Претседателски избори во Казахстан во 2019 година — претседателски избори кои се одржале на 9 јуни 2019 година за да се избере претседател на Казахстан по оставката на долгорочниот претседател Нурсултан Назарбаев во март 2019 година Kazakhstan to hold early presidential election on June 9 Al Jazeera, 9 April 2019 Ова биле шести претседателски избори одржани од независноста на Казахстан. Изборите не биле слободни и фер и нашироко биле осудени како измама. Вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев од Нур Отан победил на изборите.

Првично изборите биле закажани за декември 2020 година, кога требало да истече петтиот мандат на претседателот Нурсултан Назарбаев, предвремените избори биле објавени на 9 април 2019 година, набргу откако вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев ја презел функцијата по оставката на Назарбаев среде антивладините протести.

Номинациите се случиле по распишувањето на изборите. Својот интерес го изразиле девет кандидати, од кои седум се пријавиле, со што станале избори со најголем број претседателски кандидати во историјата на Казахстан. Номинираните од политичките партии и јавните здруженија биле вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев, кој станал кандидат за владејачката Нур Отан по поддршката од неговиот претходник Назарбаев, Амирјан Косанов од движењето Улт Тагдири, Џамбил Ахметбеков од Комунистичката народна партија, Рамбејк Толеутај од Народната демократска патриотска партија Ауил, Амангелди Таспихов од Сојузот на синдикати, Садибек Тугел од Ули Дала Кирандари и Данија Еспаева од Ак жол, првата Казахстанка која официјално учествувала на изборите.

Кампањата била фокусирана на прашањата за земјоделството, животната средина, работничките права, социјалните бенефиции, пазарната економија, наследството од политиките на Назарбаев и актуелниот политички систем, во кој претседателските кандидати предлагале решенија од понатамошна демократизација и декомунизација до развој на вредностите на нацијата и земјоделската индустрија.

Победата на Токаев била означена како прва мирна транзиција на власта во историјата на Казахстан, и покрај предизвиците кои биле резултат на политичките немири што се случиле на улиците на Алмати и Нур-Султан. Според Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ), „на денот на изборите беа забележани значителни нерегуларности, вклучително и случаи на полнење на гласачки кутии, а непочитувањето на процедурите за броење значеше дека не може да се гарантира чесно пребројување“.Имаше широко распространето приведување на мирни демонстранти на денот на изборите во поголемите градови“.

На 12 јуни 2019 година, Токајев положил заклетва како претседател за време на церемонијата во Палатата на независноста во главниот град Нур-Султан. Оттаму, тој ветил дека ќе ги штити интересите на секој граѓанин и ќе ги разгледа сите предлози и иницијативи кои ќе ги изнесат политичките лидери и лидерите на заедниците.

Заднина

Реизбор на Назарбаев и закрепнување по економската криза Претседателот Нурсултан Назарбаев бил избран за петти мандат на претседателските избори во Казахстан во 2015 година, среде економска криза. Оттаму, тој ветил економски реформи, политичка стабилност, меѓуетнички договор и социјална кохезија. Како и да е, казахстанската економија продолжила по надолната спирала предизвикана од презаситеноста на нафтата во 2010-тите и девалвацијата на тенгето до точка на тоа што Назарбаев повикал на предвремени парламентарни избори во јануари 2016 година, поради стравувањата од нов пад на цената на нафтата што сериозно би се одразило на економијата. До крајот на таа година, БДП на Казахстан достигнал најниска точка од 137,3 милијарди долари со стапка на раст од 1,1%, што го прави најлошото остварување од 1998 година

Сепак, работите добиле драстичен пресврт следната година, главно поради зголемувањето на цената на нафтата и пуштењето во употреба на полето Кашаган што го зголемило производството на нафта. Останатите економски активности, како што се преработувачката индустрија, земјоделството, транспортот и трговијата, исто така забележале повторен раст. До крајот на 2017 година, стапката на раст на БДП во Казахстан изнесувала 4,1% и оттогаш останала стабилна.

Шпекулации за наследување по Назарбаев Во септември 2016 година, Назарбаев реконструирал неколку позиции во кабинетот и ја назначил својата ќерка Дарига Назарбаева на функцијата вицепремиер, за која се верува дека се должи на неочекуваната смрт на узбекистанскиот претседател Ислам Каримов, кој немал јасен наследник, што довело до шпекулации за потенцијалните потези на Назарбаев да го наследи неговата ќерка. Во ноември 2016 година во интервју за Bloomberg News, Назарбаев изјавил дека нема планови да им го предаде своето наследство на своите деца и споменал дека секој пренос на власт во земјата се врши со Уставот.

Во мај 2018 година, Парламентот го одобрил нацрт-законот со кој на Назарбаев се доделува доживотен мандат како претседател на Советот за безбедност на Казахстан. Ова му овозможило контрола на политиките на земјата без да ја извршува претседателската функција. Претседателот на Сенатот Касим-Жомарт Токајев, во интервју за Би-Би-Си во јуни 2018 година, изразил сомневање дека Назарбаев ќе бара уште еден мандат на изборите што би се одржале во 2020 година. Ова создало шпекулации дека Назарбаев се подготвува да ја напушти претседателската функција.

Шпекулациите за предвремената оставка на Назарбаев повторно се појавиле на 4 февруари 2019 година, кога тој поднел жалба до Уставниот совет во врска со одредбата за предвремено престанок на овластувањата на претседателот. Назарбаев појаснил дека жалбата е „апсолутно рутинско прашање“, тврдејќи дека тој постојано бил прашуван за одредбите и дека неговата жалба до Советот е само објаснувачко прашање. Како резултат на тоа, Назарбаев побарал јавната смиреност.

На 19 март 2019 година, Назарбаев ја објавил својата оставка, наведувајќи дека претседателот на Сенатот Касим-Жомарт Токајев ќе ја преземе функцијата вршител на должноста претседател до крајот на неговиот мандат.Kazakh leader Nazarbayev resigns after three decades BBC News, 19 March 2019 Сепак, на 9 април 2019 година, Токајев објавил дека на 9 јуни ќе се одржат предвремени избори за да се избегне „политичка неизвесност“.

Изборен систем Според Уставот, претседателот на Казахстан се избира со двокружен систем; доколку на гласачкото ливче има повеќе од двајца претседателски кандидати и никој не добие мнозинство од гласовите во првиот круг, се одржува втор круг меѓу двајцата водечки кандидати најдоцна два месеца по одржувањето на првиот круг.Republic of Kazakhstan: Election for President IFES Доколку претседателските избори се прогласат за ништовни или не се утврди победникот, тогаш Централната изборна комисија (ЦИК) може да закаже прегласување најдоцна два месеца по одржувањето на првичното гласање.

Според член 41 од Уставот, лице кое сака да биде избран за претседател треба да биде државјанин на Казахстан по раѓање мора да има најмалку 40 години, да има минимум пет години работно искуство во јавна служба или на избрани позиции, да го владее државниот јазик и да бил жител на Казахстан во последните 15 години. Правото на предлагање претседателски кандидати според член 55 од Уставниот закон „за избори“ е задржано само за регистрираните републички јавни здруженија.

Во членот 51 од Уставниот закон „за избори“ е утврдена првата недела од декември како општ датум за претседателските избори. Затоа, редовните избори требало да се одржат на 6 декември 2020 година, бидејќи петгодишниот мандат на Назарбаејв од 2015 година требало да заврши дотогаш.

Кандидати Девет кандидати се пријавиле до Централната изборна комисија за учество на изборите. Рекордни седум биле пријавени за да се кандидираат, додека еден кандидат се повлекол и еден бил дисквалификуван поради недоволно познавање на казахстанскиот јазик Kazakhstan: Election candidate dropped for poor Kazakh skills Eurasia Net, 2 May 2019

Новоусвоениот закон во 2017 година наложил секој кандидат да има високо образование и петгодишно искуство во јавна служба или на избрана јавна функција, како и активно учество во управувањето со работите на државата директно и преку нивните претставници, лични аплицирања и поединечни испраќања и колективни апели до државните и местинте власти.

Регистрирани кандидати Од кандидатите се барало да соберат потписи од најмалку 1% од гласачите, што подеднакво претставувале најмалку 2/3 од регионите, градовите од републиканско значење и главниот град Нур-Султан. Од 1 јануари 2019 година, Централната изборна комисија (ЦИК) вклучила 11.814.019 граѓани во избирачкиот список, со што биле потребни 118.140 потписи за поддршка на секој кандидат. Регистрацијата на полномошниците, како и постапката за проверка на автентичноста на потписите со учество на пасошки органи, ја вршат Територијалните изборни комисии.

За да се пријават како претседателски кандидати, номинираните треба да достават до Централната изборна комисија потврда од органот за државни приходи за поднесување на изјавата за приходите и имотот од него и брачниот другар заклучно со првиот ден од месецот на номинирање, т.е. на 01.04.2019 година, како и лекарски извештај за состојбата на неговата здравствена состојба. Пријавувањето на кандидатите траело до 11 мај годинава до 18:00 часот. Регистрацијата на кандидатите Централната изборна комисија можела да ја откаже доколку органите за приходи на државата ќе утврдат неверодостојност на информациите за приходите и имотот во поднесените декларации. Кандидат, политичка партијаПолитичка партијаЛого на кампањатаЗанимањеДата на регистрацијаЏамбил Ахметбеков Кампања189x189пксКНПК160x160пксЧлен на Миџлис (2012–денес) Секретар на КНПК (2007–2020)6 мај 2019О регистрации Ахметбекова Жамбыла Аужановича кандидатом в Президенты Республики Казахстан на внеочередных выборах Президента Республики Казахстан, назначенных на 9 июня 2019 годаДанија Еспаева Кампања174x174пксАк Жол160x160пксЧлен на Миџлис (2016–денес)4 мај 2019О регистрации Еспаевой Дании Мадиевны кандидатом в Президенты Республики КазахстанАмирјан Косанов Кампања174x174пксУлт Тагдири160x160пксновинар6 мај 2019О регистрации Косанова Амиржана Сагидрахмановича кандидатом в Президенты Республики КазахстанТолевтај Рахимбеков Кампања184x184пксАуил160x160пксПретседател на одборот на Националниот аграрен научно-образовен центар

(2019–денес) Заменик министер за земјоделство (2017)6 мај 2019О регистрации Рахимбекова Толеутая Сатаевича кандидатом в Президенты Республики Казахстан и аккредитации наблюдателей международных организацийАмангелди Таспихов Кампањаалт=|170x170пксСојуз на синдикати160x160пксПретседател на Територијалната асоцијација на синдикатите на Регионот Западен Казахстан Член на Маџилис (2004–2007)4 мај 2019О регистрации Сәді-Бек Түгел кандидатом в Президенты Республики КазахстанКасим-Жомарт Токајев Кампања169x169пксNur Otan160x160пксПретседател на Казахстан (2019–денес) Претседател на Сенат на Казахстан (2007–2011 и 2013–2019) Генерален директор на Канцеларијата на Обединетите нации во Женева (2011–2013) Министер за надворешни работи' (2002–2007) Премиер на Казахстан (1999–2002)3 мај 2019О регистрации Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаева кандидатом в Президенты Республики КазахстанСадибек Тугел Кампањаалт=|170x170пксУли Дала Кирандари160x160пксПрв потпретседател на Асоцијацијата на национални спортови на Казахстан Претседател на Коњичка федерација на Казахстан

Шеф на Ули Дала Кирандари (2011–денес)3 мај 2019

Неуспешни номинирани

Талгат Јергалијев (Сојуз на градежници на Казахстан), поранешен член на Маџилис ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ. Ергалиев Т.Ф.ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ о снятии кандидата Т. Ергалиева ја повлекол својата кандидатура. Џуматај Алиев (Halyq Demografiasy), ректор на Централноазискиот универзитет ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ. Алиев Ж. му била одбиена кандидатурата поради неуспешен тест за казахстански јазик.

Номинации