десно|мини|300x300пкс|Процент на говорници на украински јазик меѓу населението на Украина по региони според пописите од 1959-2001 година. Во периодот по Втората светска војна, русификацијата на етничките Украинци, , како и масовната имиграција на етнички Руси, значително го промениле етничкиот и јазичниот состав на населението на Украина. Промената била особено евидентна во Донбас, каде што говорниците на украински јазик станале малцинство. Русификација на Украина (; ) — систем на мерки, дејствија и закони преземени од царските руски, подоцна советските и денешните власти на Руската Федерација за зацврстување на руските национални, политички и јазични позиции во Украина.
Како и во другите земји од Источна Европа историски управувани од руски политички режими, русификацијата во Украина има за цел културна асимилација на местното население и се спроведува преку широк спектар на мерки, вклучувајќи воведување на руски јазик во училишното образование и државните институции, промоција на мешани бракови, идеолошка, политичка и културна индоктринација, раселување на населението итн.
Позадина десно|мини|Козачкиот Хетманат во 1654 година во споредба со денешните граници Во 1648 година, рутенскиот командант Богдан Хмелницки започнал вооружено востание против Полско-литванската Државна Заедница, познато како Хмелничко востание. Ова востание било успешно во ставањето крај на полската власт во Дњепарска Украина, а локалното козачко население го основало Козачкиот Хетманат.
До 1654 година, Козачкиот Хетманат контролирал територија која опфаќала голем дел од денешна Украина. За да го зголемат притисокот врз полските сили, Козаците воделе преговори со Царството Русија за да ја добијат нивната поддршка. Ова кулминирало со потпишувањето на Перејаславскиот договор, според кој козачкиот водач Хмелницки обезбедил руска воена поддршка во замена за заклетва на верност кон царот на Русија.
Овој договор ја налутило Полско-литванската Државна Заедница и довел до Руско-полската војна. Резултирачкото примирје од Андрушово во 1667 година ги дефинирало териториите на секоја држава, каде што Русија добила контрола врз левиот брег на Украина, вклучувајќи го целиот град Киев, а Полска-Литванија ја задржиле својата контрола врз Десниот брег на Украина. Ова го започнало присуството на Русија во Украина, што во голема мера придонело за процесот на русификација.
Според мислењето на научникот Владимир Вернадски (1863–1945), до 17 век, Московја веќе имала долгогодишна политика за апсорбирање на Украина и рушење на темелите за местниот културен живот.
Руско царство За да ја осовремени својата држава, Петар I, првиот руски цар, ангажирал голем број украински интелектуалци, кои ја осмислиле идејата за политички континуитет од Киев до Москва и го развиле концептот на „Мала Русија“ (Украина) наспроти „Голема Русија“ ( Московија) како дел од заеднички државен проект. Како резултат на тоа, Руското Царство можело да се смета за идеја на Украинците, кои го нагласиле својот симболичен статус како заеднички основачи и сопственици на царството. Сепак, со текот на времето „Мала Русија“ била деградирана на статус на обична покраина, а нејзините елити морале да се задоволат со улогата на регионални администратори. Овој процес кулминирал со укинување на автономијата на Козачкиот Хетманат во 1764 година и бил придружен со русификација на местната елита, како и со масовно преселување на етнички Руси во украинските земји.
Петар I и неговите наследници мини|Историска печатница на Киевско-печерската лавра, чии активности биле ограничени под власта на Петар I Зголеменото ограничување на украинската автономија по битката кај Полтава во 1709 година придонело за процесот на русификација. Во 1720 година, царот Петар I издал декрет со кој наредил отстранување на сите малоруски (украински) јазични елементи во теолошката книжевност печатена во малоруските типографски установи.
Во 1734 година, царицата Ана Ивановна издала тајна инструкција до Управниот совет на Хетманската канцеларија предводена од принцот Шаховски, со која му наредила да воведе политика на асимилација меѓу Украинците и Русите преку промоција на мешани бракови.
Катерина Велика
Статус на Козачкиот Хетманат Помеѓу оние кои ѝ помогнале на Катерина II да се искачи на рускиот престол преку државен удар бил Кирил Разумовски, претседател на Царската академија на науките и хетман на автономната козачка држава, Хетманатот. Плановите на хетманот за козачка Украина биле големи и вклучувале зацврстување на нејзината автономија и институции. Многумина во Хетманатот се надевале на владеењето на Катерина, но наскоро ќе ја реализираат нејзината политика кон нив.
Во есента 1762 година, неколку месеци по доаѓањето на власт на Катерина, еден писар во Глухив, главниот град на Хетманатот, по име Семен Дивович, ја напишал поемата „Разговор помеѓу Голема Русија и Мала Русија“.„Голема Русија:“
Знаеш ли со кого зборуваш или си заборавил? Јас сум Русија, на крајот на краиштата: дали ме игнорираш?“
Мала Русија:Знам дека си Русија; тоа е и моето име. Зошто ме заплашуваш? Јас самиот се обидувам да се покажам храбар. Не ти се покорив тебе, туку на твојот суверен, Под чие покровителство си роден од твоите предци. Не мисли дека си мој господар: Твојот суверен и мојот е наш заеднички владетел“Некои историчари ги сметаат овие пасуси како показател дека Хетманатот и оние во него верувале дека се поврзани со Руското Царство не преку заедничка нација или татковина, туку само преку името и личноста на владетелот.
Укинување на Хетманатот мини|Реинтеграција на упатството на Катерина II до Александар Вјаземски на 9 ноември 2015 година, Денот на украинската книжевност и јазик, во близина на администрацијата на претседателот на Украина. Жена со „зашиена уста“ го држи текстот на упатството. Во февруари 1764 година, неколку месеци пред укинувањето на функцијата хетман, Катерина му пишала на генералниот обвинител на Сенатот, принцот Александар Вјаземски: „Мала Русија, Ливонија и Финска се покраини управувани од потврдени привилегии и би било несоодветно да се прекршат со тоа што ќе се укинат сите одеднаш. Да се нарекуваат странски и да се постапува со нив врз таа основа е повеќе од погрешно - би било чиста глупост. Овие покраини, како и Смоленск, треба да се русифицираат што е можно понежно за да престанат да гледаат во шумата како волци. Кога Хетманите ќе исчезнат од Мала Русија, треба да се вложи секој напор да се избрише од сеќавањето тој период и хетманите, а не да се унапреди некого на таа функција.“Во 1764 година, Катерина го повикала Разумовски во Санкт Петербург и го отстранила од функцијата хетман. Потоа, во ноември, таа објавила декрет со кој официјално го укинала местото на хетман и ја поврзела регионалната влада како Малоруска губернија во Руското Царство. Овие територии подоцна биле прецртани како Киевска, Черниговска и Новгородско-Северска губернија во царството.
По вклучувањето на Хетманатот во составот на Русија, козачките офицери постепено се поврзеле во руската структура, иако честопати со тешкотии бидејќи многумина ја одржувале приврзаноста кон својата традиционална татковина. Сите институции на Хетманатот биле укинати во рок од една деценија.
Според историчарот Сергеј Плохиј, „укинувањето на Хетманатот и постепеното поништување на неговата институција и воена структура ја заврши идејата за партнерство и еднаквост помеѓу Голема и Мала Русија, замислена од генерации украински интелектуалци“.
Програма на Румијанцев По укинувањето на Хетманатот и уништувањето на Запорошката Сича, украинските земји биле подложени на обновениот Колегиум на Мала Русија предводен од Петар Румјанцев. Колегиумот имал задача да го воведе рускиот јазик како задолжителен јазик во училишното образование и издаваштвото. Наставата во Киево-Могиланската академија била исто така префрлена на руски јазик. Во втората половина на 18 век, рускиот јазик бил воведен во документацијата на конзисториите, а свештениците биле обврзани да ја користат руската верзија на црковнословенскиот јазик во проповедите. Во 1769 година, Светиот Синод го одбил барањето на Киевско-печерската лавра да дозволи печатење граматички книги на народен украински јазик за местното население. Првично се концентрирала на Левиот брег на Украина и Слободска Украина а во следните децении русификацијата се проширила и на поранешниот Десен брег, кој бил под полска власт.
По полската поделба мини|Карта на доминантни религии во Полско-литванската заедница од 1750 година, со унијатите (грко-католиците) прикажани во портокалова боја и православните во зелена боја Во 1795 година, по Кошќушковото востание и последователната Трета поделба на Полско-литванската Заедница, Русија ги контролирала повеќето украински земји освен украинска Галиција, која станала дел од Австрија за време на Првата поделба во 1772 година.
Зголемувањето на руската територија за време на Првата поделба било дефинирано според принципот на воена одбранбеност, но Втората и Третата поделба биле засновани на историски, религиозен и етнички идентитет. За време на Втората поделба, Катерина II наредила да се искова медал со приказ на двоглавиот орел од рускиот царски грб, кој во своите раце држел две карти: едната била од територијата анектирана од Русија од Првата поделба, а другата била територијата од Втората поделба. На медалот биле испишани зборовите: „Го враќам она што беше откинато“.
Пишувајќи за идниот цар на Русија во нејзините „Белешки за руската историја“, Катерина II ги оправдала територијалните добивки на поделбата со историски претензии за време на периодот на Киевска Русија. Ова создало поглед на Полјаците како непријателска нација, а Украинците како братска, што станало поистакнато по освојувањето на Варшава во 1794 година. Дополнително, Катерина користела и религиозно оправдување, тврдејќи дека Русија ги штити оние „кои ја исповедаат истата вера како нашата, од корупцијата и угнетувањето со кое им се заканува“, осврнувајќи се на приврзаниците на руското православие. Сепак, православните верници честопати биле малцинство на новоанексираните територии, каде што земјите стекнати по Втората поделба вклучувале 300.000 православни, но и најмалку 2 милиони унијати, а земјите стекнати по Третата поделба речиси и да немале православни верници.
За да се справи со ова, Катерина објавила во декрет во април 1794 година дека генералниот гувернер на новоанексираните територии треба да се стреми кон „најсоодветно искоренување на унијатската вера“. За да спречи протести и немири, таа исто така обезбедила заштита на православните верници и преобратеници сметајќи ја „дури и најмалата пречка, угнетување или навреда“ против нив „како кривично дело“. Како резултат на тоа, унијатските цркви брзо исчезнале, а повеќе од 3.500 унијатски цркви биле префрлени на Православната црква во Западна и Средна Украина од 1770-тите до 1790-тите. До 1796 година, речиси и да немало унијатски парохии во Десниот брег на Украина. Сепак, овој напор бил помалку успешен во Средна Белорусија и Волинија, каде што останале 1,4 милиони унијати до крајот на владеењето на Катерина, што е пад од само 600.000 лица од Третата поделба.
Павле I мини|Андреј Гудович, за кој се шпекулирало дека е кандидат за регентство поради обновениот Хетманат во Украина под Павле I