thumb|Machete Machete a l'é n'utiss tajent, dle vire considerà na sorta ëd cotlass gròss, ch'a l'ha na lama longa e larga, normalment drita e con un taj da na part sola. A l'é dovrà dzortut ant l'América Latin-a e an Àfrica për travajé ant ij camp o ant ij bòsch, com për tajé la cana da sùcher o për duverté na stra ant la vegetassion s-ciassa . Sò nòm a ven da lë spagneul e a smija ch'a peussa derivé da macho, ch'a veul dì "maj" (na sòrt ëd martel gròss) .
Descrission La lama a l'é soens longa pì che 50 centim e a peul esse fin-a a 60-65 cm, ma a-i na j'é 'dcò ëd pì cite . A l'é fàita d'assel, e sò spessor a l'é cit, normalment men che 3 milim . La ponta dla lama a peul esse 'n pòch curvà, e 'l man-i a l'é ëd sòlit sempi, fàit con doi part ëd bòsch o plàstica fissà con dij ciòv . A l'é n'utiss grev an testa për podej tajé con fòrsa.
Utilisassion Ant l'agricoltura e ant la vita 'd tuti ij di, ël machete a l'é n'utiss fondamental. A serv për tajé la cana da sùcher, për gavé j'erbo e la vegetassion bassa ant le piantagion, e për duverté dij senté ant la foresta . An vàire paìs tropicaj, a l'é dovrà 'dcò për fé dij travaj ant la cusin-a, com për s-ciapé le nos ëd còco o tajé 'd fruta gròssa, pròpi com as fà con na manaja .
Com arma, ël machete a l'é stàit e a l'é dovrà an vàire conflit e arvire. A l'é l'arma pì conossùa dj'organisassion com ij Tonton Macoute an Haiti . A l'é tristement avosà për sò usagi durant ël genocidi dël Ruanda dël 1994, quand le milissie hutu a l'han dovralo për massé ij tutsi . A l'é 'dcò l'arma sìmbol ëd quàich moviment ëd liberassion, com ël "Ejército Popular Boricua" (Los Macheteros) an Portorico .
Ant la cultura Ël machete a l'é 'dcò present an vàire sìmbol e tradission. L'Angola a l'é l'ùnich paìs al mond ch'a l'ha un machete disegnà an dzor soa bandiera, ansema a na roa dentà, për rapresenté ij travajeur e la lòta . Ant ël Brasil, ant lë stat ëd Rio Grande do Sul, a-i é na dansa ciamà dança dos facões (dansa dij machete), andoa ij balarin a bato ij sò machete an sla mùsica .
Variant regionaj A-i son vàire sòrt 'd machete ch'a cambio nòm e forma second ël paìs. An Àfrica oriental e meridional, la variant pì comun-a as ciama panga, con na lama pì larga vers la ponta . Ant le Filipin-e, n'utiss ch'a smija motobin a l'é 'l bolo, ch'a l'ha la lama pì gròssa vers la ponta për deje pì fòrsa ant ël taj . Ant ij Caràib anglèis, com an Giamàica, a l'é ciamà soens cutlass .
Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Atrass Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI