En enfermaría, o diagnóstico enfermeiro ou diagnóstico de enfermaría é un xuízo sintético das respostas humanas do individuo, familia ou comunidade, que requiren coidados de saúde na prevención da enfermidade, o mantemento e mellora da saúde, ou o fin da vida. O seu obxectivo é identificar o estado de saúde dun paciente ou cliente, e os problemas relativos ao coidado da súa saúde.
Definicións Segundo Marjorie Gordon, un diagnóstico de enfermaría é un «problema de saúde real ou potencial que os enfermeiros, en virtude da súa formación e experiencia, teñen capacidade e dereito legal de tratar». Os diagnósticos de enfermaría son, por tanto, problemas que poden previrse, resolverse ou reducirse, mediante actividades independentes de enfermaría.Gordon (2007), p. 432
A definición proposta pola AENTDE (maio de 2001) é a seguinte: «Xuízo clínico, sobre a resposta dunha persoa, familia ou comunidade a etapas da vida/problemas de saúde reais ou potenciais, que o enfermeiro identifica, valida, e trata de forma independente».
O diagnóstico enfermeiro constitúe a segunda etapa do proceso de enfermaría, na que se analizan os datos recollidos do paciente ou cliente coa finalidade de identificar os problemas que constituirán a base do plan de coidados.
Trazos distintivos Baséase nunha concepción integral do individuo e contempla o aspecto biopsicosocial, que inflúe na aparición da enfermidade.
Os estándar que determinan se un problema constitúe un diagnóstico de enfermaría son:
Garda relación cunha resposta humana. O profesional pode prescribir e realizar legalmente tratamento do problema. O problema prodúcese repetidamente nun número significativo de pacientes. Identifícanse unha ou máis necesidades humanas segundo Maslow. O problema non é unha enfermidade específica, identificada como tal no sistema de clasificación médica estándar.
Proceso de diagnóstico A creación dun diagnóstico de enfermaría pasa por unha serie de etapas:
Recolección de datos a través dunha entrevista - recollida de datos estadísticos relevantes para desenvolver un diagnóstico. Detección de sinais/patróns - cambios no estado físico (p. ex., gasto urinario diminuído). Establecemento de hipóteses - alternativas posibles que poderían causar sinais ou patróns previos. Validación - pasos necesarios para desestimar outras hipóteses, e para simplificar nun só problema. Diagnóstico - decisión sobre o problema baseado na validación.
Marjory Gordon estableceu o formato P.E.S., acrónimo cuxas siglas corresponden a:
P = problema: «etiqueta diagnostica» E = etioloxía: «en relación con...» ou «relacionado con...» S = signos e síntomas: «manifestado por...»
Exemplos:
«Dor crónica relacionado co seu proceso dexenerativo muscular, manifestado por alteración na capacidade de seguir coas actividades previas». «Medo, sentimento de alarma e temor relacionados cun procedemento descoñecido para o paciente e manifestados por alteracións fisiolóxicas e emocionais». «Risco de diminución de perfusión tisular na extremidade inferior en relación coa posible obstrución polo catéter, embolismo ou trombose, manifestado por signos e síntomas de diminución da circulación sanguínea na extremidade onde está inserido o BCIA (balón intraaórtico de contrapulsación)». «Incapacidade familiar para asumir a situación relacionada cun inadecuado apoio, falta de coñecementos, medo á morte do paciente e medo á contorna da UCIC (unidade de coidados intensivos cardiovasculares), manifestada por peticións de axuda ou comportamento inadecuado».
O diagnóstico identifícase claramente coa formulación de hipóteses que precisan ser contrastadas nunha etapa posterior.
Tipos de diagnósticos Os tipos de diagnósticos que existen, segundo o eixo 7 «Estado de Diagnóstico» que está publicado no Nanda Internacional 2009-2011, son os seguintes:
Reais: Describen as respostas humanas aos estados de saúde que existen nun individuo. Todos os diagnósticos considéranse reais se non se especifica outra cousa. Un exemplo de diagnóstico real é «náuseas». Estes diagnósticos inclúen as seguintes categorías diagnósticas:
Etiqueta Definición Características definitorias Factores relacionados
Promoción da saúde: Comportamento motivado polo desexo do individuo de aumentar e actualizar o potencial humano en materia de saúde. Un exemplo sería «disposición para mellorar a esperanza». Todas as etiquetas destes diagnósticos empezan en «disposición para mellorar». Estes diagnósticos inclúen as seguintes categorías diagnósticas:
Etiqueta Definición Características definitorias
De risco: son os diagnósticos que describen a vulnerabilidade ou posibilidade dun individuo para desenvolver un problema de saúde. Describen as respostas humanas a eses problemas ou estados de saúde que poden desenvolverse. Estes diagnósticos inclúen as seguintes categorías diagnósticas:
Etiqueta Definición Factores de risco
De saúde: Calidade ou estado de estar san. Un diagnóstico de saúde describiríanos as respostas humanas a niveis de benestar da persoa, familia ou ben comunidade que están en disposición de mellorar. Todas as etiquetas destes diagnósticos empezan en «disposición para mellorar». Un exemplo sería «disposición para mellorar o afrontamiento familiar». Inclúen as seguintes categorías diagnósticas:
Etiqueta Definición Características definitorias Factores relacionados
Na NANDA 2012-2014 desaparecen os chamados diagnósticos de saúde.
Diagnóstico situacional de saúde No ámbito da enfermaría familiar e comunitaria, un diagnóstico situacional de saúde consiste na caracterización mediante a observación do obxecto de estudo da realidade comunitaria. É a conclusión da identificación e análise da realidade de saúde dunha comunidade nun espazo e tempo determinados tendo en conta diferentes factores a través dos seus indicadores demográficos e epidemiolóxicos. Leva un conxunto de actividades que permiten a identificación de necesidades e/ou problemas de saúde dunha comunidade ou poboación específica que están baseados nas necesidades de información dos distintos niveis do sistema sanitario.
Por que se fai un diagnóstico de saúde? Faise para dar unha solución ou unha alternativa fronte a un problema e/ou necesidade. Debemos diferenciar ben o que se entende por concepto de problema e de necesidade na planificación de saúde.
Problema de saúde: É aquela situación considerada deficiente xeralmente asociada ao termo patolóxico ou enfermidade polo individuo, a colectividade ou o sistema sanitario. Necesidades: Cando existe diferenza ou desequilibrio entre a situación real atopada e unha situación óptima previamente considerada, xeralmente sobre a base das situacións de rexións ou países de contorna ou parecidas características socioeconómicas. Segundo quen e como se describe a situación de necesidades podemos distinguir:
Necesidades normativas: Definidas por expertos. Xuízo de expertos en epidemioloxía. Necesidade sentida ou percibida: É a definida pola comunidade, é comunicado polos poboadores da comunidade. Necesidade expresada: Manifestada pola demanda de asistencia pola poboación. (Acompañado con indicadores de saúde) Exemplo: taxas de natalidade. Necesidades comparativas: Son o resultado de observar diferenzas entre grupos de características socioculturais e demográficas homoxéneas (comparación no marco teórico para correlación).
Requisitos básicos
Que se utilicen obxectivos cuantificables. Que se abarque a toda a poboación da comunidade ou a unha mostra representativa. Delimitación da área da comunidade en estudo.
Obxectivos do diagnóstico de saúde
Aproximarse ao coñecemento do estado de saúde. Análise da situación de saúde. Exame preliminar da situación de saúde.
Identificar as necesidades e/ou problemas de saúde que afectan á comunidade.
Identificar e sinalar problemas e necesidades da poboación. Proporcionar información particular ante problemas específicos de casos particulares de dano. Avaliar os recursos sanitarios en cantidade e calidade.
Metodoloxía Distínguense tres fases a seguir de forma sistematizada, sistémica e ordenada.
1. Fase preparatoria: a) Definir a información básica requirida (Coñecer o marco conceptual desde a historia da comunidade). b) Coñecer as fontes de información, problemas e limitacións. 2. Fase de recollida de información: a) Recoller a información básica para cada grupo de datos valorando a idoneidade e obxectividade. b) Seleccionar a información descartando o que non sexa útil. c) Elaboración da información mediante os indicadores necesarios e prestación da mesma. 3. Fase de interpretación: Coñecer se a comunidade responde os intereses dos profesionais. a) Análise da información descrita previamente. b) É necesario delimitar o estudo nunha área xeográfica e nun tempo determinado. c) Os datos deberán abarcar a toda a poboación ou a mostras representativas dela. d) Os datos deberán ser significativos da situación de saúde e dos seus factores condicionantes expresada en parámetros estadísticos como taxas, razóns, proporcións ou índices que se determinan. e) Os indicadores deberán definir exactamente criterios adaptados universalmente. f) A identificación de necesidades e/ou problemas completarase con información cualitativa e enquisas á poboación.
Identificación do problema Ten que ver cos factores sociais e a posterior priorización de cada un deles.
Magnitude: canto afecta? Importancia social: A quen afecta? Tendencia: Aumenta ou diminúe a cobertura de atención e diminúen as taxas de mortalidade.
1) Que problemas existen, por que? Lista de problemas e as súas explicacións posibles.
Recoñecer a heteroxeneidade de problemas que se expuxeron, ter coidado de facer unha boa definición dos problemas e priorizalos adecuadamente.
2) Que factores sociais están involucrados nos problemas identificados? Lista de individuos ou organización así como das actividades vinculadas aos problemas.
Identificar individuos ou grupos que teñan que ver coa non atención ou resolución dos problemas. Analizar as súas actividades e potencialidades.
3) Que quere lograr o enfermeiro? Cando?
Sinalar con claridade os resultados que se pretende alcanzar; trátase da delimitación de obxectivos, e hai que ter coidado de non confundir este punto coas actividades.
4) Que se fará? Como haberá que organizarse? Accións, cantidade, persoal, tempo, data.
Detallar as accións: Canto delas preténdese realizar, quen serán responsables das mesmas, datas probables en que devanditas accións deben executarse.
5) Que se necesita e como se financiará? Elementos, cantidade, custo, quen o consegue.
Especificar os elementos: Canto deles e quen o consegue, así como o custo.
6) Que obstáculos hai? Como vencer estes obstáculos?
Identificar as dificultades que nos están impedindo o logro dos obxectivos.
7) Como saber se se avanza? Resultados esperados. Reunións de control.
Refírese á avaliación dos resultados. Hai que detallar os resultados esperados (obxectivos) e avaliar o seu progreso a través de reunións sucesivas nas cales se sinalará se se avanzou, retroceu, permaneceu igual ou non se iniciou a acción.
Aspectos a considerar para elaborar o diagnóstico de saúde Este tema céntrase en explicar como levar a cabo un diagnóstico de saúde efectivo e como planificar adecuadamente as accións necesarias para resolver os problemas detectados nunha comunidade. Para realizar un diagnóstico de saúde de calidade, é esencial considerar dous enfoques principais: o técnico e o estratéxico. Estes dous elementos permiten estruturar unha análise coherente dos problemas que poidan xurdir.
1) No aspecto estratéxico, o obxectivo é cumprir certos propósitos fundamentais:
Lexitimación: conseguir que a comunidade acepte as propostas feitas polos profesionais de enfermaría para resolver os seus problemas. Cambio: promover transformacións sociais que melloren a organización e funcionamento da sociedade.