Правото на развој — човеково право за постојано подобрување на благосостојбата. Тоа главно се однесува на економскиот и социјалниот развој на поединецот и било признато како меѓународно човеково право од Обединетите нации во 1986 година.
Историја Правото на развој било дебатирано со децении пред неговото усвојување како меѓународно човеково право од страна на ОН во 1986 година.: 58–59 Концептуалните разлики биле под влијание на политичките позиции од Студената војна. Правото на развој денес е вклучено во мандатот на неколку институции и канцеларии на ОН.
Декларацијата на ООН била најавена со Декларацијата за воспоставување нов меѓународен економски поредок од 1974 година и со резолуцијата на Комисијата на Обединетите нации за човекови права во 1977 година.
Правото на развој за прв пат беше признато во 1981 година во член 22 од Африканската повелба за човекови и народни права како дефинитивно индивидуално и колективно право. Член 22(122) предвидува дека: „Сите народи имаат право на економски, социјален и културен развој, почитувајќи ја нивната слобода и идентитет и подеднакво уживајќи го заедничкото наследство на човештвото.“
Декларација на Обединетите нации за правото на развој Правото на развој подоцна било прогласено од Обединетите нации во 1986 година во „Декларацијата за правото на развој“, која беше усвоена со резолуцијата 41/128 на Генералното собрание на Обединетите нации. Гласањето се одржа на 4 декември 1986 година. Вкупно 146 држави гласале за резолуцијата со 8 воздржани (Данска, Финска, Сојузна Република Германија, Исланд, Израел, Јапонија, Шведска и Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска). Единствената држава што гласала против декларацијата бил САД.https://undocs.org/A/41/PV.97 | page 49
Текстот на декларацијата бил резултат на значајни компромиси. Содржел десет кратки членови и двосмислена формулација.
Преамбулата на Декларацијата за правото на развој наведува дека „развојот е сеопфатен економски, социјален, културен и политички процес, кој има за цел постојано подобрување на благосостојбата на целото население и на сите поединци врз основа на нивното активно, слободно и значајно учество во развојот и во праведната распределба на придобивките што произлегуваат од него“.
Декларацијата од Рио Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година, позната и како Декларација од Рио или G.R.E.G, го признава правото на развој како еден од своите 27 принципи. Принцип 3 од Декларацијата вели дека „Правото на развој“ мора да се исполни за да се задоволат правично развојните и еколошките потреби на сегашните и идните генерации.“
Виенската декларација и Програмата за акција Виенската декларација и Програмата за акција од 1993 година во член 10 наведуваат „Светската конференција за човекови права го потврдува „правото на развој“, како што е утврдено во Декларацијата за правото на развој, како универзално и неотуѓиво право и составен дел од основните човекови права. Како што е наведено во Декларацијата за правото на развој, човечката личност е централен субјект на развојот. Иако развојот го олеснува уживањето на сите човекови права, недостатокот на развој не може да се повика за да се оправда ограничувањето на меѓународно признатите човекови права. Државите треба да соработуваат едни со други во обезбедувањето развој и елиминирањето на пречките за развој. Меѓународната заедница треба да промовира ефикасна меѓународна соработка за остварување на правото на развој и елиминирање на пречките за развој. Трајниот напредок кон спроведувањето на правото на развој бара ефикасни политики за развој на национално ниво, како и правични економски односи и поволна економска средина на меѓународно ниво.“
Кина учествуваше во изготвувањето на Виенската декларација и Програмата за акција, а нејзината резолуција за „придонесот на развојот кон уживањето на сите човекови права“ беше усвоена од Советот за човекови права на ООН.
Откако се спротивставија на правото на развој во Декларацијата од 1986 година, САД го променија својот став и го поддржаа правото во Виенската декларација и Програмата за акција.
Декларација за правата на домородните народи Декларацијата за правата на домородните народи од 2007 година го признава правото на развој како право на домородните народи. Декларацијата во својата преамбула наведува дека Генералното собрание е „загрижено што домородните народи страдале од историски неправди како резултат на, меѓу другото, нивната колонизација и одземање на нивните земјишта, територии и ресурси, со што ги спречува да го остварат, особено, своето право на развој во согласност со нивните сопствени потреби и интереси.“
Член 23 разработува „Домородните народи имаат право да ги утврдат и развијат приоритетите и стратегиите за остварување на нивното „право на развој“. Особено, домородните народи имаат право активно да бидат вклучени во развојот и одредувањето на здравствените, станбените и другите економски и социјални програми што ги засегаат и, доколку е можно, да ги администрираат таквите програми преку своите институции.“
Декларација за правата на селаните Декларацијата на Обединетите нации од 2018 година за правата на селаните и другите луѓе што работат во руралните средини, исто така, го споменува правото на развој, а особено Декларацијата на ОН за правото на развој, во својата преамбула.
Дефиниција Правото на развој е целосно признато како универзално човеково право. Како што е признато со член 1 од Декларацијата од 1986 година, тоа е и групно право на народите и индивидуално право. Член 1 вели: „Правото на развој е неотуѓиво човеково право врз основа на кое секое човечко суштество и сите народи имаат право да учествуваат, да придонесуваат и да уживаат во економскиот, социјалниот, културниот и политичкиот развој, во кој сите човекови права и основни слободи можат целосно да се остварат.“
За понатамошно читање Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, right to development
Наводи
Категорија:Човекови права Категорија:Стопански развој Категорија:Права