Минхенскиот договор — договор кој бил постигнат во Минхен на 30 септември 1938 година, од страна на Нацистичка Германија, Обединетото Кралство, Франција и Италија. Договорот предвидувал германска анексија на дел од Првата Чехословачка Република наречен Судетска област, каде што живееле три милиони луѓе, главно етнички Германци. Пактот е познат во некои области како Минхенски диктат (; ), или минхенско предавство ( ), поради претходниот договор за сојуз од 1924 година и воениот пакт од 1925 година меѓу Франција и Чехословачката Република.
Германија започнала необјавена војна со низок интензитет против Чехословачка на 17 септември 1938 година. Како реакција на тоа, Велика Британија и Франција на 20 септември формално побарале од Чехословачка да ѝ ја отстапи територијата на Судетската област на Германија. По ова следеле територијални барања од Полска и Унгарија поднесени на 21 и 22 септември, соодветно. Во меѓувреме, германските сили освоиле делови од округот Хеб и округот Јесеник, каде што битките вклучувале употреба на германска артилерија, чехословачки тенкови и оклопни возила. Лесно вооружената германска пешадија накратко ги прегазила другите гранични окрузи пред да биде одбиена. Полска ги групирала своите армиски единици во близина на заедничката граница со Чехословачка и спроведела неуспешна истражувачка офанзива на 23 септември. Унгарија ги преместила своите трупи кон границата со Чехословачка, без да нападне. Советскиот Сојуз ја објавил својата подготвеност да ѝ помогне на Чехословачка, под услов Црвената армија да може да ја премине полската и романската територија но и двете земји го одбиле предлогот.
Итен состанок на главните европски сили - без Чехословачка, иако нивните претставници биле присутни во градот, ниту Советскиот Сојуз, сојузник на Франција и Чехословачка - се одржал во Минхен, на 29-30 септември. Брзо бил постигнат договор според условите на Адолф Хитлер и потпишан од водачите на Германија, Франција, Велика Британија и Италија. Чехословачката планинска гранична област означувала природна граница помеѓу чешката држава и германските држави уште од раниот среден век. Таа исто така претставувала голема природна пречка за евентуален германски напад. Зацврстена со гранични утврдувања, Судетската област претставувала стратешка точка од големо значење за Чехословачка. На 30 септември, Чехословачка се подложила на комбинацијата од воен притисок од Германија, Полска и Унгарија, и дипломатски притисок од Велика Британија и Франција, и се согласила да ѝ предаде територија на Германија според условите од Минхен.
Минхенскиот договор набрзо бил проследен со Првата виенска арбитража на 2 ноември 1938 година, со која се одделиле претежно унгарските територии во јужна Словачка и јужна Закарпатска Русија од Чехословачка. На 30 ноември, Чехословачка ѝ отстапила на Полска мали парчиња територија во регионите Спиш и Орава. Во март 1939 година, Првата Словачка Република, марионетска германска држава, ја прогласила својата независност. Кратко потоа, Хитлер се откажал од своето ветување да го почитува интегритетот на Чехословачка со окупирање на остатокот од земјата и создавање на Протекторат Бохемија и Моравија. Индустријата за вооружување и тенковите на освоената нација и нејзината голема армија ѝ овозможиле на Германија да се зајакне.
Голем дел од Европа го прославила Минхенскиот договор, бидејќи го сметала за начин да се спречи голема војна на континентот. Хитлер објавил дека тоа е негово последно територијално барање во Северна Европа. Денес, Минхенскиот договор се смета за неуспешен чин на смирување, а терминот станал „симбол за бесмисленоста на смирувањето на експанзионистичките тоталитарни држави“.
Историја
Позадина
Барања за автономија мини|Чешки области со етничко германско население во 1934 година од 20% или повеќе (розова), 50% или повеќе (црвена) и 80% или повеќе (темно црвена) во 1935 година мини|Конрад Хенлајн, водач на Судетската германска партија (СдП), огранок на Нацистичката партија на Германија во Чехословачка мини|Едвард Бенеш, претседател на Чехословачка и водач на чехословачката влада во егзил Првата Чехословачка Република била создадена во 1918 година по распадот на Австроунгарија на крајот од Првата светска војна. Договорот од Сен Жермен ја признал независноста на Чехословачка, а Тријанонскиот договор ги дефинирал границите на новата држава, која била поделена на регионите Бохемија и Моравија на запад и Словачка и Закарпатска Русија на исток, вклучувајќи повеќе од три милиони Германци, 22,95% од вкупното население на земјата. Тие живееле претежно во пограничните региони на историските Чешки земји за кои го измислиле новото име Судетска Област, која се граничела со Германија и новосоздадената држава Австрија.
Судетските Германци не биле консултирани дали сакаат да бидат граѓани на Чехословачка. Иако уставот гарантирал еднаквост за сите граѓани, меѓу политичките водачи постоел стремеж земјата да се преобрази „во инструмент на чешкиот и словачкиот национализам“. Бил постигнат одреден напредок во интегрирањето на Германците и другите малцинства, но тие продолжиле да бидат недоволно застапени во владата и армијата. Покрај тоа, Големата депресија, која започнала во 1929 година, влијаела врз високо индустријализираните и извозно ориентирани Судетски Германци повеќе отколку врз чешкото и словачкото население. До 1936 година, 60 проценти од невработените во Чехословачка биле Германци.
Во 1933 година, водачот на Судетската Германија, Конрад Хенлајн, ја основал Судетската германска партија (СдП), која била „милитантна, популистичка и отворено непријателска“ кон чехословачката влада. Набрзо освоила две третини од гласовите во областите со големо германско население. Историчарите се разликуваат околу тоа дали СдП била нацистичка организација од самиот почеток или се преобразила во таква.Eleanor L. Turk. The History of Germany. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1999. . p. 123. До 1935 година, СдП била втора по големина политичка партија во Чехословачка, бидејќи германските гласови се концентрирале на оваа партија, а чешките и словачките гласови биле распределени меѓу неколку партии.
Кратко по аншлусот на Австрија кон Германија, Хенлајн се сретнал со Хитлер во Берлин на 28 март 1938 година и добил упатства да постави барања неприфатливи за демократската чехословачка влада, предводена од претседателот Едвард Бенеш. На 24 април, СдП издал серија барања познати како Карлсбадерова програма. Хенлајн побарал автономија за Германците во Чехословачка. Чехословачката влада одговорила велејќи дека е подготвена да обезбеди повеќе малцински права на германското малцинство, но првично не сакала да даде автономија. СдП добила 88% од гласовите на етничките Германци во мај 1938 година.
Со висока напнатост меѓу Германците и чехословачката влада, Бенеш, на 15 септември 1938 година, тајно понудил да донира од Чехословачка на Германија, во замена за германски договор за прием на 1,5 до 2,0 милиони судетски Германци протерани од Чехословачка. Хитлер не одговорил на барањето.
Судетска криза Како што покажало претходното смирување на Хитлер, Франција и Велика Британија биле решени да избегнат војна. Француската влада не сакала сама да се соочи со Германија и го зела водството од британската конзервативна влада на премиерот Невил Чемберлејн. Тој ги сметал жалбите на судетската Германија за оправдани и верувал дека намерите на Хитлер се ограничени. Затоа, и Велика Британија и Франција ја советувале Чехословачка да се согласи со барањата на Германија. Бенеш се спротивставил и, на 19 мај, започнал делумна мобилизација како одговор на можна германска инвазија.
На 20 мај, Хитлер им претставил на своите генерали нацрт-план за напад врз Чехословачка, со кодно име Операција Зелено. Тој инсистирал дека нема да ја „скрши Чехословачка“ воено без „провокација“, „особено поволна можност“ или „соодветно политичко оправдување“. На 28 мај, Хитлер свикал состанок на своите началници на службите, наредил забрзување на изградбата на подморници и ја поместил изградбата на неговите нови борбени бродови, Бизмарк и Тирпиц , до пролетта 1940 година. Тој побарал да се абрза зголемувањето на огнената моќ на борбените бродови Шарнхорст и Гнајзенау да се забрза. Иако признавал дека ова сè уште нема да биде доволно за целосна поморска војна со Велика Британија, Хитлер се надевал дека тоа ќе биде доволно средство за нивно одвраќање. Десет дена подоцна, Хитлер потпишал таен документ за започнување на војната против Чехословачка најдоцна до 1 октомври.
На 22 мај, Јулиш Лукасјевич, полскиот амбасадор во Франција, му кажал на францускиот министер за надворешни работи Жорж Боне дека доколку Франција дејствува против Германија за да ја брани Чехословачка, „ние нема да дејствуваме“. Лукасјевич, исто така, му рекол на Боне дека Полска ќе се спротивстави на секој обид на советските сили да ја бранат Чехословачка од Германија. Едуар Даладје му рекол на Јакоб Суриц, советскиот амбасадор во Франција: „Не само што не можеме да сметаме на полска поддршка, туку немаме ни верба дека Полска нема да нè удри во грб“. Сепак, полската влада повеќе пати посочувала (во март 1936 година и мај, јуни и август 1938 година) дека е подготвена да се бори против Германија доколку Французите одлучат да ѝ помогнат на Чехословачка: Предлогот на Бек до Боне, неговите изјави до амбасадорот Дрексел Бидл и изјавата забележана од Ванзитарт покажале дека полскиот министер за надворешни работи бил подготвен да спроведе радикална промена на политиката доколку западните сили се одлучат за војна со Германија. Сепак, овие предлози и изјави не предизвикале никаква реакција од британската и француската влада кои биле решени да ја спречат војната преку смирување на Германија. мини|Чехословачка изградила систем на гранични утврдувања од 1935 до 1938 година како одбранбена контрамерка против растечката закана од нацистичка Германија. Аѓутантот на Хитлер, Фриц Видеман, по војната се присетил дека бил „многу шокиран“ од новите планови на Хитлер да ја нападне Велика Британија и Франција три до четири години по „справувањето со ситуацијата“ во Чехословачка. Генералот Лудвиг Бек, началник на германскиот генералштаб, забележал дека промената на расположението на Хитлер во корист на брза акција се должело на тоа што чехословачката одбрана сè уште се импровизирала, што повеќе немало да биде случај две до три години подоцна, а британското вооружување немало да стапи на сила до 1941 или 1942 година. Генералот Алфред Јодл забележал во својот дневник дека делумната чехословачка мобилизација од 21 мај го навела Хитлер да издаде нова наредба за операцијата „Зелено“ на 30 мај и дека таа била придружена со пропратно писмо од Вилхелм Кајтел во кое било наведено дека планот мора да се спроведе најдоцна до 1 октомври.