Juan Manuel Puig Delledonne, nado en General Villegas o 28 de decembro de 1932 e finado en Cuernavaca o 22 de xullo de 1990, foi un escritor arxentino de relevancia mundial polas súas novelas Boquitas pintadas, El beso de la mujer araña e Pubis angelical.
A súa avoa era galega e o avó catalán.
Pasou a súa infancia no seu pequeno pobo natal e emigrou á capital arxentina para levar a cabo os seus estudos secundarios. Despois de iniciar diferentes estudos superiores, optou por formarse na cinematografía, para o que se trasladou a Italia. Non concretou a súa formación e terminou realizándose como escritor. Viviu en Roma, París, Londres, Estocolmo, México, Nova York, Río de Janeiro e Cuernavaca. É autor de oito novelas e catro obras de teatro, ademais de relatos breves e guións cinematográficos. É moi recoñecido polo seu uso da polifonía literaria e o monólogo interior.
Aínda que desde a puberdade se asumiu como homosexual, escribiu e militou respecto deste tema, chegando a declarar que algo tan «banal» como a sexualidade non pode definir a identidade dunha persoa e, doutra banda, opinou que a actividade das agrupacións homosexuais tendían a incorrer no erro de separar a cuestión homosexual doutras agrupacións, comunidades ou sectores sociais.Fundamentalmente en El beso de la mujer araña e no seu ensaio El error gay. Con todo, foi membro fundador da Fronte de Liberación Homosexual en 1971 xunto ao sociólogo e historiador Juan José Sebreli, o avogado e escritor Blas Matamoro e o poeta e escritor Néstor Perlongher.Olvaldo Bazán: Historia de la homosexualidad en la Argentina: de la conquista de América al siglo XXI. Marea Editorial, 2006; páxina 298.
Traxectoria Nacemento e infancia Manuel Puig (coñecido na contorna familiar polo sobrenome Coco) naceu en General Villegas o 28 de decembro de 1932. O seu pobo natal converteríase no escenario das súas primeiras novelas, baixo o nome de "Coronel Vallejos".
O seu pai, Baldomero Puig, atendía un fraccionamiento de viños na parte dianteira da súa casa. A súa nai, María Elena Delledonne (Male) estaba diplomada en química e traballaba no hospital rexional; foi ela quen lle transmitiu a Manuel a súa afección polo cine. Tras o nacemento de Manuel e sen a posibilidade de deixar a ninguén ao seu cargo, a súa nai comezou a levalo con ela ao cine.
Asistiu por primeira vez a unha función ao tres anos de idade, pero a escuridade da sala aterrábao e era imposible lograr que permanecese alí sen chorar. O seu pai solucionou o problema conseguindo que vise a súa primeira película, aos catro anos, desde a cabina de proxección. Tratábase de A noiva de Frankenstein, dirixida por James Whale con Boris Karloff e Elsa Lanchester como protagonistas. A partir de entón, o seu pasatempo predilecto era ir ao Cine Teatro Español, único no pobo, ao que asistía regularmente, acompañado da súa nai (quen lle lía no caso de que a cinta fose subtitulada) ou a súa aia Kika. Ía luns, mércores, xoves, sábados e domingos. A maioría das ocasións vía un filme norteamericano, ocasionalmente unha película italiana ou francesa, e os domingos, cine nacional. Con todo, a Puig non lle gustaba, xa desde pequeno, o cine arxentino. Por mor diso a súa actriz arxentina preferida era Mecha Ortiz, á cal el vía como unha artista de corte europeo nas súas actitudes e o seu modo de falar. Entre as hollywoodenses, sentía admiración por Eleanor Powell e Ginger Rogers, no xénero de comedia musical, e Luise Rainer, Greta Garbo e Marlene Dietrich no xénero dramático. Con todo, a súa actriz preferida (a quen chamaba a Raíña) era Norma Shearer.
O seu pai non se sentía conforme cos pasatempos do seu fillo. Consideraba que debía divertirse cos demais nenos do barrio e facer outro tipo de actividades recreativas, tales como ir en bicicleta. Segundo Manuel Puig, a súa nai axustábase ao seu mundo, o da ficción cinematográfica, mentres que o seu pai quería que se adaptase ao seu, o da vida cotiá en General Villegas.
Entre 1940 e 1945 coleccionou recortes de anuncios e críticas de películas que adoitaba revisar eventualmente. En 1942 comezou a estudar inglés, "a lingua do cine". O tempo que non ocupaba na escola (que estaba a unha cuadra do seu fogar) e o cine, compartíao co seu primo Jorge. A partir dos 10 anos estudou piano. Facíao na casa da súa veciña, quen era a súa mestra.
En 1943 tiveron lugar dous acontecementos moi negativos. A súa nai deu a luz a quen sería o seu irmán máis novo, pero o bebé naceu sen vida e, paralelamente, un raparigo de quince anos tentou violalo. A partir deses episodios, a súa nai procurou afastalo do cine para facerlle ver a realidade.
En 1944 naceu o seu irmán máis novo, Carlos, quen se convertería en pintor.
Manuel Puig atravesou a súa nenez nun contexto global signado pola guerra. As noticias chegaban a través do xornal que a súa nai lle lía ao seu pai en voz alta cada noite. A situación mundial contrastaba altamente coa calma de Xeneral Villegas. Durante a súa adolescencia comezou a percibir un paralelo semellante na relación entre as persoas: estaban quen eran violentas e mandaban, e quen eran considerados débiles e eran desprezados polos primeiros. O paralelo activo/pasivo (tradicionalmente correspondido cos roles masculino/feminino) sería unha cuestión problemática durante toda a súa vida. Xa maduro, acaba opinando que a sexualidade é demasiado banal como para definir (mesmo parte) da identidade dunha persoa.
Mocidade Debido a que en Xeneral Villegas non había colexio secundario, en 1946 os seus pais trasladárono á cidade de Buenos Aires onde cursou os seus estudos de bacharel no Colexio Ward de Vila Sarmiento, partido de Morón.
A partir de entón, comezou a ler sistematicamente. Dedicouse, primeiramente, a unha colección que agrupaba aos autores gañadores do Premio Nobel.
Un compañeiro chamado Horacio, en cuxa casa viviu como pensionista o primeiro tempo de estadía en Buenos Aires, introduciuno na lectura da escola psicanalítica. Tamén lía a Hesse, Huxley, Sartre e Mann. A primeira novela non adaptada que leu foi A sinfonía pastoral de André Gide.
Horacio introduciuno, ademais, no cine europeo. Incitado por el, viu Crime en París. A partir de entón decidiu que estudaría Dirección cinematográfica. Para iso aprendeu con dedicación italiano, francés e alemán, "as novas linguas do cine".
Suxeríronlle que estudase Enxeñaría para especializarse en Son cinematográfico. Con todo el non o considerou adecuado. En 1950 inscribiuse na Facultade de Arquitectura, pero só cursou durante seis meses.
En 1951 cambiou por Filosofía e Letras. Estudou con afán, a pesar de que tivo dificultades en materias como Latín. Ao culminar a carreira, xa estaba a traballar no cine. Con todo, o mundo de Hollywood decepcionárao. Non atopaba unha substitución xeracional apta para as estrelas que o cativaron durante a súa infancia, fóra de Marilyn Monroe e Gloria Swanson.
Unha nota na revista Radiolandia sobre a futura estrea da película Deshonra, impulsouno a coñecer ao director da mesma, Daniel Tinayre. Sentía certa admiración por el pola súa comedia A vendedora de fantasías. Dado que o director lle negou o acceso á filmación, falou sen permiso coa protagonista, a actriz Fanny Navarro. Non sentía simpatía cara a ela xa que era expresamente peronista e el opúñase a ese movemento político desde que o seu líder, Juan Domingo Perón, prohibira a importación de películas norteamericanas á Arxentina. Navarro mandouno con outra das actrices da repartición, Herminia Franco, quen conseguiu que entrase. Ao pouco tempo, empezou a traballar nos laboratorios Alex.
En 1953 debeu cumprir co servizo militar na área de Aeronáutica. Tomárono como tradutor.
Incursión no cine En 1956, con 23 anos cumpridos e logo de cursar no instituto Dante Alighieri, gañou unha bolsa para viaxar a Roma, Italia e estudar no Centro Sperimentale dei Cinematografia. Alí "Hollywood era unha mala palabra, a imaxinación o inimigo número un do cine, as obras de autor unha blasfemia". Era a época do neorrealismo. Tras ver nunha clase Metrópolis, de Fritz Lang, o expresionismo alemán cegouno. Durante as vacacións visitou París, no auxe da Cahiers du Cinéma, a revalorización do cine imaxinativo e da obra de autor.
En 1957, David O. Selznick producía un remake de Adeus ás armas, dirixida por Charles Vidor. A esposa do produtor, Jennifer Jones, desempeñaba o papel da enfermeira. Manuel foi designado para cumprir nesa filmación as súas prácticas de efectos especiais. Segundo Puig, Jones destacábase en roles "histéricos". Cada vez que Vidor quería dirixir ao personaxe cara á dozura, Jones negábase, ao momento de abandonar o estudio en reiteradas ocasións. Ao presenciar eses episodios de prepotencia, Puig considerou que xamais podería ser director pois non tiña o carácter necesario para dirixir aos actores co propósito de obter o resultado desexado.
Ao ano seguinte trasladouse a Londres e logo a Estocolmo, onde ensinou español e italiano. Tamén traballaba nun restaurante onde todos os empregados, ademais do dono, eran actores desempregados. Foi nestas cidades onde escribiu os seus primeiros libretos para cine. Entre os seus primeiros borradores atopábase un en inglés, titulado Ball cancelled, imaxinado para Ingrid Bergman e Anthony Perkins.
Tras o seu regreso a Roma, o seu amigo arxentino Mario Fenelli suxeriulle escribir no seu idioma natal. Tivo en conta o seu consello, e en 1960, en Buenos Aires, elaborou La Tajada. Trátase da historia dunha actriz que, durante o goberno peronista, casa cun deputado e utilízao nunha vinganza. Ao mesmo tempo, traballou en dúas coproducións como asistente de diálogos: Casi al fin del mundo e Una americana en Buenos Aires. Entre 1961 e 1962 traballou como asistente de dirección de cine en Buenos Aires e Roma. Na capital italiana, o seu amigo Fenelli reiterou o seu consello e insistiu en que escribise sobre algún tema coñecido, algo autobiográfico. Manuel elixiu o seu curmán Jorge e os amoríos que o rodearon. Ao segundo día de escritura soubo que non estaba fronte a un guión, estaba fronte a unha novela.
Falecemento O sábado 21 de xullo de 1990 fora internado na Central Cirúrxica das Palmas por risco de peritonite. Pronto tivo que ser operado de urxencia da vesícula. A intervención foi exitosa pero o cadro clínico foi desfavorable. Comezou a delirar e deberon amarralo á padiola. Na madrugada do domingo empezou a ter problemas respiratorios e finalmente morreu dun Infarto agudo de miocardio. Nos meses previos deixara de fumar por orde do médico e realizaba camiñadas diarias. Pero a altura de México non lle sentaba ben. Tamén se ten constancia de que mantiña os seus coidados nunha clínica próxima á súa casa para non estar lonxe da súa nai, pero tanto por cuestións económicas como por dispoñibilidade de contactos, podía acceder a unha atención médica de maior calidade.
A súa morte transcendeu rapidamente nos medios. Aínda que había antecedentes dos seus problemas cardíacos, a primeira suposición pública foi que morrera por mor de Sida. Pronto se constatou que Manuel Puig non era portador de VIH. Con todo, a certeza deste feito foi posta en cuestión en reiteradas oportunidades. Ao velorio só asistiron seis persoas entre as que estaban a súa nai, os seus amigos Javier Labrada e Agustín García Gil e o seu colega Tununa Mercado (quen se atopaba alí a razón dun coloquio ao que debía presentarse na cidade de Xalapa, en Veracruz.
Cando se lle pediu ao embaixador da Arxentina en México, Jorge Abelardo Ramos, que pronunciase unhas palabras pola morte de Manuel Puig para os medios, el limitouse a explicar que non estaba ao tanto da morte dun arxentino con ese nome. Con todo, trasladado o corpo ao Distrito Federal para as exequias na Sociedade de Escritores, o embaixador presentouse e deu un discurso. Os restos do escritor foron trasladados á Arxentina nos días sucesivos e enterrados no panteón da familia Puig, no cemiterio da Prata.
Actividade literaria La traición de Rita Hayworth