Aránzazu Calleja nada en Bilbao en 1977 é unha creadora musical e musicoterapeuta, ademais de ser membro da Academia das Artes e as Ciencias Cinematográficas de España é tamén profesora de violín no Conservatorio Superior J.C. Arriaga. Estudou Belas Artes na Universidade do País Vasco e musicoterapia, ampliando a súa formación musical en Barcelona no Taller de Musics e na Universidade Pompeu Fabra, e posteriormente na Berklee College of Music de Boston, nos Estados Unidos. En Belas Artes coñeceu a Borja Cobeaga (con quen colabora nas súas obras), Haritz Zubillaga e Nacho Vigalondo. Ademais das colaboracións mencionadas con Borja Cobeaga, destacan a electrónica e escura composición da longametraxe Psiconautas, así como a súa colaboración na banda sonora de Akelarre con Maite Arroitajauregi, que lles levou a gañar o Goya a Mellor Música Orixinal en 2021.
Biografía e traxectoria Comezou a estudar música a os sete anos, polo que a súa elección pola carreira de Belas Artes foi a opción máis lóxica e a que agrupaba todos os seus intereses, xa que, ademais da música, encantáballe debuxar, facer manualidades e todo o relacionado con crear e inventar cousas. Desde pequena, ten o recordo da súa familia reunida en pixama fronte á tele (sen mando a distancia e con dúas canles) e xa entón se fixaba na música que acompañaba ás películas ou programas que vía. Lembra especialmente a sintonía de Alfred Hitchcock presenta e a cabeceira de O planeta imaxinario, que era unha versión electrónica do Arabesque nº1 de Debussy interpretada por Isao Tomita. De aí probablemente veu o seu interese polo cine, e, como ela comenta, seguiu o seu instinto e inconscientemente conduciu a súa vida cara ao lugar que lle emociona. Estudou violín de maneira académica, no conservatorio, pero tamén mostrou interese por outros instrumentos como a guitarra, o banxo, o ukelele ou o laúde, instrumentos estes últimos que, aínda que non os estudou, utilízaos para buscar harmonías e ideas. Tamén se matriculou en trompeta e estivo tres anos recibindo clases por curiosidade.
Ao empezar a carreira, interesáballe o audiovisual en xeral, a foto e encantáballe o cine. En audiovisuais deuse conta de que o son se trataba moi pouco, e fixo as dúas materias relacionadas con iso. Nese momento é cando establece o vínculo co trío Borja Cobeaga, Haritz Zubillaga e Nacho Vigalondo. Algunhas amigas súas estudaban con eles e adoitaban pasar da facultade de Audiovisuais destas á facultade dela, porque era máis divertida e ían ás súas materias audiovisuais. Desta maneira xurdiu a amizade con eles, sobre todo con Borja. Foi este quen lle propuxo que lle fixese a música dun curto, a modo de reto. O curto foi anterior a La primera vez, e recibiu moitos premios, o que lle permitiu realizar estoutro. Divírtese moito traballando con Borja, pola amizade que lles une e a complicidade existente tras tantos anos e proxectos en común. Desta conxunción xurdiu o concepto de "comedia triste", pois a Aránzazu non lle gustaba o concepto de "música cómica", non vía a necesidade de remarcar algo gracioso con música. Entón, ela e Borja déronse conta de que podían acompañar a comedia desde outro lugar creado por Aránzazu, unha mestura de tons que lles interesaba tanto a el como a ela, e xurdiu a música de "comedia triste".
Posteriormente, pasou polo Taller de Musics e a Universidade de Pompeu Fabra, para ampliar a súa formación musical. Obtivo unha bolsa para estudar na escola Berklee College of Music de Boston, o que define como un dos momentos de maior aprendizaxe da súa etapa de formación e no cal empezou a enteder a creación musical doutra maneira. Chegou coa experiencia de ter traballo en varios curtos (e premiados) e na súa primeira película (Pagafantas), polo que tiña un pouco máis claro o que podería necesitar deste período formativo. En Berklee, un dos seus profesores chamouna ao seu despacho despois de ver un traballo seu e díxolle que o máis importante era ter voz propia e saber o que se quere contar, animándoa para que desenvolvese a súa voz sen cometer o erro de querer parecerse a outras voces. "O que importa son a túa imaxinación musical e as túas ideas". Aránzazu define isto último como o gran ensino que se trouxo de Boston.
Da súa carreira de violín e dos seus distintos estudos e musicoterapia nace a súa música, sinxela e persoal, na que mestura violíns, electrónica, dulzuar, forza, folk tradicional e un sabor do oeste nun pentagrama e darlle bastantes voltas, e sempre é diferente.
A súas bandas sonoras, tanto en curtametraxes como en longametraxes, foron moi aplaudidas e valoradas. Os seus curtos Éramos pocos, Limoncello. Tres historias del Oeste, La media pena e She lost control obtiveron o Premio a Mellor Banda Sonora no Certame de Curtos Cidade de Soria, Festival de Curtametraxes Praia As Américas de Tenerife, Semana de Cine de Medina del Campo e no Festival International du Filme de Court Métrage Fenêtre Sur Courts à Avignon respectivamente.
En 2021, o seu traballo en colaboración con Maite Arroitajauregui na longametraxe Akelarre foi galardoado co Premio Goya 2021 á Mellor Música Orixinal. Só unha muller lograra o devandito galardón até a data, Eva Gancedo por A Boa Estrela..
Influencias Entre os seus compositores/as por quen ten predilección, destacan Hildur Guðnadóttir, Mica Levi, Warren Ellis, Jonny Greenwood, Mikel Salgas ou Xullo de la Rosa, profesionais que se afastan do estándar e utilizan unha linguaxe próxima ao tipo de música experimental ou mesmo ao rock. No que respecta a compositores/as de música sinfónica, Calleja destaca a Carter Burwell, Mychael Danna e Alexandre Desplat, a quen describe como un dos compositores máis versátiles do cine actual. En cant a unha época máis clásica, destaca a Ennio Morricone, Nino Rota, Miklós Rózsa e Bernard Herrmann.
Proceso de composición Unha das partes máis difíciles do seu traballo é, sen dúbida, a conciliación. O traballo creativo e as datas e horarios que marcan a produción dunha película, non son algo fácil de conciliar coa vida familiar. Xa que, considera importante ausentarse e illarse de cando en vez para conseguir unha maior concentración, buscar ideas e chegar a tempo ás entregas. Pero isto pode facer descoidar á xente que se quere, e é algo que leva bastante mal.
Para Calleja, a composición depende moito do equipo con quen traballe. Requírese dunhas conversacións previas, que xunto á súa traxectoria e o guión, danlle algunhas pautas estilísticas. Tamén inflúe moito o xénero, os posibles caprichos da dirección, o tipo de sonoridad ou instrumento desexado. Con estes elementos, vaise montando unha especie de paleta coa que xogar, e pensar en cousas como música electrónica, rock ou algo sinfónico. Pensa que tamén é importante ter unha primeira montaxe da película, aínda que con Borja Cobeaga é diferente, porque durante a rodaxe ela vai realizando cousas para que lle sirvan a el de referencia, cousa que non lle sucede con outros directores.
Participación feminina no sector En canto á participación feminina no sector, cre que esta está a cambiar, aínda que aínda existe unha desigualdade preocupante: o 76% da industria cinematográfica está dominada por homes, fronte ao 24% das mulleres. No eido musical, isto é aínda peor, xa que a porcentaxe de mulleres que compoñen para películas roldaría o 2% e o 3%. O que non cre débese a que compoñer a banda sonora dunha película é unha tarefa máis dos homes, senón un claro exemplo de desigualdade. Entre os motivos, destaca as responsabilidades e tarefas familiares, que impiden ás mulleres optar por unha vida dedicada ao seu traballo artístico sen causar ningún tipo de sanción social. Por iso, está moi contenta de que a obra de compositores como Hildur Guðnadótti sexa visible e escoitada en películas tan famosas como Joker, o que axuda a crear referencias.
Agora, con maior perspectiva, si considera que estamos ante un sector machista, sobre todo ao percibir actitudes misóginas, prepotentes e discriminatorias por parte dalgúns directores e produtores. Condutas que pasan desapercibidas para elas, porque considera que están demasiado afeitas a elas e a normalizalas. Para fomentar a presenza feminina en categorías onde a súa porcentaxe é escaso, o "Instituto de Cinematografía e Artes Audiovisuais" (ICAA) aumentou a puntuación para proxectos que conten con xefas de equipo nos postos nos que se detecta maior desigualdade, como é o caso da composición musical. Pero cre que, de momento, isto enténdese por directores e produtores como un xesto de caridade, como unha discriminación positiva, que é un termo machista para omitir a expresión "reparación histórica", como unha maneira de cubrir expediente e non para promover unha conduta de igualdade e visibilidade cara ao traballo das mulleres.
Premios e honras
2001: Curtametraxe La primera vez. Nomeada á mellor curtametraxe na XVI Edición dos Premios Goya. 2005: Curtametraxe Éramos pocos. Premio á Mellor Banda Sonora no VII Certame de Curtametraxes Ciudad de Soria. Nomeada á mellor curtametraxe nos 79th Academy Awards® Oscars. 2006. Reality show El coro de la cárcel (1a edición): Mellor Reality no Banff Television Festival, Canadá. Nomeado aos Premios Emmy Internacionais 2007. 2007: Curtametraxe Limoncello. Tres historias del Oeste. Premio á Mellor Banda Sonora no VII Festival de Curtametraxes Playa Las Américas de Tenerife. 2008: Curtametraxe El encargado. Nomeada a Mellor Curtametraxe na 23a edición dos Premios Goya. 2011. Curtametraxe La media pena. Premio á Mellor Banda Sonora na 25a Semana de Cine de Medina del Campo. 2011. Curtametraxe She lost control. Premio á Mellor Banda Sonora no Festival International du Film de Court Métrage Fenêtre Sur Courts à Avignon. 2014. Seleccionado para participar na edición 2014 de "Berlinale Talents". 2015. Longametraxe Los psiconautas. Goya 2017 á mellor película de animación. 2021. Longametraxe Akelarre. Goya 2021 á mellor música orixinal (ademais dos Goya aos mellores efectos especiais, mellor dirección artística, mellor vestiario e mellor maquillaxe e peiteado).
Filmografía
Cine AnoTítuloDirecciónProduciónTipo de produciónObservacións2001La primera vezBorja CobeagaAltube FilmeakCurtametraxeNomeada Mellor Curtametraxe na 16ª Edición dos Premios Goya2005Éramos pocosBorja CobeagaAltube FilmeakCurtametraxePremio Mellor Banda Sonora no 7º Certame de Cortos Ciudad de Soria.
Nomeada Mellor Curtametraxe na 79ª edición dos Premios Oscar® da Academia. 2006ArgentinaXabier Etxeandia Igor Zabala3KomaCurtametraxe2007Limoncello. Tres historias del OesteJorge Dorado Luiso Berdejo
Borja CobeagaCommon FilmsCurtametraxePremio Mellor Banda Sonora no 7º Festival de Curtametraxes Playa Las Américas de Tenerife.2007Las horas muertasHaritz ZubillagaBasque FilmsCurtametraxe2007Henry Fonda congeladoAlex Montoya Raúl NavarroArsénico PCCurtametraxe2008El encargadoSergio BarrejónArsénico PCCurtametraxeNomeada Mellor Curtametraxe na 23ª edición dos Premios Goya.2008PagafantasBorja CobeagaTelespan 2000Longametraxe2009La lluvia en SevillaOriol PuigArsénico PC, Film TransparenteCurtametraxe2010No controlesBorja CobeagaTelespan 2000Longametraxe2011La media penaSergio BarrejónLamia produccionesCurtametraxePremio Mellor Banda Sonora na 25 Semana de Cine de Medina del Campo.2011She's lost controlHaritz ZubillagaMorituriCurtametraxePremio Mellor Banda Sonora no Festival International du Film de Court Métrage Fenêtre Sur Courts à Avignon.2012En plan románticoPeris RomanoArgucia, MorituriCurtametraxe2013Lo séManuela Burló MorenoMomento ProduccionesCurtametraxe2013DemocraciaBorja CobeagaSayakaCurtametraxe2013Alaba ZintzoaJavier Rebollo Alvar GordejuelaKarambola produccionesLongametraxe2014Pase privadoNatxo LópezLamia produccionesCurtametraxe2014NegociadorBorja CobeagaSayakaLongametraxe2014Tempo inversoGregorio Muro Mikel MuroGregorio MuroCurtametraxe2014TxarribodaJavier Rebollo