Уметноста од крстоносните војни, создадена во Левант под латинско владеење, опфаќа два уметнички периоди во Европа, романскиот и готскиот, но во крстоносните држави готскиот стил едвај се појавил. Самите воени крстоносци биле претежно заинтересирани за уметнички и развојни прашања или биле софистицирани во својот вкус, а голем дел од нивната уметност била уништена со губењето на нивните кралства, така што денес се зачувани само неколку парчиња. Веројатно нивното најзначајно и највлијателно уметничко достигнување биле крстоносните замоци, од кои многу достигнуваат сурова, масивна убавина. Тие ги развиле византиските методи на градско утврдување за самостојни замоци многу поголеми од кои било изградени претходно, или локално или во Европа.
Крстоносците наишле на долга и богата уметничка традиција во земјите кои ги освоиле кон крајот на 11 век и почетокот на 12 век. Византиската и исламската уметност (и на Арапите и на Селџуците) биле доминантни стилови во крстоносните држави, иако постоеле и стилови на домородните Сиријци и Ерменци. Овие домородни стилови биле приспособени со стиловите донесени од крстоносците од Европа, кои самите биле многу разновидни, потекнувајќи од Франција, Италија, Германија, Англија и други места. Генерално, источните христијански стилови имале позначајни влијанија од исламската уметност; се претпоставува дека уметниците кои работеле во крстоносните земји имале исто различно потекло. Многу историчари на уметност се обидуваат да ја погодат позадината, во однос на етничката припадност, местото на раѓање и обуката, на уметниците вклучени во одредени дела, обид што го третираат со претпазливост Курт Вајцман, Дула Мурики и Јарослав Фолда, автор на најновото детално истражување. Folda, I, 13, quoting Weitzmann; I, 17–18, quoting Mouriki;
Крстоносната уметност во Левант, како и историјата на крстоносните кралства воопшто, може да биде поделена на два или три периоди. Првиот започнува со Првата крстоносна војна која кулминирала во 1099 година со крвавото освојување на Ерусалим и воспоставувањето на Ерусалимското Кралство и други држави на север. Следните децении биле турбулентни, но уметнички продуктивни, сè до катастрофата од 1187 година, кога крстоносците биле поразени во битката кај Хатин по кое следувал падот на Ерусалим во рацете на Саладин. Во вториот период, Ерусалимското Кралство веќе било значително намалено по големина и контролирало само неколку крајбрежни градови и областите околу нив, кои постепено биле освоени од муслиманите сè до последната опсада на Акра (1291) која го завршила присуството на крстоносците во Левант. Сепак, кралството сè уште го контролирало Кипар, одземен од Византија, а династијата Лизињан продолжила да владее таму, а подоцна и Ерменското Кралство Киликија, соодветно до 1489 година и крајот на 14 век, што претставува трет период на крстоносната уметност, кој не се смета за таков од сите извори; на Кипар често се среќава готскиот стил.
Постои и понатамошно чувство на „крстоносна уметност“ за да се опфати уметноста создадена во Латинското Царство кое го узурпирала поголемиот дел од Византија, управувана од крстоносците помеѓу ограбувањето на Цариград во 1204 година во времето на Четвртата крстоносна војна и 1261 година. Манастирот „Света Катерина“ на Синај исто така бил седиште во ова време, а можеби и подоцна. Оваа уметност имала поголемо влијание во Европа, во која многу уметници веројатно се вратиле по падот на режимот, влијаејќи врз итало-византиското сликарство таму. крстоносните војни биле важна тема и во западната уметност, главно во илуминирани луксузни варијанти на многуте истории што биле популарно четиво кај западните елити.
Илуминирани ракописи Пример за мешавина од различни стилови е Псалтирот на Мелисенда, илуминиран ракопис напишан во средината на 12 век, можеби за кралицата Мелисенда. Тоа го одразува нејзиното европско и ерменско наследство, а е исто така под влијание на византиските и исламските техники. Манастирот „Света Катерина“ во Египет бил важен центар каде што се појавило училиште за ракописи и иконопис кое ги мешало европските и местните влијанија. За среќа, тоа било и многу безбеден дом за својата колекција икони (но не и ракописи на латински, од кои сите подоцна биле уништени, очигледно под руско влијание), па затоа добар број преживеале таму. Уметници кои стилски можат да се идентификуваат како уметници со потекло од Франција и Италија (Венеција и Апулија) работеле таму, создавајќи дела кои мешаат византиски и западни конвенции, но обично со букви на грчки јазик. Ова станало можно бидејќи, поради една особеност на православната историја, црквата таму стапила во единство и со католичката и со другите православни цркви, па затоа вообичаените секташки поделби што ги одделуваа крстоносците дури и од местните христијани не дејствувале.
Во Ако постоело и скрипториум кој произвел многу познати ракописи како што се мисалите и Библијата од Ако, особено познати по нарачките од францускиот крал Луј IX. На предната страна на Изреки 1 во Библијата „Ако“ е прикажан Соломон како носи традиционални симболи и облека на византиски цар, во мешавина од готскиот и француско-византискиот крстоносен стил, а исто така е прикажана и француска архитектура. Повеќето од значајните зачувани илуминирани ракописи се создадени во 13 век, околу половина во последните четириесет години од латинското кралство; до кој степен ова е случајност на преживување е нејасно.
Мозаици, фрески и платно-сликарство
Пример за мешавина од стилови е базиликата на Светиот Гроб во Ерусалим, чие реновирање и обнова била завршена во 1149 година; меѓутоа, денес се зачувани само фрагменти од големата програма на мозаици. Ова било сè до губењето на Ерусалим во 1187 година, институцијата со главниот крстоносен скрипториум, од кој се зачувани шест ракописи, изработени во комбинација од кралски и црковни нарачки. Поголемиот број од значајните зачувани илуминирани ракописи биле создадени во 13 век, околу половина во последните четириесет години од Латинското Царство; до кој степен ова е случајност на преживување е непознато. Од црквата на Исусовото раѓање во Витлеем се зачувани некои икони во ѕидното сликарство и мозаикот.Folda, I, 28 Болничката црква во Абу Гош, која очигледно тогаш се сметала за библиски Емаус, била напуштена во 1187 година, но има доста остатоци од фрески. Од Црквата на Христовото раѓање во Витлеем се зачувани некои ѕидни слики и мозаични делови, а има и фрески во Лагудера на Кипар.
Скулптура
Фигуративната монументална скулптура во релјеф, освен некои поранешни ерменски дела, не била дел од местните христијански традиции, па затоа романската скулптура на Европа, особено Франција, имала најголемо влијание. Расправата за различните стилови од страна на историчарите на уметноста обично вклучува различни области во Европа, главно во Франција. Голем број на елементи биле повторно употребени во подоцнежните објекти, а денес се појавиле повторно, честопати сериозно оштетени. Оригиналното дело е зачувано во базиликата на Светиот Гроб, чии резбани надвратници денес се наоѓаат во Рокфелерскиот музеј во градот, а биле отстранети од уништената црква Санта Марија Латина во близина.
Друга голема базилика за поклонение, базилика на Благовештението во Назарет, се ближела кон своето завршување при големата реконструкција во 1187 година. Всушност, Саладин ги оставил христијаните на место и се смета дека не ја оштетил зградата. Сепак, црквата била сериозно оштетена во следните големи превирања во областа, инвазијата во 1267 година од страна на мамелучкиот владетел Бајбарс, а скулптурите кои останале од црквата биле оштетени. Во 1908 година биле ископани пет дополнителни капители, за кои се претпоставува дека биле закопани во 1187 година, кратко откако биле направени, но пред да бидат поставени, кога веста за приближувањето на Саладин стигнала до градот. Тие се во одлична состојба и се едни од најпознатите скулптури од периодот на крстоносците.
Ситуацијата е сосема поинаква со украсувачката скулптура, каде што местното влијание е многу посилно. Прекрасно резбаната и сложена декорација на лакови и корнизи над вратите во базиликата на Светиот Гроб е различна од сè во Франција од овој период и го одразува местниот развој на сириските доцноримски стилови; некои делови веројатно се од повторно употребен римски материјал. Соседните капитоли, „засновани на јустинијановите модели, веројатно се дело на местни христијански скулптори кои работеле за Латините“.
Крајот на крстоносната уметност По брзиот пад на Ерусалимското Кралство во 1187 година, кој сигурно уништил голем дел од уметничките дела кои ги создале крстоносците, тие биле претежно ограничени на неколку градови на средоземноморскиот брег сè додека Ако не била освоена во 1291 година. Нивното уметничко творештво не престанало во текот на 13 век и покажува понатамошни влијанија од уметноста на Мамелуците и Монголците.
На Кипар, кралството на Лизињан продолжило да создава дела, вклучувајќи ги и готските катедрали во Фамагуста (џамијата Лала Мустафа-паша) и Никозија џамијата Хајдарпаша/џамијата Света Катерина и Селимије /катедралата Света Софија), сите подоцна користени како џамии и релативно добро сочувани (без нивната фигуративна скулптура).
Влијанија врз Европа Исто така, во Европа се создавала уметност поврзана со крстоносните војни, од многуте илуминирани крстоносни хроники како што е старофранцускиот превод на Гијом Тирски, до архитектура како што се кружните цркви изградени од витешкиот ред Темплари во стилот на Светиот Гроб и Светата капела во Париз изградена за да ги смести реликвиите донесени од Исток. Луксузен печатен текстил почнал да се произведува во Европа околу крајот на крстоносните војни и можеби бил друго влијание. Генерално, честопати не е можно со сигурност да се каже дали влијанијата или новите видови предмети што пристигнале во Европа во овој период го сториле тоа преку исламска Шпанија, византискиот свет или крстоносните држави. Историчарите имаат стремеж да ја потценат важноста на крстоносните држави во овој поглед, и покрај многу добро развиените италијански трговски мрежи таму. Градењето на европски замоци секако било одлучувачко влијание на крстоносците.
Галерија
Наводи
Извори Folda, Jaroslav. Crusader Art in the Holy Land: From the Third Crusade to the Fall of Acre, 1187–1291, Cambridge University Press, 2005. () Evans, Helen C. & Wixom, William D., The glory of Byzantium: art and culture of the Middle Byzantine era, A.D. 843-1261, pp. 389, 1997, The Metropolitan Museum of Art, New York, ; full text available online from The Metropolitan Museum of Art Libraries Folda, Jaroslav. Crusader Art in the Twelfth Century, B.A.R., 1982. Folda, Jaroslav. Crusader Art: The Art of the Crusaders in the Holy Land, 1099–1291. Aldershot: Lund Humphries, 2008. () Kühnel, Bianca. Crusader Art of the Twelfth Century: A Geographical, an Historical, or an Art Historical Notion?, Berlin: Gebr. Mann, 1994. Weiss, Daniel H. Art and Crusade in the Age of Saint Louis, Cambridge University Press, 1998. ()
Надворешни врски University of Michigan article
Категорија:Средновековна уметност Категорија:Крстоносни војни