miniatura|345x345px|A Éxtase de Santa Tareixa (1647–1652) Gian Lorenzo Bernini. A escultura barroca é a escultura asociada ao estilo barroco do período comprendido entre principios do século XVII e mediados do século XVIII.
Liñas xerais A escultura neste período ten como características comúns:
Naturalismo, é dicir, representación da natureza tal como é, sen idealizala. Integración na arquitectura barroca, que proporciona intensidade dramática. Esquemas compositivos libres do xeometrismo e a proporción equilibrada propios da escultura renacentista plena. A escultura barroca busca o movemento; proxéctase dinámicamente cara ao exterior con liñas complexas de tensión, especialmente a helicoidal ou serpentinata, e con multiplicidade de planos e ángulos de visión ideais. Esta inestabilidade maniféstase na inquietude dos personaxes e das escenas, na amplitude e explosión dos vestimentas, no contraste de texturas e superficies, ás veces na inclusión de diferentes materiais, que producen fortes efectos visuais e de alumeamento. Representacións do espido en estado natural, como unha acción conxelada, lograda a través dunha composición asimétrica, onde predominan as diagonais e as serpentinatas, posturas sesgadas e oblicuas, escorzos e contornos difusos e intermitentes, que dirixen a obra cara ao espectador cunha grande expresividade. Nos países protestantes todas as estaturas se representaban vestidas. A pesar da identificación do Barroco cunha "arte da Contrarreforma", adecuada ao sentimento de devoción popular, a escultura barroca, incluso nos países católicos, tiña unha gran pluralidade de temas (relixioso, funerario, mitolóxico, retratos etc.) A principal manifestación é a estatuaria, empregada para a ornamentación de espazos interiores e exteriores de edificios, así como espazos abertos, tanto privados (xardíns) como públicos (prazas). As fontes eran un tipo escultórico que encaixaba moi ben co estilo barroco. Particularmente na Península Ibérica producíronse imaxes e retablos. Na escultura barroca, os grupos de figuras adquiriron unha nova importancia e houbo un movemento enérxico e dinámico das formas humanas: espiralaban ao redor dun vórtice central baleiro ou expandíanse cara ao espazo circundante.
Contexto histórico-artístico O estilo barroco era moi adecuado para a escultura, con Gian Lorenzo Bernini sendo a figura dominante da época, con obras como Éxtase de Santa Tareixa (1647–1652).Boucher, 134–142; na capela de Cornaro; ver o índice de Bernini en xeral Moita escultura barroca engadiu elementos extra-escultóricos, por exemplo, iluminación oculta, fontes de auga ou escultura e arquitectura fusionadas para crear unha experiencia teatral transformadora para o espectador. Os artistas víanse a si mesmos como na tradición clásica, pero admiraban a escultura helenística e posterior romana, máis que a dos períodos máis "clásicos" como se ven hoxe.Boucher, 16–18 A escultura barroca seguiu á escultura renacentista e manierista e foi sucedida pola escultura rococó e neoclásica. Roma foi o primeiro centro onde se formou o estilo. Estendeuse ao resto de Europa, e especialmente Francia deu unha nova dirección a finais do século XVII. Finalmente estendeuse máis alá de Europa ás posesións coloniais das potencias europeas, especialmente en América Latina e Filipinas.
A reforma protestante detivo case totalmente a escultura relixiosa en gran parte do norte de Europa e, aínda que a escultura secular, especialmente para bustos de retratos e monumentos funerarios continuou, a Idade de Ouro holandesa non ten compoñentes escultóricos significativos fóra da ourivaría. En parte en reacción directa, a escultura foi tan destacada no catolicismo como a finais da Idade Media. Os católicos do sur dos Países Baixos viron florecer a escultura barroca a partir da segunda metade do século XVII con moitos talleres locais que produciron unha ampla gama de esculturas, incluíndo mobiliario de igrexas, monumentos funerarios e esculturas a pequena escala executadas en marfil e madeiras duradeiras coma o buxo. Os escultores flamengos tiveron tamén un papel destacado na difusión da linguaxe barroca no exterior, incluíndo a Holanda, Italia, Inglaterra, Suecia e Francia. Aínda que na segunda metade do século XVIII había obras de transición a outros estilos, tamén continuou moita escultura de liñas tipicamente barrocas: a Fontana di Trevi só se completou en 1762; o estilo rococó era máis adecuado para obras máis pequenas.
Orixes e desenvolvemento miniatura|344x344px| Violación das mulleres sabinas de Giambologna (1581-1583), Piazza della Signoria, Florencia O estilo barroco xurdiu da escultura renacentista que, baseada na escultura clásica grega e romana, idealizara a forma humana. Isto foi modificado polo manierismo, cando o artista e erudito Giorgio Vasari (1511-1574) instou aos artistas a dar ás súas obras un estilo único e persoal. O manierismo introduciu a idea de esculturas con fortes contrastes; mocidade e idade, beleza e feísmo, homes e mulleres... O manierismo tamén introduciu a figura serpentina, que se converteu nunha característica importante da escultura barroca. Esta era a disposición de figuras ou grupos de figuras nunha espiral ascendente, que daba lixeireza e movemento á obra.
Michelangelo introducira a serpentina no Escravo moribundo (1513-1516) e no Genio della Vittoria (Xenio da Vitoria, 1520-1525), pero estas obras debían verse desde un único punto de vista. A finais do século XVI a obra do escultor italiano Giambologna, A violación das mulleres sabinas (1581-1583) introduciu un novo elemento; Esta obra non se pretende ver desde un punto de vista, senón desde varios, cambiantes. Isto converteuse nunha característica moi común na escultura barroca. A obra de Giambologna tivo unha forte influencia sobre os mestres da época barroca, especialmente Bernini.
Outra influencia importante que levou ao estilo barroco foi a Igrexa católica, que buscaba armas artísticas na batalla contra o ascenso do protestantismo. O Concilio de Trento outorgoulle ao Papa maiores poderes para guiar a creación artística e expresou unha forte desaprobación das doutrinas do humanismo, que fora fundamental nas artes durante o Renacemento. Durante o pontificado de Paulo V a igrexa comezou a desenvolver doutrinas artísticas para contrarrestar a Reforma e encargou a novos artistas a súa realización.
Bernini e a escultura barroca romana A figura dominante na escultura barroca foi Gian Lorenzo Bernini (1598–1680). Era fillo dun escultor florentino, Pietro Bernini, que fora chamado a Roma polo papa Paulo V. O mozo Bernini fixo os seus primeiros traballos en solitario aos quince anos e recibiu en 1618-25 un importante encargo de estatuas para a vila do cardeal Scipion Borghese. As súas obras, altamente dramáticas, deseñadas para ser vistas desde múltiples puntos de vista e en espiral cara a arriba, tiveron un enorme impacto na escultura europea. Seguiu dominando a escultura italiana a través das súas obras sobre fontes romanas, o Baldequín de San Pedro e a tumba do papa Alexandre VII dentro da basílica de San Pedro e o seu conxunto de altar para a igrexa de Santa Maria della Vittoria en Roma. Recibiu o seu último encargo de escultura en fonte para a Fonte do elefante (1665–1667), seguido dunha serie de anxos para a ponte de Sant Angelo en Roma (1667–69).
Bernini morreu en 1680, pero o seu estilo influíu nos escultores de toda Europa, especialmente en Francia, Baviera e Austria.
Maderno, Mochi e os outros escultores barrocos italianos Xenerosos encargos papais fixeron de Roma un imán para escultores en Italia e en toda Europa. Decoraron igrexas, prazas e, unha especialidade de Roma, as novas fontes populares creadas na cidade. Stefano Maderna (1576-1636), orixinario de Bissone na Lombardía, precedeu á obra de Bernini. Comezou a súa carreira facendo copias de obras clásicas en bronce en tamaño reducido. A súa obra principal a grande escala foi unha estatua de Santa Cecila (1600, para a igrexa de Santa Cecilia en Trastevere, en Roma. O corpo do santo está estendido, coma se estivese nun sarcófago, evocando un sentimento de patetismo.
Outro escultor romano importante foi Francesco Mochi, nado en Montevarchi, preto de Florencia. Fixo unha famosa estatua ecuestre de bronce de Alexandre Farnese para a praza principal de Piacenza (1620-1625) e unha vívida estatua de Santa Verónica para a basílica de San Pedro, tan activa que parece estar a piques de saltar do nicho.
Outros escultores notábeis do barroco italiano foron Alessandro Algardi, cuxo primeiro gran encargo foi a tumba do papa León XI. Foi considerado un rival de Bernini, aínda que o seu traballo era de estilo similar.
O escultor flamengo François Duquesnoy (1597–1643) foi outra figura importante do barroco italiano. Amigo do pintor Poussin, foi especialmente coñecido pola súa estatua de Santa Susana en Santa María de Loreto en Roma e a súa estatua de San Andrés (1629-1633) no Vaticano. Foi nomeado escultor real de Lois XIII de Francia, pero morreu en 1643 durante a viaxe de Roma a París.
Entre os escultores máis importantes de finais do período figuraron Niccolo Salvi, cuxa obra máis famosa foi o deseño da Fontana di Trevi (1732–1751). A fonte contiña obras alegóricas doutros destacados escultores do barroco italiano, incluíndo Filippo della Valle, Pietro Bracci e Giovanni Grossi. A fonte, en toda a súa grandeza e exuberancia, representou o acto final do estilo barroco italiano.
Escultura barroca alén da Península Itálica
Francia A maior parte da escultura barroca francesa estaba destinada a glorificar non á Igrexa, senón ao monarca francés Lois XIV de Francia e ao seu sucesor Lois XV. Gran parte dela foi producida polos escultores da nova Academia Real de Pintura e Escultura, fundada en 1648 e posteriormente estreitamente supervisada por Jean-Baptiste Colbert, ministro de Finanzas do rei. Escultores franceses traballaron estreitamente con pintores, arquitectos e deseñadores de paisaxes como André Le Notre para crear os efectos escultóricos atopados no palacio de Versalles e os seus xardíns, as outras residencias reais e as estatuas para novas prazas da cidade creadas en París e outros Cidades francesas. Colbert tamén estableceu a Academia francesa en Roma para que escultores e pintores franceses puidesen estudar modelos clásicos.Article by Uwe Geese in L'Art Baroque – Architecture, Sculpture, Peinture, (2015) H.F. Ullmann, pp. 302–315
Na primeira parte do período barroco, os escultores franceses foron influídos en gran parte polos pintores de Flandres e os Países Baixos, particularmente o manierismo de Giambologna, en lugar de mirar a Italia. Entre estes artistas figuraban Germain Pilon (1525–1590); Jean Varin (1604–1672) e Jacques Sarrazin (1592–1660). O mesmo Bernini, no cumio da súa fama, chegou a París en 1665 para presentar o seu propio plan para o Louvre a Lois XIV. Ao rei non lle gustou o escultor nin a súa obra, e o plan foi rexeitado, aínda que Bernini produciu un bo busto de Lois XIV agora exposto no palacio de Versalles.Paul Fréart de Chantelou, Diary of the Cavaliere Bernini’s Visit to France, 1985, ed. Anthony Blunt
Os mellores escultores franceses comprometéronse a facer estatuas para os xardíns das fontes do palacio de Versalles e doutras residencias reais. Entre eles estaban Pierre Puget, Jacques Sarazin, François Girardon, Jean-Baptiste Tuby, Antoine Coysevox e Edme Bouchardon. Guillaume Coustou creou un grupo de cabalos de gran calidade para os xardíns do Château de Marly .Geese (2015), páx. 305-309
Nos últimos anos da época barroca, Jean Baptiste Lemoyne director da Academia Francesa de Roma, foi considerado o mellor escultor rococó, aínda que a súa fama foi eclipsada polo seu alumno, Jean-Antoine Houdon, que dirixiu a transición da escultura francesa do barroco ao clasicismo.Geese (2015), páx. 314
Países Baixos do Sur