мини|десно|250п|Арабеска на свод во дворецот Алхамбра во Гранада, Шпанија Уметност на исламот или исламска уметностПрашањето како да се именува оваа област од почетокот на нејзиното проучување веднаш создало потешкотии бидејќи некои историчари на уметност барале истата да се квалификува врз етничка и расна основа („арапска уметност“, „персиска уметност“, „турска уметност“, „сараценска уметност“, итн.), а други да се нагласи квалификација согласно религијата („муслиманска уметност“, а потоа и „Мухамедова уметност“), што било непогодно бидејќи голем дел од уметноста е профана. Поимот исламска уметност, гледано повеќе од културен отколку од верски аспект, станал позачестен во текот на втората половина на XX век. Во 1971 година, Ж. П. Ру го користел овој термин за неговата изложба во Лувр, во 1993 година („Одделение на исламската уметност“.) За дискусија на овие прашања, види: Makariou, Sophie. « Arabes versus Persans : génie des peuples et histoire des arts de l'Islam », in Labrusse, R. (dir.) Purs décors ? Arts de l'Islam, regards du XIXe siècle [cat. exp. Paris : musée des arts décoratifs, 2007-2008], Paris : Les arts décoratifs/musée du Louvre éditions, 2007, p. 188-197 — поим што се употребува за означување на уметничките дела кои се создадени од времето на хиџрата (622 г.), па сè до XIX век, на територија која се протега од Шпанија сè до Индија на која живее население што е дел од исламската култура.
Уметноста создадена во контекст на исламскиот свет претставува одредено стилско единство што се должи на движењето на уметниците, трговците, нарачателите на уметнички дела како и на самите дела. Употребата на едно заедничко писмо низ целата исламска цивилизација и развојот на калиграфијата ја зајакнува оваа идеја на единство. Се распознаваат и други елементи, како на пример истакнувањето на украсните елементи во архитектурата, важноста на геометријата и таписериските украсиBernus Taylor, Merthe. « L'art de l'Islam ». in „Moyen Âge, chrétienté et Islam“. Paris : Flammarion, 1996. стр. 445. Сепак, широкиот спектар на форми и украси, согласно земји и епохи, често доведува до тоа повеќе да се зборува за „уметности на исламот“ отколку за една единствена „исламска уметност“. Според Олег Грабар, уметноста на исламот, може да се дефинира само како „низа ставови во однос на самиот процес на уметничко творештво“Grabar,Oleg. La formation de l'art islamique. [trad. Yves Thoraval]. Paris : Flammarion, coll. "Champs", 2000. стр. 297.
Во архитектурата, се создадени градби со специфични функции, како џамии и медреси во најразлични форми, но честопати според една иста основна шема. Иако речиси и да нема вајарски дела, честопати се среќаваат предмети од метал, слонова коска или керамика изработени со големо техничко совршенство. Треба да се подвлече и присуството на едно сликарство и минијатури присутни како во сакралните така и во световните книги.
Почетоци (VII — IX век)
Периодот пред династиите Многу малку се знае за архитектурата пред династијата на Омејадите. Првата и најважната исламска градба несомнено е „Куќата на пророкот“ која се наоѓа во Медина. Оваа куќа било првото место каде муслиманите се собирале за молитва, иако муслиманската религија смета дека молитвата може да се изведува на кое било место.
Куќата на пророкот е мошне значајна за исламската архитектура и во таа смисла е прототип на џамијата во арапски стил веројатно инспирирана од Хускиот храм (Јемен, II век п.н.е.) или од синагогата Дура-Европос (обновена во 245) Stierlin, Henri. L'architecture islamique. Paris : PUF, 1993. p. 9 - 10. Изградена од дрво, куќата на пророкот не опстанала низ вековите но истата детално била опишана во арапските извори Hillenbrand, Robert. Islamic architecture, form, function and meaning New York : Columbia University Press. p. 39. Денес на тоа место се издига Џамијата на Пророкот (Месџид ел-Небеви).
Тешко е да се определат првите исламски предмети од оние кои се појавиле подоцна сасанидските и византиските, или пак омејадските. Впрочем, исламот се изродил во региони Grabar,Oleg. La Formation de l'art islamique. [trad. Yves Thoraval] Paris : Flammarion, coll. Champs, 2000. p.105 - 107. околу кои постоеле царства со исклучително богато уметничко творештво. Затоа, во прво време, исламските уметници ги користеле истите техники и истите мотиви на нивните соседи « Исламската уметност може да се смета како збир на структури и форми црпени од четирите страни на освоениот свет ». Grabar, Oleg. id.. p. 296.. Особено се знае за плодно творештво на неглазирана керамика, чиј сведок е познатата чинија во музејот Лувр која според натписот датира од исламскиот период . Оваа чинија потекнува од еден од ретките археолошки наоѓалишта кој овозможува да се следи преминот меѓу предисламскиот и исламскиот свет: оној во Суза во ИранSophie Makariou (dir.). Suse, terres cuites islamiques. Snoeck, 2005..
Омејадска уметност thumb|250px|Омајадска џамија во Дамаск Историски период : Калифат на Омејадите од Дамаск Споменици и монументални дела : Златна купола, Омајадска џамија
Под Омејадите, световната и верска архитектура се развива со воспоставување на нови концепти. На местото на стариот храм на Јупитер и врз базиликата Свети Јован Крстител била изградена Омајадската џамија. Оваа најголема градба ќе им служи како репер на градителите (и на историчарите на уметност) во врска со арапскиот стил на градба. Сепак, скорешните дела на Мирјам Розен-Ајалон покажуваат дека арапскиот стил на градба се изродил малку порано, со изградбата на џамијата ал-Акса во ЕрусалимRosen Ayalon, Myriam. Art et archéologie islamiques en Palestine. Paris : PUF, 2002.
Златната купола во Ерусалим е несомнено една од најзначајните градби на целата исламска архитектура, обележана со силно византиско влијание (мозаик со позлатена основа, план кој потсетува на оној на базиликата на Светиот гроб) но сепак содржејќи чисто исламски елементи O. Grabar. Le dôme du Rocher, joyau de Jérusalem. 1997. Олег Грабар овој споменик го смета за „првото поголемо естетско творештво на исламот“Grabar,Oleg. La formation de l'art islamique. [trad. Yves Thoraval] Paris : Flammarion, coll. Champs, 2000. p.72.
Пустинските замоци во Палестина нудат бројни информации за цивилната и воената архитектура, иако со точност не се знае нивната точна функција: Каравансараи, утврдени живеалишта, политички палати, места за средби на калифот и номадските племиња? На специјалистите им е тешко да ја утврдат нивната вистинска намена и се чини дека истата варирала согласно местото Hillenbrand, Robert. Islamic architecture, form, function and meaning New York : Columbia University Press, p. 384 - 390. Grabar, Oleg. La formation de l'art islamique. [trad. Yves Thoraval] Paris : Flammarion, coll. Champs, 2000. p. 193 - 236. Така, Анжар бил цел еден град, чиј тип на урбано уредување бил мошне близок со оној на Стариот Рим Bernus-Taylor, Marthe. « L'art de l'Islam » in Moyen âge, chrétienté et islam. Paris : Flammarion, 1996. p. 456 - 457..
Освен архитектурата, занаетчиите работеле и керамика, честопати неглазиранаMakariou, Sophie. suse, terres cuites islamiques. Snoeck, 2005, понекогаш со еднобојна проѕирна глазура (зелена или жолта) како и предмети од метал. Тешко е овие предмети да се диференцираат од оние изработени во предисламскиот период бидејќи занаетчиите позајмувале западни елементи« If the production of objets d'art during the first one hundred and twenty-five years of Muslim rule is discussed at all it is usually with the suggestion that the material culture chaged very little during the first century and a quarter after the Muslim conquest » Grabar et Etinghausen, Islamic art and architecture, 650 - 1250. New Haven and London, : Yale university Press, 2001. p. 39.. Во архитектурата како и во применетата уметност, омејатските уметници и занаетчии не измислиле нов вокабулар туку го користеле оној на средоземната и иранската доцна антика кој го преадаптирале на нивната уметничка концепција. Мешајќи ги традициите и преадаптирајќи ги мотивите и елементите во архитектурата, тие полека создале една нова типично муслиманска уметност, но среќен што повторно на Медитеранот и иранскиот доцната антика, тие се адаптираат на нивните уметнички дизајн, на пример, со замена на големи џамијата во Дамаск фигуративните елементи на византиските мозаици, кои служат како модели за дрвја и градови. На "пустината замоци" шоу особено оние заеми. Со мешање на традицијата и надградбата на дизајни и архитектонски елементи, тие создале малку по малку типично муслимански уметност « Dans un pays riche de traditions antiques, tourné vers la Méditerranée mais relié par les voies fluviales (l'Euphrate, puis l'océan Indien) et les routes terrestres au monde iranien et extrême oriental se juxtaposent et s'interpénètrent les éléments chrétiens, hellénistiques et sassanides qui se fondent peu à peu en un art rapidement original » Bernus-Taylor, Marthe. Les arts de l'Islam. Paris : RMN, 2001. p.9Grabar,Oleg. La formation de l'art islamique. [trad. Yves Thoraval]. Paris : Flammarion, coll. "Champs", 2000. p. 291 - 299.
Абасидиска уметност thumb|left|Чинија од VIII-IX век, Иран thumb|right|250px|Голема џамија во Кајруан, архитектура и декорација од IX век, Кајруан, Тунис Историски период : Калифат на Абасидите Со поместувањето на центрите на моќ кон исток, два града кои последователно биле престолнини стапуваат на сцена: Багдад и Самара во Ирак. Во градот Багдад не може да се прават ископувања бидејќи врз историските наоѓалишта денес има населби. За него се знае од повеќе историски извори кои го опишуваат како кружен град во чиј центар се издигала голема џамија и палата. Во Самара пак се извршени неколку археолошки ископувања. Тој е град основан во 836, се протегал на триесеттина километри и содржел бројни палати, две големи џамии и касарни.Voir les différentes publications d'Alastair Narthedge, en particulier : « Samarra », in Encyclopédie de l'Islam. Brill, 2e édition. « Remarks on Samarra and the archaeology of the large cities ». Antiquity, mars 2005. Во Самара биле откопани голем број предмети, особено штукатури кои служеле како архитектонски декорации и чии мотиви овозможиле приближно да се датира изградбата на објектите.
Во уметноста на керамиката има две поголеми иновации: измислувањето на фајансот и металниот емајл кои ќе се наоѓаат долго време и по згаснување на династијата Grabar, Oleg ; Ettinghausen, Richard. Islamic art and architecture 650 - 1250. New Haven et London : Yale University Press, 2001. p. 68 - 69. „Фајанс“ е глинена керамика премачкана со непроѕирен емајл од калај оксид, врз кој има декорации. Имало доста имитации на кинески порцеланОдносите со Кина во тој период се комплексни, но постојат. На повеќе локации (Суза, Сираф) пронајден бил кинески порцелан. Voir par exemple Soustiel, Jean. La céramique islamique. Fribourg, office du livre, 1985. благодарение на кобалт оксидот, кој се користел уште од VIII век во Суза selon les recherches de Monik Kervran, publiées dans les cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran кој овозможил изработка на сино-бели декорации. Репертоарот на користените мотиви не бил многу богат (вегетациски мотиви, епиграфика) D'après Grube, les épigraphies serviraient de reconnaissance pour des pièces de collections. Grube, Ernst J. Islamic Pottery of the Eight to the Fifteenth Century in the Keir Collection. Londres, 1976.. Се произведувало и проѕирно и непроѕирно стакло, обликувано со дување во модла или со додавање на елементи Hasson, Rachel. Early Islamic Glass. Jérusalem, 1979..
Средновековен период (IX — XV век)
Шпанија и Магреб thumb|250 px|right|Голема џамија во Кордоба, сала за молитва. thumb|left|Кутија од слонова коска, 968 г. Музеј „Лувр“. Историски периоди : Кордопски халифат, Таифа, Султанати на Алморавидите и на Алмохадите, Хафсиди, Зијаниди, Насриди и Мериниди Споменици и монументални дела : Голема џамија во Кордоба, џамија Кутубија, Алхамбра