thumb|Stassion ëd Milan Sentral Na stassion feroviaria (ò stassion dij tren) a l'é na strutura e n'ansem d'instalassion an sla linia feroviaria, dovrà për la partensa e l'ariv dij passegé e, an vàire cas, për la manutension dij tren. A l'é 'l pont d'ancontr antra la rèj feroviaria e j'utent, e a sòlit a comprend na stassion viagiator, dij binari d'arest, dij marciapé, e 'd sistema 'd segnalassion.
Stòria Le prime stassion a son comparìe ant la prima mità dël sécol ch'a fa XIX, quand che le ferovìe a l'han ancaminà a esplòde. A l'ancamin, a j'ero dj'edifissi motobin sempi, sovens fàit 'd bòsch, ma con l'espansion dle linie, a son dventà dj'element architetònich amportant. An Euròpa, le stassion a l'han pijà na fòrta dimension monumental, coma la Stassion ëd Milan Sentral o la Gare du Nord a Paris, smonend ël podèj e 'l progrès dla società andustrial.
Ant ël sécol ch'a fa XX, con la concorensa dl'automòbil, vàire stassion a son ëstàite modernisà o arstruturà për fé da pòrt multimodaj, colegandse con àutri mojen 'd trasport (metro, tram, bus). Le neuve stassion d'àuta velocità (coma la Stassion ëd Lyon-Part-Dieu an Fransa) a son ëstàite progetà con në spìrit pì funsional e comersial.
Component d'una stassion Part për ij viagiator Sala (hall): l'ansem ëd spassi intern andoa a-i son ij bijetari, j'anformassion, ij servissi. Marciapé: pont elevà andoa a monto e calo ij passegé. Sot-pass o sorapass: për passé da 'n marciapé a l'àutr an sicurëssa. Binari d'arest: numerà, andova a rivo e a parto ij tren. Copertura (train shed): strutura ch'a coata ij binari për protege dai fenòmen atmosfèrich. Servissi: bijeterìa, sala d'atèisa, bar, negòssi, servissi igiènich.
Part técnica e operativa Sala aparà (ò post ëd maneuvra): andova a son comandà ij deviator e ij signaj. Scambi e deviator: për mandé ij tren an sij giust binari. Signal: luminos o mecànich, për regolé l'ariv dij tren. Depòsit: për la manutension dij tren (nen sempre ant la stassion). Linie 'd maneuvra (siding): binari për parchegé ij tren pì nen an servissi.
Tipo 'd stassion Scond la fonsion Stassion ëd tèrmin (ò capolinia): quand che tuti ij tren a rivo e a parto dal midem pont. Ij binari a fan na testa. Stassion ëd trànsit (ò passanta): ij tren a peulo passé sensa fermesse, o fermesse mach për servissi. Stassion ëd ancrosament: andova ij tren a peulo cambié diression o linia. Stassion 'd maneuvra: pì che për ij viagiator, a serv për formé e dësfé ij tren da càrich.
Scond l'amportansa Stassion prinsipaj (major stations): cole pì amportante 'd na region o 'd na linia. Stassion secondarie (halt): con pòchi servissi e arest limità. Fermade automàtiche: sensa përsonal, con dle màchine për ij bijet. Stassion fantasma: stassion sarà o pì nen dovrà.
Ròl ant ël sistema feroviari Na stassion a l'ha vàire fonsion essensiaj: Servissi ai viagiator: acojensa, informassion, vèndita 'd bijet. Operassion dij tren: destinassion dij binari, maneuvre, contròl. Antercambi multimodaj: colegament con àutri mojen 'd trasport. Comersial: spassi për boteghe e atività. Sicurëssa: sorvejassansa e contròl dij fluss ëd përson-e.
Architetura L'architetura dle stassion a l'ha marcà vàire perìod: Stassion romàntiche dël sécol ch'a fa XIX: stil neoclàssich o neogòtich. Stassion 'd la Bel Époque: con dë struture 'd fer e veuid motobin àute. Stassion moderne: dal sécol ch'a fa XX, con architetura funsionalista. Stassion contemporanie: sgnore 'd veuid, luminosità, spassi integrà.
Esempi amportant: St. Pancras International a Londra, Grand Central Terminal a New York, Antwerp Central an Belgi.
Stassion e svilup urban Le stassion a l'han sempe giutà a formé 'l paisagi urban. Sovens, d'antorn a na stassion prinsipal a nasso dij quarté dij tren, con hotel, ufissi e atività comersiaj. Al di d'ancheuj, vàire sità a travërso 'd proget ëd rigenerassion urban-a ch'a buto la stassion al sènter, creand dij poli multimodaj (transportation hubs).
Stassion d'àuta velocità Le neuve linie d'àuta velocità a ciamo dë stassion progetà con atension particolar: Binari drit e longh për lë scaricament a velocità. Sot-apass largh për ij fluss ëd viagiator. Sistema d'anformassion an temp real. Colegament eficent con ij mojen locaj (metro, taxi, bus).
Sfide moderne Le stassion d'ancheuj a deuvo fé front a: Accessibilità: për le përson-e a mobilità ridovùa. Sicurëssa: contròl dij fluss e prevension dj'atach. Sostenibilità: ridussion dij consum energétich. Gestion dij grand event (manifestassion, fere). Digitalisassion: wi-fi, aplicassion, anformassion digital.
Vëdde 'dcò Traspòrt feroviari Ferovia Binari Marciapé Stassion ëd Milano Sentral
Arferiment
Ligam estern European Union Agency for Railways Network Rail – Our Stations (UK)
Categorìa:Traspòrt Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Architetura Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI