Законите за земјиште или официјално Закони за земјиште (Ирска) — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на Обединетото Кралство, додека понатамошни закони биле воведени од владите на Ирската слободна држава по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на концентрацијата на сопственост на земјиште бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед, но сепак, како што предвиделе Мајкл Давит и други георџисти, селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле, додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци. Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година
Позадина Британскиот премиер, Вилијам Еварт Гладстон, го покренал „ирското прашање“ во обид да победи на општите избори во 1868 година со обединување на Либералната партија зад ова единствено прашање, а шокот од фенијанското насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ.
Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година (33 и 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на Чичестер Фортескју, Џон Брајт и Гладстон, а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од Големиот ирски глад, но Судот за оптоварени имоти (1849) и агитацијата од страна на Лигата за права на закупците довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно отсутни сопственици на недвижности.
Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од Законот за ирската црква од 1869 година, и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во Домот на лордовите, плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле Виговци на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.
Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од Роберт Лоу, а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила Законот за ирски универзитет кој не успеал да го усвои двата дома на Парламентот.
Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во „Проценката“ на Грифит (1853–68).
Услови
1. На обичајот од Алстер или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања).
Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест.
Последици Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година.
Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на Земјишната лига, предводена од Мајкл Давит, станала позната како Земјишна војна поради која владата морала да донесе Закон за принуда уште во 1881 година (Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од Движењето за домашно владеење, кое освоило 9 од 14 ирски дополнителни избори помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите.
Фридрих Енгелс, современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels,
Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“, а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството laissez faire кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи.
Комисија на Бесборо „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година (33 и 34 Vict. c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на 6-тиот Ерл од Бесборо, а оттука и попознат како „Извештај на Комисијата на Бесборо“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“.
Со мнозинство од 4:1 ( Артур Мекморо Кавана не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.
Земјоделска депресија Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „Долгата депресија“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина.
За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од гладот во 1879 година и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи.
Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година
Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година (44 и 45 Викт. околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал Ирската комисија за земјиште и Земјишен суд.
Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи земјопоседувањето,Hickey, D.J. & Doherty, J.E., A new Dictionary of Irish History from 1800, Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%.
Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%.
И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи.
Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.
Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година (45 и 46 Викт. околу 47) бил резултат на Манифестот за забрана за кирија и последователниот Договор од Килмејнхам склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани.
Законот беше дополнително изменет од Артур Балфур со Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година (50 и 51 Викти. c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите.
Преглед Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи raison d'être на Земјишната лига (по неодамнешната Земјишна војна). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи.