Bezirk Jordanów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Jordanów.
Historia Bezirk Jordanów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Jordanów objął obszar o wielkości 7,1 mil², zamieszkany przez 22.461 ludzi i podzielony na 26 gmin katastralnych, w tym miasto Jordanów. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskichAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Od południowego zachodu powiat graniczył z Zalitawią. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł wadowicki, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiegoErlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Jednym z tych nowych powiatów był powiat myślenicki, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk JordanówVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 1 sierpnia 1878 i 1 listopada 1878 częściowo zmieniono granice powiatu myślenickiego, przenosząc pięć gmin (Chabówka, Ponice, Rdzawka, Rokiciny i Sieniawa z Bielanką) do powiatu nowotarskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 51. 1 stycznia 1924 gminę Raba Wyżna przeniesiono z powiat myślenickiego do powiatu nowotarskiego. Również 1 stycznia 1924 gmin dziewiętnaście gmin z dawnego Bezirk Jordanów weszło w skład nowo utworzonego powiatu makowskiego., do którego dołączono jeszcze 30 listopada 1929 trzy gminy z powiatu nowotarskiego – Chabówka, Ponice i Rdzawka.. 23 lipca 1930 gminę Rdzawka włączono z powrotem do powiatu nowotarskiego.. 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu makowskiego, gminy należące przed 1924 do powiatu myślenickiego (oprócz Rabki) powróciły do niego, natomiast gminy Chabówka i Ponice powróciły do powiatu nowotarskiego, dokąd trafiła także gmina Rabka..
W latach 20. i 30. XX zniesiono też kilka gmin. 1 października 1927 zniesiono gminy Słonne i Zaryte, włączając je do gminy Rabka.. 1 kwietnia 1929 zniesiono gminę Malejowa, włączając ją (wraz z przysiółkami Przykiec i Hrobacze z gminy Łętownia oraz z przysiółkiem Munkacz z gminy Bystra) do miasta Jordanowa.. 1 kwietnia 1929 zniesiono też gminę Bogdanówka, włączając ją do gminy Skomielna Czarna.. 1 kwietnia 1930 zniesiono gminę Więcierza, włączając ją do gminy Tokarnia..
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Jordanów w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Jordanów (M)14791008myślenicki1 stycznia 1924 włączono do nowo utworzonego powiatu makowskiego.1 kwietnia 1929 zniesiono gminę Malejowa, włączając ją (wraz z przysiółkami Przykiec i Hrobacze z gminy Łętownia oraz z przysiółkiem Munkacz z gminy Bystra) do miasta Jordanowa.1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu makowskiego, włączono do powiatu myślenickiego.2Bystra40551022myślenicki3Toporzysko3047962myślenicki4Bogdanówka1515509myślenicki1 kwietnia 1929 zniesiono też gminę Bogdanówka, włączając ją do gminy Skomielna Czarna.5Łętownia z Chrobaczami43581475myślenicki6Sidzina99602310myślenicki7Krzeczów2000554myślenicki8Raba Wyżna36461017myślenicki1 stycznia 1924 włączono do powiatu nowotarskiego.9Chabówka1042511myślenicki1 sierpnia 1878 włączono do powiatu nowotarskiego.30 listopada 1929 włączono do powiatu makowskiego.1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu makowskiego, włączono do powiatu nowotarskiego.10Ponice2521731myślenicki11Rabka3400983myślenicki1 października 1927 zniesiono gminy Słonne i Zaryte, włączając je do gminy Rabka.12Rdzawka2149578myślenicki23 lipca 1930 włączono do powiatu nowotarskiego.13Skomielna Biała24351101myślenicki14Słonne1766651myślenicki15Zaryte1128517myślenicki16Rokiciny1364412myślenicki17Bielanka1051208myślenicki1 listopada 1878 włączono do powiatu nowotarskiego (Bielanka stanowiła wtedy częśc gminy Sieniawa, którą zapomniano przenieść 1 sierpnia 1878.18Sieniawa2299611myślenicki19Skomielna Czarna2289937myślenicki20Spytkowice ad Jordanów55991617myślenicki21Tokarnia3314685myślenicki1 kwietnia 1930 zniesiono gminę Więcierza, włączając ją do gminy Tokarnia.22Więcierza659myślenicki23Malejowa1697593myślenicki24Naprawa2389739myślenicki25Skawa35641352myślenicki26Wysoka ad Jordanów2507724myślenicki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858 Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Jordanowa Jordanów