Ирена Ставови-Кавка (полски: Irena Stawowy-Kawka; родена на 12 јуни 1951 година во Краков) — полска историчарка, балканистка и универзитетска професорка, поврзана со Јагелонскиот универзитет во Краков. Нејзините истражувања се однесуваат на современата историја на Средноисточна Европа и Балканот, историјата на Македонија, македонското прашање, националните и верските малцинства, мултиетничките општества, конфликтите и нивната меѓународна превенција.

Особено е позната по трудовите посветени на Македонија и македонската историја. Таа е авторка на полската синтеза Historia Macedonii („Историја на Македонија“), објавена во 2000 година, која потоа била издадена и на македонски јазик. Во нејзиниот научен опус значајно место заземаат и студиите за положбата на Македонците во балканската политика, за македонско-албанските односи, за малцинствата на Балканот, за Охридскиот рамковен договор, за спорот околу името на Република Македонија и за современите политички компромиси поврзани со евроатлантските интеграции на Северна Македонија.

Животопис и академска кариера

Ставови-Кавка е родена во 1951 година во Краков. Студирала и ја развила својата академска кариера на Јагелонскиот универзитет, каде што била поврзана со Институтот за политички науки и меѓународни односи. Во македонските енциклопедиски извори е наведена како директорка на овој институт и како истражувачка на современата историја на балканските народи, политиката на големите сили кон Балканот и македонското прашање.

Во 1986 година ја одбранила докторската дисертација посветена на македонското прашање во рамките на националната политика на Југославија. Во 1994 година објавила хабилитациска расправа за економската експанзија на Третиот Рајх во Југославија и Романија во периодот 1929–1939. На 22 јануари 2002 година ѝ бил доделен научниот назив професор со одлука на претседателот на Република Полска.

Била активна во научни комисии и редакциски тела поврзани со историјата на Средна Европа, Балканот и словенските народи. Во нејзиниот профил на Јагелонскиот универзитет се наведуваат членства во Комисијата за Средна Европа при Полската академија на уметностите и науките, во Комисијата за најнова историја на Словените поврзана со Меѓународниот комитет на слависти, како и во други научни тела посветени на историјата, славистиката и балканистиката.

Истражувачка работа

Главните научни интереси на Ирена Ставови-Кавка се поврзани со историјата на Балканот во XX и XXI век, со националните прашања во Југоисточна Европа, со историјата на Македонија и со положбата на националните и верските малцинства. Во нејзините трудови посебно се анализираат односите меѓу државите и народите на Балканот, политиките на соседните држави кон Македонија, како и улогата на меѓународните фактори во регионот.

Во македонски контекст, нејзините истражувања опфаќаат повеќе тематски целини: македонското прашање во политиката на балканските држави, историското место на Македонија на Балканот, одразот на балканските војни во полскиот печат, дејноста на Внатрешната македонска револуционерна организација, положбата на Македонците во соседните држави, како и идентитетските и политичките процеси во Република Македонија по независноста.

Одделно место во нејзиниот опус имаат студиите за албанското население во Македонија и за македонско-албанските односи. Во монографијата Albańczycy w Macedonii 1944–2001 („Албанците во Македонија 1944–2001“), објавена во 2014 година, таа ја анализира положбата на Албанците во Македонија од крајот на Втората светска војна до вооружениот конфликт во 2001 година. Со оваа тема се поврзани и нејзините статии за економските, политичките и меѓуетничките причини на македонско-албанскиот конфликт.

Во поновите трудови се занимавала и со современата македонска политика, вклучувајќи ги политичките промени по 2016 година, Законот за употреба на јазиците, Преспанскиот договор, пристапувањето на Северна Македонија во НАТО и односите со Европската Унија.

Поврзаност со Македонија

Научната работа на Ставови-Кавка е тесно поврзана со Македонија и со македонската историографија. Таа објавувала трудови за Македонија уште од 1980-тите години, меѓу другото и во македонски научни изданија, а во нејзиниот библиографски опус се наоѓаат книги и зборници објавени во Краков, Вроцлав и Скопје.

Особено значајна е нејзината книга Historia Macedonii, една од позначајните полски синтези за историјата на Македонија. Македонското издание, Историја на Македонија, било објавено во Скопје во издание поврзано со издавачката куќа „Менора“ и со Министерството за култура на Република Македонија.

Ставови-Кавка соработувала и со македонски историчари и институции. Со Стојан Киселиновски ја објавила книгата Малцинствата на Балканот (XX век), издадена од Институтот за национална историја во Скопје. Со Катерина Тодороска била уредничка на изданието Bilateralnite polsko-makedonski odnosi 1991–2011, посветено на полско-македонските односи по независноста на Република Македонија.

Нејзината работа придонела и за популаризација на македонската историја и култура во Полска. Во 2013 година била наведена како научна консултантка на документарниот филм Macedończyk, посветен на Петре Наковски.

Избрани публикации

Macedonia w polityce państw bałkańskich w XX wieku, Краков: Secesja, 1993. Ekspansja gospodarcza Trzeciej Rzeszy w Jugosławii i Rumunii: 1929–1939, Краков: Uniwersytet Jagielloński, 1993. Historia Macedonii, Вроцлав – Варшава – Краков: Ossolineum, 2000, ISBN 83-04-04549-4. Историја на Македонија, Скопје: Менора, македонско издание на Historia Macedonii. Малцинствата на Балканот (XX век), со Стојан Киселиновски, Скопје: Институт за национална историја, 2004, ISBN 9989-624-95-X. Miejsce Macedonii na Bałkanach, ур. Ирена Ставови-Кавка, Краков: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005. Tożsamość narodowa w społeczeństwie multietnicznym Macedonii: historia, kultura, literatura, język, media, ур. Мацеј Кавка и Ирена Ставови-Кавка, Краков: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, ISBN 978-83-233-2481-2. Macedoński dyskurs niepodległościowy: historia, kultura, literatura, język, media, ур. Мацеј Кавка и Ирена Ставови-Кавка, Краков: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011, ISBN 978-83-233-3054-7. Bilateralnite polsko-makedonski odnosi 1991–2011, ур. Ирена Ставови-Кавка и Катерина Тодороска, Скопје: Министерство за култура на Република Македонија – Менора, 2013, ISBN 978-608-200-249-1. Albańczycy w Macedonii 1944–2001, Краков: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2014, ISBN 978-83-233-3718-8. „Macedonia – nowe wyzwania i trudne kompromisy (2016–2019)”, Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, т. 30, 2021, DOI: 10.4467/2543733XSSB.21.015.13808.

Награди и признанија

Во 2005 година била одликувана со полскиот Златен крст за заслуги. Во 2020 година ја добила специјалната награда „Јежи Сковронек“ за целокупниот научен опус, за придонесот кон балканистичките истражувања и за ширењето на знаењето за Балканот.

Наводи

Надворешни врски

Категорија:Родени во 1951 година Категорија:Полски научници