Едмунд Тирел Артис (1789, Свефлинг, Сафолк – 24 декември 1847, Донкастер, Западен Рајдинг од Јоркшир) ― британски геолог, уметник и пионер на палеоботаниката и археологијата.
Биографија За време на животот на Артис, повеќето истражувачи по ботаника, геологија, палеонтологија, археологија или антикварски студии биле родени во повисоката класа во однос на богатството или образованието, но Артис е роден во мало село каде што неговиот татко работел како столар, а неговата мајка била неписмена. Двајцата родители починале во сиромаштија. Во 1805 година, на 16-годишна возраст, Едмунд Артис отишол во Лондон да работи кај својот чичко во трговијата со вино и до 1811 година собрал доволно капитал за да отвори сопствена продавница за слатки на улицата Дорсет, Мерилебон. Во 1811 година се оженил со Елизабет Пул во црквата „Сент Џејмс“ во Пикадили. Една година подоцна, тие добиле ќерка.
Во 1813 година Артис обезбедил слаткарска креација како централен дел на голема вечера за богати луѓе. На вечерата, оваа кондиторска креација, замрзната торта во форма на фантастичен замок, го импресионирала 4-тиот ерл Фицвилијам, водечки политичар од Виговците. Фицвилијам го поканил Артис да се придружи на неговиот персонал во Милтон Хол, сместена во близина на Кастор во населбата Питерборо, која била дел од Нортхемптоншир до крајот на 19 век, а сега е Кембриџшир. До 1818 година, Артис бил унапреден во куќен управник на Милтон Хол.
Артис бил талентиран како уметник и научник. Во 1816 година тој насликал портрет во масло на грофот Фицвилијам. Во 1820 година, Артис се запознал со поетот Џон Клер и со текот на годините станал негов близок пријател и го советувал за природна историја. Клер го пофалил Артис дека е „сè освен поет“. Во својот дневник од 1824 година, Клер забележал дека еден од извршителите на неговиот тестамент требало да биде Артис.
Артис собирал фосили од чакалот на геолошките тераси на реката Нене и од карбонските наоѓалишта во рудниците за јаглен во сопственост на 4-тиот Ерл Фицвилијам. Иако бил сместен во Милтон Хаус, Артис редовно ги придружувал членовите на семејството Фицвилијам при нивните посети на нивниот друг голем имот, Вентворт Вудхаус во Западен Рајдинг, Јоркшир. Тој бил меѓу првите палеонтолози кои собираа фосили директно од подземни рудници. Од 1816 до 1821 година тој собирал фосили во подземните рудници во јужен Јоркшир, и со согласност на 4-тиот Ерл Фицвилијам и помошта на Џошуа Бирам, успеал да ја побара помошта од некои од рударите. Артис собрал колекција од приближно 1000 до 1500 растителни фосили, од кои многу се со исклучителен квалитет. Во 1821 година, на полињата во близина на Кастор, тој открил нешто што го нарекол фосилен „слон“. Врз основа на неговата колекција на фосили, тој бил избран во 1824 година за член на Геолошкото друштво, со спонзорство од Вилијам Бакленд.
Во 1825 година, Артис ја објавил книгата „Претпотопна фитологија“, со 24 плочи на кои одлично се илустрирани некои од неговите растителни фосили. Некои од плочите биле засновани на слики од самиот Артис, но повеќето биле засновани на слики од Џон Керти. Дваесет и еден од фосилните растителни видови опишани од Артис биле нови за науката. Многу од имињата на видовите што ги вовел сè уште ги користат палеоботанистите - делумно затоа што квалитетот на илустрациите и јасните описи ја елиминирале двосмисленоста. Истражувањето на Артис имаше извонредна вредност бидејќи тој собирал фосили преку сопствена теренска работа ,додека повеќето од неговите современи конкуренти ги купувале своите фосили од колекционери. Впечатливо е што тој развил и верзија на техниката Купманс-Волтон воведена во 1928 година.
Во Кастор, антикварни и модерни археолошки ископувања се вршат уште од 17 век на локалитет кој датира од римско време. Артис, ископувајќи таму во 1820-ти години, го нарекол местото „Преториум“. Римските градби зафаќале површина од 3,77 хектари. Артис го започнал своето истражување на локацијата кога открил мозаичен тротоар во црковниот двор во Кастор. Од 1823 до 1825 година ги објавил првите четири дела од „Дуробривае на Антонин“. Како признание за ова дело тој бил избран во 1825 година за член на Лондонското друштво на антикварници.
Во октомври 1826 година, Артис одржал аукција на неговите домашни работи, а потоа ја напуштил куќата Милтон поради сексуална недискреција (веројатно во која била вклучена слугинка во куќата Милтон). Артис ја продал својата колекција фосили, од кои дел денес се наоѓа во Природонаучниот музеј во Лондон. Останатите делови од „Дуробривиае на Антонин“ биле објавени во 1827 и 1828 година.
До 1827 година, Фицвилијам го преселил Артис во Донкастер за да служи како менаџер на клубот за коњски трки таму. Секој септември, богатите луѓе од повисоката класа се собирале за време на трката „Сент Лежер“, под покровителство на 4-тиот гроф Фицвилијам. Во 1829 година тој приредил величествена свечена вечера за војводата од Велингтон. Готвењето на Артис стана познато меѓу кругот на луѓе од повисоката класа.
Во 1829 година, Артис ги продал своите соби во Лондон и својата колекција фосили. Повеќето од неговите фосилни примероци се изгубени. Во Природонаучниот музеј во Лондон има два примерока, а кога починал во 1847 година, четиринаесет други примероци биле донирани на Музејот во Јоркшир.
Неговиот бизнис во Донкастер му донел значително богатство. Тој купил две куќи во Кастор и одржувал кочија.
Артис бил еден од основачите во 1843 година на Британското археолошко здружение. Во 1840-ти години, тој ја продолжил својата археолошка работа, ископувајќи римски остатоци во Нортхемптоншир. Оваа подоцнежна работа била поддржана од друг локален земјопоседник, Франсис Расел, 7-ми војвода од Бедфорд, наместо од 5-тиот гроф Фицвилијам. Гробот на Артис е во близина на тремот на црквата „Свети Кинебург“ во Кастор.
Неговите цртежи се чуваат во Природонаучниот музеј.
Наводи
Категорија:Починати во 1847 година Категорија:Родени во 1789 година Категорија:Ботаничари со авторски кратенки Категорија:Британски геолози Категорија:Британски ботаничари