °C/deceniju od 1950-ih, što je rezultiralo statistički značajnim trendom zagrijavanja širom Antarktika od >0,05 °C/deceniju od 1957. Kasnija istraživanja su otkrila da se nakon 2000. zagrijavanje lokacija Zapadnog Antarktika usporilo ili djelomično preokrenulo između 2000. i 2020, dok je unutrašnjost Istočnog Antarktika pokazala jasno zagrijavanje. To se dogodilo zbog lokalnih promjena u Južnom prstenastom modu, dominantnom obrascu klimatske varijabilnosti nad Antarktikom. Neke od tih promjena uzrokovane su ozonskim omotačem koji se počeo oporavljati nakon Montrealskog protokola.
Ograničeno zagrijavanje i već niske temperature iznad Istočnog Antarktika znače da od početka 2020-ih, većina opservacijskih dokaza pokazuje da on nastavlja dobijati na masi. Neke analize sugerišu da je već počeo gubiti masu 2000-ih, ali su neke opažene gubitke previše ekstrapolirali na slabo opažena područja, a potpuniji opservacijski zapis pokazuje kontinuirani dobitak mase. Budući da trenutno dobija na masi, ne očekuje se da će Istočnoantarktički ledeni pokrivač igrati ulogu u porastu nivoa mora u 21. stoljeću. Međutim, još uvijek je podložan negativnim promjenama, kao što je povlačenje Denmanovog glečera, ili protok toplije okeanske struje u ledene šupljine ispod stabilizirajućih ledenih ploča poput Fimbulisenove ledene ploče u Zemlji kraljice Maud.
Također pogledajte Zapadnoantarktički ledeni pokrivač Grenlandski ledeni pokrivač
Reference
Kategorija:Antarktičke ledene ploče Kategorija:Istočni Antarktik