Augusto de Prima Porta (en ) é unha escultura de vulto redondo en mármore que representa a Octavio o primeiro emperador do Imperio Romano. É unha estatua realizada en mármore de 2,08 metros de altura e 1000 kg de peso.
A estatua descubriuse o 20 de abril de 1863 durante unhas escavacións arqueolóxicas dirixidas por Giuseppe Gagliardi na denominada Vila de Livia, denominación das posesións de Livia Drusila -a terceira e derradeira esposa de Augusto- en Prima Porta, onde esta se retirou após a morte do seu marido no 14. A apareceu mencionada por vez primeira da man do arqueólogo alemán G. Henzen no Bulletino dell'Instituto di Corrispondenza Archaeologica (Roma 1863).Inholt 1969, pp. 177–187
Esculpida por expertos escultores gregos, suponse que a estatua foi unha copia dun orixinal de bronce exhibido en Roma e que está perdido. O Augusto de Prima Porta está agora exposto no Braccio Nuovo (Brazo Novo) dos Museos Vaticanos. Desde o seu descubrimento, converteuse no retrato de Augusto máis coñecido e nunha das esculturas máis famosas do mundo antigo.
Orixinal As imaxes da coiraza lorica musculata (típica dos legados) representan a restitución polos partos das aguias romanas, ou insignias, no 20 a. C., unha das realizacións diplomáticas máis significativas de Augusto. A data do orixinal (hipotético) de bronce é, polo tanto, posterior ao 20 a. C.
O feito de que Augusto apareza descalzo pretende ser unha alusión á divindade, pois esta era unha convención estandarizada de deuses ou heroes na iconografía clásica. A data da copia en mármore sería presumiblemente entre esa data e a morte de Livia no ano 29.
A estatua puido ser encargada por Tiberio, fillo de Livia e sucesor de Augusto. Esta hipótese baséase en que na coiraza aparece tamén representado Tiberio, que serviu de intermediario na recuperación das aguias. Como este acto era o maior servizo que lle prestara a Augusto, as imaxes da coiraza lembrarían aos espectadores a conexión de Tiberio co emperador deificado e suxerían a continuidade entre ámbolos dous reinados. Tamén é posible que o encargara a propia Livia, muller de Augusto no momento da súa morte.
Descrición miniatura|Réplica moderna pintada da estatua en Braga, Portugal. Augusto móstrase no seu papel de "Imperator", como thoracatus —ou comandante en xefe do exército romano (literalmente, portador de tórax)—, o que significa que a estatua debería formar parte dun monumento conmemorativo ao seu exército polas últimas vitorias; está vestido de militar, leva o imperium ou bastón consular e ergue a man dereita en pose retórica de adlocutio, dirixíndose ás tropas. Os baixorrelevos da súa coiraza acoirazada teñen unha complexa axenda alegórica e política, aludindo a diversas divindades romanas, entre elas Marte, deus da guerra, así como as personificacións dos últimos territorios que conquistou: Hispania, Galia, Xermania, Partia. Neste último, Craso sufrira unha humillante derrota -batalla de Carrhae- na que se perderan as insignias do exército e, aquí, represéntase o acto de devolución dos estandartes capturados. Na parte superior, o carro do Sol ilumina os feitos de Augusto.
A estatua é unha imaxe idealizada de Augusto que mostra a pose característica dun orador romanoStokstad 2017, p. 175 e está baseada na estatua do Doríforo do século V a. C. do escultor Policleto. Adáptase aquí a postura contrapposto do Doríforo, creando diagonais entre membros tensos e relaxados, característica propia da escultura clásica. A pose das pernas na estatua tamén é semellante ó Doríforo: a perna dereita está tensa, mentres que a esquerda está relaxada, coma se a estatua avanzase. A errónea identificación, en época romana, do Doríforo como representación do guerreiro Aquiles fixo que o modelo fose aínda máis apropiado para esta imaxe.John Pollini, analiza o significado cultural dos inconfundibles trazos de Policleto no Augusto de Prima Porta, presentado in emulatio, como o sucesor das heroicas representacións de Alexandre Magno, por Policleto. A pesar da influencia republicana na cabeza do retrato, o estilo xeral está máis próximo á idealización helenística que ao realismo do retrato romano. O motivo deste cambio de estilo é a adquisición da arte grega pois, despois de cada conquista, os romanos trouxeron grandes cantidades de arte grega. Este fluxo de formas gregos cambiou os gustos estéticos dos romanos, e estas pezas de arte foron consideradas como un símbolo de riqueza e status para a clase alta romana.Favro 2003
A pesar da precisión coa que se representan os trazos de Augusto (co seu aspecto sombrío e o seu peiteado característico), idealizouse a expresión distante e tranquila do seu rostro, ao igual que o contrapposto convencional, as proporcións anatómicas e o paludamentum ou "capa do comandante". Por outra banda, o descalzo de Augusto e a inclusión de Cupido montado nun golfiño como soporte estrutural da estatua revela a súa mítica conexión coa deusa Venus (a nai de Cupido) a través do seu pai adoptivo Xulio César.
A clara inspiración grega en estilo e símboloxía para os retratos escultóricos oficiais, que baixo os emperadores romanos se converteron en instrumentos de propaganda gobernamental, é unha parte central da campaña ideolóxica de Augusto, un cambio da iconografía da era republicana romana onde os trazos antigos e sabios eran vistos como símbolos de carácter solemne. Por iso, a estatua de Prima Porta marca un cambio consciente da iconografía ao período clásico e helenístico grega, no que a mocidade e a forza eran valoradas como signos de liderado, emulando aos heroes e culminando no propio Alexandre Magno. A función política desta estatua era moi obvia: mostrar a Roma que o emperador Augusto era unha figura excepcional, comparable aos heroes dignos de ser elevados ao status divino no Olimpo e o mellor home para gobernar Roma.
Polémica sobre a policromía miniatura|Réplica pintada da estatua de Augusto de Prima Porta preparada para o Festival Tarraco Viva 2014. É case seguro que o escultura, orixinalmente, estaba pintada, mais hoxe quedan tan poucos rastros (perdidas no chan e esvaecidas dende o descubrimento) que os historiadores tiveron que empregar vellas acuarelas e novas investigacións científicas para buscar probas como as de Vincenz Brinkmann de Múnic que, nos anos 80, investigou o uso da cor na escultura antiga utilizando raios ultravioleta para atopar trazas de cor.Bradley 2009
Hoxe, os Museos Vaticanos produciron unha copia da estatua para pintala coas, teoricamente, cores orixinais, como se confirmou cando se limpou a estatua en 1999. Non obstante, un historiador de arte da Universidade de St Andrews en Escocia, Fabio Barry, criticou esta reconstitución como pouco sutil e esaxerada, mentres que outros críticos argumentaron que hai moitas diferenzas notables entre a escultura orixinal do Augusto de Prima Porta e a recreación pintada. Non obstante, debido ao continuo desacordo sobre a pigmentación da estatua, hai pouca información ou exploración sobre o uso destas cores.Shneider (1986) Outro exemplar foi pintado cunha combinación de cores diferente para o Festival Tarraco Viva 2014.
Desde polo menos o século XVIII, a vista familiar das esculturas romanas que carecían da súa pintura orixinal fomentou a idea de que a monocromía era a condición natural da escultura clásica;Hägele (2013) pp. 252–254. pero agora o tratamento superficial recoñécese como parte integrante do efecto global da escultura.Palagia, Olga (2006). "Greek sculpture". Function, Materials, and Techniques in the Archaic and Classical Periods.
Os escritos do polímata do século II Luciano de Samosata proporcionan un bo exemplo de como funcionaba a cor para unha obra daquela: "Temo que me interpongo no camiño da súa característica máis importante!... o resto do corpo deixa que Apeles represente.. non moi branco, pero difuso de sangue".Gassino 2002, pp. 167-177 A cita segue afirmando que unha estatua da época está inacabada sen a súa "chora" -pel- ou capa, aplicada á estatua para completala. Descoñécense as implicacións concretas de cada cor escollida para a Prima Porta; supostamente vermello para os militares e a realeza.Ridgway 1996, pp. 107–8
Iconografía dereita|miniatura|Detalle da coiraza
Retrato O corte de pelo está formado por fíos grosos e divididos de cabelo, cun fío directamente sobre o medio da testa de Augusto enmarcado por outros fíos sobre ela. Desde a esquerda desvíanse dous fíos na fronte, e dende a dereita tres fíos, un xeito de peiteado atopado por primeira vez nesta estatua. Este peiteado tamén diferencia esta estatua como Augusto en comparación co retrato na súa moeda, que tamén pode servir para ofrecer datación;As moedas eran unha das formas máis eficaces de espallar propaganda, como noticias de batallas decisivas e cambios de gobernante porque, nesas ocasións, cuñábanse moedas novas. é, polo tanto, o peiteado o primeiro indicio que identifica este tipo de retrato de Augusto como o tipo Prima Porta, o segundo e máis popular dos tres tipos de retratos oficiais: Pódese ver outro tipo de peiteado de Augusto no Ara Pacis, por exemplo. Finalmente, a terceira estatua de tamaño real de Augusto con estas características "tipo Prima Porta" é o Augusto de Via Labicana, que retrata a Augusto no papel de Pontifex Maximus e que, agora, se conserva no Museo Nacional Romano.
O rostro está idealizado, pero non como no das estatuas de Policleto. O rostro de Augusto non está alisado e mostra detalles para indicar os trazos individuais de Augusto.Stokstad 2017, p. 175 A arte sufriu importantes cambios durante o reinado de Augusto, co realismo extremo que dominou a época republicana dando paso á influencia grega, como se aprecia nos retratos dos emperadores -idealizacións que resumen tódalas virtudes que debería posuír o home excepcional digno de gobernar o Imperio. En retratos anteriores, Augusto permitiu ser representado de xeito monárquico, pero acabou por modificar esas imaxespor outras posteriores, máis diplomáticas, que o representaban como "primus inter pares". A cabeza e o pescozo foron producidos por separado en mármore de Paros e inseridos no torso.
Relevo da coiraza miniatura|Unha vista de primeiro plano da coiraza da estatua, que mostra a un home parto devolvendo a Augusto os estandartes lexionarios perdidos por Marcus Licinius Crassus en Carrhae A iconografía da estatua é frecuentemente comparada coa do Carmen saeculare de Horacio, e conmemora o establecemento da Pax Romana por Augusto. O pectoral está esculpido en relevo con numerosas pequenas figuras que representan o regreso, grazas á diplomacia de Augusto, das aguias lexionarias romanas ou áquilas perdidas en Partia por Marco Antonio nos anos 40 a. C. e por Craso no 53 a. C.
A figura do centro, segundo a interpretación máis común, é o rei parto sometido que devolve o estandarte de Craso a un romano con armadura (posiblemente Tiberio, ou simbolicamente Marte Ultor ou a encarnación do lexionario ideal). Outra teoría ve na figura masculina a encarnación ideal das lexións romanas. Este era un tema moi popular na propaganda de Augusto, como un dos seus maiores éxitos internacionais, e tivo que ser especialmente enfatizado pois, mentres o pobo romano esperaba unha guerra, Augusto, disuadido pola forza militar dos partos, optara pola diplomacia. Aos pés do romano, podemos ver un can, ou probablemente un lobo ou, segundo o arqueólogo Ascanio Modena Altieri, unha loba, a coidadoira de Rómulo e Remo. Á esquerda e á dereita sentan figuras femininas de loito. Unha figura a un lado cunha espada envainada personifica aos pobos de Oriente (e posiblemente os teutóns) obrigados a render tributo a Roma, e un do outro lado coa espada desenvainada personifica aos pobos sometidos (os celtas). Desde arriba, no sentido horario, vemos:
Caelus, o deus do ceo, estendendo a tenda do ceoDunstan (2010), p. 260 Aurora e Lúa a personificación dos pobos sometidos a deusa Diana