Историја на Башкортостан — историјата на Башкортостан и истоимениот историски регион.

Антички период лево|мини|260x260пкс| Карпести слики во пештерата Капова (Шулган-Таш) Локалитетот Старо-Тукмалински од раниот палеолит е откриен во 1955 година Сериков Ю. Б. Следы раннего палеолита на территории Среднего Зауралья // Вестник археологии, антропологии и этнографии, 2015 № 4 (31). Првиот споменик од раниот и средниот палеолит, откриен на територијата на современиот Башкортостан, е локалитетот Мисоваја во близина на езерото Карабаликти во Транс-Урал, каде што биле откриени различни уреди што ги користел човекот: рачни зашилени точки, секири, разни производи од локални камени карпи. Територијата на Јужен Урал се одликувала со изобилство на вегетација, добиток и камени суровини и привлекувала луѓе од различни региони (вклучувајќи и доста оддалечени).

Долниот палеолит во јужниот дел на Урал е претставен со две културни традиции: поархаичниот тип Кизил-Јаровски (локалитет-Кизил-Јар-2, Улек-Кази 6, Утиулган 7, Кизил-Јар-4) и Тип Каришкин (Мисоваја, Каришкино-11, Утиулган-8, Долина-1, Долина-11, Сибај-5б, итн.). За типот Каришкин, директните културни аналози се локациите со Тејак во Франција (локалитет во пештерата Баум Боне во Прованса) . Присуството на паралели во техничките и типолошките одлики на збирката од подоцнежните фази на локалитетот-работилница Кизил-Јар 2 (оски на цалги) и материјали од голем број кавкаски и арапски локалитети (Кударо I, Кударо III и Цона во Јужна Осетија, Машхад III во Јужен Јемен) укажува на напредокот на носителите на ахелејската индустрија во средниот плеистоцен од територијата на Кавказ до Јужен Урал .

Мустерскиот локалитет Новобелокатаискаја Котов В. Г. Костяная индустрия мустьерской стоянки Новобелокатайская на северо-востоке Башкортостана // Уфимский археологический вестник. 2008. Вып. 8. С. 8—23 припаѓа на средниот палеолит.

Во пештерата Иманај-1 Kotov V. G. Archaeological Excavations in Imanai-1 Cave ('Badger Sett') of Meleuzovsky District, Bashkortostan (Russia): Scientific Report. 2015. At: Institute of Archaeology (RAS), Scientific Archive. Coll. Р-1. 213 p. (In Russ.), сместена во истоимената клисура на територијата на националниот парк „Башкирија“, живееле луѓе пред 35,000 години, за што сведочи и откривањето на черепот на мала пештерска мечка со траги од причинета штета, со камен како алат и копје. Камената индустрија наоѓа аналогии на локацијата Илскаја-1 во Северен Кавказ, во материјалите од горниот слој на Кик-Коба на Крим и на други места на културата Тејак Котов В. Г., Румянцев М. М., Гимранов Д. О. Стоянка среднего палеолита в пещере Иманай-1 на Южном Урале: предварительные итоги археологических исследований // Oriental Studies. 2020. Т. 13. № 5. С. 1271-1291. DOI: 10.22162/2619-0990-2020-51-5-12711291. Пронајдени се и алатки на антички луѓе, коски од пештерски лавови, свиња, црвен волк и други животни. Најголемата палеолитска локација на Урал е откриена на бреговите на акумулацијата Нугуш . Камените артефакти од средниот палеолит и честичките јаглен во базалниот хоризонт на седиментниот профил на пештерата Иманај сведочат за подоцнежните неандерталци кои живееле во неа далеку подалеку од нивната традиционална област на распространетост во Западна Европа и Јужна Евроазија .

Сликите во пештерите на Капова (Шулган-Таш) и Игнатиевскаја припаѓаат на доцниот палеолит. На нивните ѕидови се пронајдени различни слики од карпеста уметност (силуета на мамути, волнени носорози, коњи, камили и други животни). Најстарите слики во пештерата Капова датираат од пред 36.400 години . На палеолитската локација Сергеевка 1 во Националниот парк Башкирија, пронајдени се заби на волнен носорог, бизон, ирвас, коњ и камени алатки датирани пред 16.000 години . За пештерата Кулјурт-Тамак, датирањето на јаглен од 14.920 ± 660 и 15.870 ± 390 години е добиено со користење на радиојаглеродно датирање .

Во мезолитскиот период (12-7 милениум п.н.е.), имало значително зголемување на населението на сегашната територија, како што било потврдено од различни археолошки наоѓалишта од овој период (на пример, Јангелка, Мурат, Јактикул). Расниот тип на локалното население од тој период бил кавказоиден со знаци на монголоидност.

Во истиот период се одвива развојот на производните сили, за што сведочи и откривањето на технологијата на плочи за изработка и употреба на посложени алатки. Овој период е време на доминација на присвојувачката економија - лов и риболов.

За време на неолитскиот период (6-4 милениум п.н.е.) има премин од присвојувачка кон производна економија на земјоделството и сточарството, но тоа било забавено поради климатските услови, а риболовот останал најрационален вид на дејност . Во овој период се развило и широко распространето производство на керамика. Се изработувале и алатки од кремен, од кои најзастапени биле стругалките, ножевите и острите ловечки алати. Пронајдени се и разни украси.

Во енеолитот (крајот на 4 - почетокот на 2 милениум п.н.е.) продолжил развојот и интеракцијата на претходно формираните низи на населението на Јужен Урал. Во овој период локалното население одгледувало ситен и крупен добиток. Се верува дека токму на овие места коњот првпат бил припитомен. Во 21 населби во Јужен Урал, пронајдени коски од домашни животни.

Од средината на II до почетокот на I милениум п.н.е., во бронзеното доба, започнува периодот на интензивен развој на територијата на Јужен Урал и е поврзан со доаѓањето на племињата од културата Абашев. Абашевите имале високо ниво на обработка на бронза и изработка на алати од неа. Создаден е пасторален стопанско-културен тип на дејност, како и стационарни населби. Гробницата Старо-Јабалаклински во областа Чишмински може да се датира во 21-19 век п.н.е.Рафикова Я. В., Васильев В. Н. Абашевский курган Старо-Ябалаклинского могильника из раскопа 1982 года // Уфимский археологический вестник 22 (1), 100-103, 2022.

За време на формирањето на срубно-андроновските антиквитети (XVI-XV век п.н.е.) се појавувиле населби и погребни структури, кои сведочат за продлабочувањето на општествената хетерогеност на општеството (богати погребни места на водачите и воената аристократија што се појавува) и консолидација на различни групи на население во големи меѓуплеменски заедници. Јасен доказ за овие процеси е развојот на селата Баланбаш, Тјубјак, Синташта, Устие, Аркаим итн. Гробницата Чумарово-I во село Новоабдрахманово се состои од 15 гробни комплекси и има две нивоа на погребување - XVII и III век пред нашата ера. Пречник од 16 и 20 метри: бронзено време ( Археолошка култура на Срубнаја) и рано железно време (Сарматинска култура) .

Во областа Иглински, во близина на селото Шипово, се наоѓа археолошкиот комплекс Шиповски од 6 век - 4 век п.н.е.,населба Шипов (IV век п.н.е.)Пшеничнюк А. Х. Кара-абызская культура // АЭБ. Т. 5 / Под ред. Р.Г. Кузеева. Уфа: ИИЯЛ БФАН СССР, 1973. С. 162—243 и гробницата Шиповски, составена од три дела Овсянников В. В. Новые материалы Шиповского курганно-грунтового могильника в лесостепном Предуралье , 2018. Три погребувања кои датираат од 6-5 век п.н.е., припаѓаат на Ананиската култура Пшеничнюк А. Х. Старший Шиповский могильник ананьинской культуры в Центральной Башкирии // Приуралье в эпоху бронзы и раннего железа / Ред. В.А. Иванов, А.Х. Пшеничнюк. Уфа: ИИЯЛ БФАН СССР, 1982. С. 94—105Пшеничнюк А. Х. Шиповский комплекс памятников (IV в. до н.э. — III в. н.э.) // Древности Южного Урала / Отв. ред. Р. Г. Кузеев. Уфа: ИИЯЛ БФАН СССР, 1976. С. 35—131.

Кушнаренковската (крајот на 6-ти - средината на 8-ми век) ) и Карајакуповската (втора половина на VIII-IX век. ) култура се наоѓале во сливот на средниот и долниот тек на реката Бела.

Рана историја мини|200x200пкс| Мавзолеј на Хусеин-бег Земјата на Башкирите, нејзините луѓе и обичаи биле пријавени во X-XIII век од арапските географи Ал-Балки, италијанскиот монах Карпини Плано и Холанѓанецот Гијом де Рубрук. Самото име на народот - „Башкорт“ - за прв пат се среќава во описот на Салам Тарјеман (прва половина на 9 век). Географот ел-Идриси во XII век пишувал за два региони на Башкирите „внатрешни“ и „надворешни“ и ги спомнал башкирските градови Немжан, Гурхан, Каракија, Касра и Масра . Спомнувањето на областа со името „Башгурд“ се среќава во „Огуз-Наме“ Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69..

Дел од Маџарите, кои не заминале во 884 година како дел од унгарските племиња заедно со голем број сојузнички народи во регионот на северниот дел на Црно Море, останале во 10-ти и 11-ти век во Урал на територијата на денешните Татарстан, Башкортостан и Перм .

Во X-XIII век, западниот дел на Башкирите бил дел од Волшка Бугарија Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. М., «Наука», 1974 г. стр 457—458.Антонов Игорь Владимирович Ал-Идриси о башкирах и стране башкир // Проблемы истории, филологии, культуры. 2010. № 4 (30). стр 272—281. Многу башкирски кланови формирани во овој период имаат бугарски корени.Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. М., «Наука», 1974 г. стр 399

Златна орда Од 1220 до 1234 година, Башкирите војувале со Монголците, всушност, спречувајќи го нападот на монголската инвазија на запад. Башкирите постојано добивале битки и склучиле договор за пријателство и сојуз. Монголско-башкирската војна траела 14 години (додека походот низ Русија траел само 3 години) Гумилёв Л. Н. «Древняя Русь и Великая степь». гл. 165. «То же на уровне массы». Во Тајната историја на Монголите, Башкирите се наведени меѓу народи кои покажале најсилен отпор на Монголите .

Во XIII-XIV век, целата територија на Башкирите била дел од Златната Орда. Башкирите добиле право на бегство (јарлик), односно, всушност, територијална автономија како дел од Монголското Царство. Во правната хиерархија на монголската држава, Башкирите заземале привилегирана позиција како народМажитов Н. А., Султанова А. Н. История Башкортостана с древнейших времен до XVI в. Уфа, 1994. мини|200x200пкс| Мавзолеј на Тура Кан Од времето на формирањето на Златната орда во 1243 година и до 1391 година, односно век и половина, на територијата на историскиот Башкортостан функционирале две „територии“ - Башкир и Табин, управувани од нивните кнезови Зарипов А. Б. Об истории башкирской государственности. 2007..

Во јуни 1391 година, во близина на реката Кондурча се одржала „Битката на народите“. Во битката, се судриле војските на двете светски сили од тоа време: ханот на Златната Орда Тохтамиш и емирот на Самарканд Тимур (Тамерлан). Битката завршила со пораз на Златната орда, уништување на многу градови и ставање крај на Златната орда.

По распадот на Златната орда, Башкирите биле дел од Ногајската орда, Казанскиот и Сибирскиот каганатРычков П. И. Топография Оренбургская. Ч. I, СПб., 1762, С.84..

Русија

Пристапување

Од втората половина на 16 век до почетокот на 19 век, Башкирите окупирале земји од левиот брег на Волга на југозапад до горниот тек на Тобол на исток, од реката Силва на север до средниот тек на Урал на југ История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, , А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111..

До 1557 година, се случило доброволно влегување на поголемиот дел од современиот Башкортостан во Русија. По падот на Казан, Иван IV им се обратил на Башкирите со апел доброволно да се приклучат на руската држава.

Во 1554 година, амбасадорите на северозападните башкирски кланови дошле кај кралскиот гувернер во Казањ и однапред се договориле за условите за влез. Во 1554-1555 година, претставници на племињата Јурмати, Бурзјан, Кипсак, Узерган и Тамјан патувале во Казањ.