мини|Насловот на извештајот на Њујорк Тајмс за пожарот на 17 септември 1922 година Големиот пожар во Смирна или катастрофата во СмирнаStewart, Matthew. "Catastrophe at Smyrna." History Today, Volume: 54 Issue 7. ( - „Катастрофата од Смирна“; - „Пожарот во Измир од 1922 година“; - Zmyuṙno Mets Hrdeh) — пожар кој уништил голем дел од пристанишниот град Смирна (денешен Измир, Турција во септември 1922 година. Според извештаите на очевидците, пожарот започнал на 13 септември 1922 година Horton, George. The Blight of Asia. Indianapolis: The Bobbs-Merrill Company, 1926; repr. London: Gomidas Institute, 2003, p. 96. и траел сè додека не бил изгаснат во голема мера на 22 септември. Тоа се случило четири дена откако турските сили повторно ја презеле контролата врз градот на 9 септември 1922 година, со што делотворно ставиле крај на Грчко-турската војна по повеќе од три години откако Грчката армија влегла со своите сили во Смирна на 15 мај 1919 година. Проценетата смртност од грчки и ерменски извори како резултат на пожарот се движи од 10,000Naimark. Fires of Hatred, pp. 47–52.Naimark, Norman M. Fires of Hatred: Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe. Cambridge: MA: Harvard University Press, 2002, p. 52. до 100.000 луѓе., p. 233.
Околу 50.000Edward Hale Bierstadt, Helen Davidson Creighton. The Great betrayal: A Survey of the Near East Problem (1924), R. M. McBride & company, p. 218 до 400 000 "U.S. Red Cross Feeding 400,000 Refugees," Japan Times and Mail, 10 November 1922. грчки и ерменски бегалци преку водата успеале за го избегнат пожарот. Тие биле принудени да останат на кејот во тешки услови скоро две недели. Турските трупи и нерегуларностите започнале да вршат масакри и злосторства против грчкото и ерменското население во градот пред почетокот на пожарот. Многу жени биле силувани. Десетици илјади грчки и ерменски мажи (проценките варираат меѓу 25.000 и најмалку 100.000) потоа биле депортирани во внатрешноста на Анадолија, каде што многу од нив починале во тешки услови.
Последователниот пожар целосно ги уништил грчките и ерменските делови на градот; муслиманските и еврејските четвртини ја избегнале штетата. Постојат различни извештаи и изјави од очевидци за тоа кој бил одговорен за пожарот; голем број извори и научници тоа им го припишуваат на турските војници кои ги виделе како ги палат грчките и ерменските домови и дуќани., via the Internet Archive Традиционалните турски извори сметаат дека Грците и Ерменците го предизвикале пожарот за да го нарушат угледот на Турците.Lowry, "Turkish History."La Grande Guerre et la guerre gréco-turque ue par les instituteurs de l'Alliance israélite universelle d'İzmir, İstanbul: The İsis Press, 2003, p. 68. Сведоштва од западни очевидци list of them here биле печатени во многу западни весници.i.e. The Daily Telegraph 19 September 1922: Incendiaries at work – Destruction of christian quartersDaily Mail:
Заднина Односот на христијанското население со муслиманското население останало предмет на спор во овој период, но градот бил мултикултурен и космополитски центар до септември 1922 година. Различни извори тврдат дека Грците или Турците биле мнозинство во градот. Според Кетрин Елизабет Флеминг, во 1919-1922 година Грците во Смирна броеле 150.000, формирајќи нешто помалку од половина од населението, надминувајќи ги Турците со сооднос од два спрема еден. Покрај Турците и Грците, во градот имало голема ерменска, еврејска и левантинска заедница. Според Труди Ринг, пред Првата светска војна, Грците броеле 130.000 од население од 250.000 луѓе, без Ерменците и другите христијани.
Според османлискиот попис од 1905 година, имало 100.356 муслимани, 73.636 православни христијани, 11.112 ерменски христијани и 25.854 други; ажурираните бројки за 1914 година дале бројка од 111.486 муслимани во споредба со 87.497 православни христијани.Salâhi R. Sonyel, Minorities and the Destruction of the Ottoman Empire, Ankara: TTK, 1993, p. 351; Gaston Gaillard, The Turks and Europe, London, 1921, p. 199. Според американскиот амбасадор во Отоманското Царство во тоа време, Хенри Моргентау, повеќе од половина од населението на Смирна било грчко.Morgenthau Henry. Ambassador Morgenthau's Story Garden City, NY: Doubleday, Page & Company, 1918, p. 32. Американскиот генерален конзул во Смирна во тоа време, Џорџ Хортон, напишал дека пред пожарот живееле 400.000 луѓе во градот Смирна, од кои 165.000 биле Турци, 150.000 биле Грци, 25.000 биле Евреи, 25.000 биле Ерменци, а 20.000 биле странци, главно 10,000 Италијанци, 3.000 Французи, 2.000 Британци и 300 Американци.Horton, The Blight of Asia Поголемиот дел од Грците и Ерменците биле христијани.
Покрај тоа, според различни научници, пред војната, градот бил центар во кој живееле повеќе Грци отколку што живееле во Атина, главниот град на Грција. Османлиите од таа ера го нарекувале градот како Инфедел Смирна ( Гавур Измир ) поради бројните Грци и големото немуслиманско население.Morgenthau Henry. Ambassador Morgenthau's Story Garden City, NY: Doubleday, Page & Company, 1918, p. 32.
Настани
Влегување на турската армија мини|Почетокот на пожарот, виден од Бела Виста. 13 септември 1922 година Бидејќи последните грчки трупи ја евакуирале Смирна вечерта во петокот на 8 септември, првите елементи на силите на Мустафа Кемал, турскиот коњички ескадрон, следното утро излегле во градот од северниот врв на кејот, формирајќи го нивното седиште кај главната владина зграда наречена Конак.Dobkin, Marjorie Housepian. Smyrna 1922: The Destruction of a City. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1971; 2nd ed. Kent, Ohio: Kent State University Press, 1988, pp. 117–121. Воената команда најпрво ја презел Мерсел-паша, а потоа Нуредидин Паша, генерал на Турската прва армија. На почетокот турската окупација на градот била мирна. Иако ерменските и грчките жители нивниот влез во градот го гледале со голема вознемиреност, тие тврделе дека присуството на сојузничката флота ќе обесхрабри какво било насилство врз христијанската заедница. Утрото на 9 септември, не помалку од дваесет и еден сојузнички воени бродови биле статиционирани на пристаништето на Смирна, вклучувајќи го и британскиот предводник на борбениот брод Ајрон Дук и Кралот Џорџ V, заедно со нивната придружба на крстосувачи и уништувачи под команда на аАдмирал Осмонд Брок, американските уништувачи Личфилд, Симпсон и Лоренс (подоцна им се придружил и Едсал), три француски крстосувачи и два уништувачи под команда на адмирал Думеснил и еден италијански уништувач.Dobkin. Smyrna 1922, p. 101. Како претпазливост, морнарите и маринците од сојузничката флота слетале на брегот за да ги заштитат своите соодветни дипломатски претставништва и институции со строги наредби за одржување на неутралност во случај да се појави насилство меѓу Турците и христијаните.See Dobkin, Smyrna 1922, passim.
На 9 септември започнал да се распаѓа редот и дисциплина меѓу турските трупи, кои започнале систематски да целат на ерменското население, ограбувајќи ги нивните продавници и домови, а ги одвојувале и мажите од жените, кои пак биле сексуално злоупотребувани.Dobkin. Smyrna 1922, pp. 120–167. Грчкиот православен митрополит и епископ, Хрисостом Калафатис, бил измачуван до смрт од страна на турска толпа пред погледот на француските војници, на кои им било оневозможено да интервенираат од нивниот командант, како и од страна на адмирал Думеснил.Dobkin. Smyrna 1922, pp. 133–134. Било побарано бегалците секогаш кога е можно, да побегнат кон американскиот или европските квартови. Некои биле во можност да се засолнат во Американскиот образовен институт и други институции, и покрај напорни напори да ги одвратат оние што бараат помош од Американците и Европејците, кои па од своја страна биле загрижени да не ги антагонизираат или да им наштетат на своите односи со водачите на турското национално движење.
Жртви на масакрите извршени од турската армија и нерегуларните единици биле и странски државјани. На 9 септември холандскиот трговец Оскар де Јонг и неговата сопруга биле убиени од турската коњаница, додека во друг инцидент пензиониран британски лекар бил претепан до смрт во неговиот дом, додека се обидувал да го спречи силувањето на девојката која му служила како слугинка.
Пожар мини|Опожарени објекти и луѓе што се обидуваат да побегнат Првиот пожар избувнал во доцните попладневни часови на 13 септември, четири дена откако турската армија влегла во градот.Naimark. Fires of Hatred, p. 249. Пожарот започнал во ерменскиот кварт на градот (денес околија Басмане), и брзо се прораширил главно поради ветровитото време и фактот што не се вложиле напори да се изгасне.
Други, како Клафлин Дејвис од Американскиот Црвен крст и господинот Џуберт, директор на Кредитната банка на Смирна, исто така, биле сведоци на тоа како Турците го опожаруваат градот. Кога тие ги прашале војниците што прават, „Тие немилосрдно одговорија дека имаат наредба да ги разнесат и да ги запалат сите куќи од областа“. Противпожарната бригада во градот дала се од себе во борбата против пожарите, но до средата на 13 септември и тие се откажале поради големината на пожарот. Таа била составена претежно од грчко население. Двајца пожарникари подоцна сведочеле пред судот како сведоци, тврдејќи дека ги виделе турските војници како ги палат зградите. Кога еден од нив се пожалил, одбраната коментирала: „Вие имате нарачки… и ние ги имаме нашите. Ова е ерменски имот. Нашите наредби се да се опожари квартот. “ Dobkin. Smyrna 1922, pp. 156–157. Ширењето на огнот предизвикало стампедо од луѓето кои панично започнале да бегаат кон кејот, кој се протегал од западниот крај на градот до нејзиниот северен врв, познат како Точка. мини|Панорамски поглед на пожарот на Смирна.
Топлината од пожарот била толку силна што Хепберн бил загрижен дека бегалците ќе умрат како резултат на тоа. Состојбата на бегалците на пристаништето наутро на 14 септември ја опишал британскиот полковник А.С. Мерил, кој верувал дека Турците го запалиле оган за да ги задржат Грците во состојба на терор, и да го олеснат патот кон нивното заминување. мини|Преполни чамци со бегалци кои бегаат од пожарот Турските трупи го опколиле кејот за да ги покријат Ерменците и Грците во огнената зона и да ги спречат да избегаат.Dobkin. Smyrna 1922, p. 231. Извештаите на очевидци опишуваат бегалци погодени од паника кои нуркаат во водата за да избегаат од пламенот и дека нивните страшни врескања можеле да се слушнат и до неколку милји надалеку. До 15 септември пожарот донекаде стивнал, но насилството од страна на Турците врз грчките и ерменските бегалци го задржал притисокот врз западните и грчките морнарици за да ги спасат бегалците што е можно побрзо. Пожарот бил целосно изгаснат до 22 септември а на 24 септември првите грчки бродови - дел од флотила организирана и командувана од американската хуманитарна Asa Jennings влегле во пристаништето за да ги однесе патниците, по иницијативата на капетанот Хепберн кој добил дозвола и соработка од турските власти и британскиот адмирал задолжен за уништувачите во пристаништето.
Последици Евакуацијата се одвивала тешко и покрај напорите на британските и американските морнари за одржување на редот, бидејќи десетици илјади бегалци во паника се туркале кон брегот. Обидите за олеснувањена процесот биле направени од страна на американски официјални лица од ИМКА и ИВЦА, кои, наводно, биле ограбени и подоцна пукани од турски војници. На кејот, турските војници и нерегуларните единици периодично ограбувале грчки бегалци, тепајќи некои од нив и апсејќи други кои се спротивставувале. Иако имало неколку извештаи за добро однесување на турските трупи кои им помагаат на старите жени и се обидуваат да одржат ред меѓу бегалците, случаите за насилство биле многу побројни.