Teatr Powszechny w Krakowie (niem. Volkstheater – Krakau) – teatr jawny działający w Krakowie w latach 1944–1945. Jego siedzibą był gmach Starego Teatr im. Heleny Modrzejewskiej przy pl. Szczepańskim 1.
Historia Początki starań o otwarcie w Krakowie w latach okupacji stałej polskiej sceny teatralnej sięgają połowy 1940 roku, a głównym orędownikiem jej powstania był krakowski przedsiębiorca Adam Świechło. Starania te zakończyły się połowicznym sukcesem na początku 1941 roku, kiedy to Niemcy zezwolili na organizację sporadycznych przedstawień teatralnych w sali Starego Teatru. W ramach tej inicjatywy w latach 1941–1944 istniały w Krakowie dwa zespoły: operowy i dramatyczno-rewiowy, wystawiające jeden spektakl w miesiącu.
Sytuacja zmieniła się w 1943 roku, kiedy wobec klęsk wojsk niemieckich na froncie wschodnim, władze okupacyjne przyjęły kurs łagodzenia stosunku do Polaków, celem uzyskania w nich sojuszników. Wówczas to, w sierpniu 1943 roku zawarto z Adamem Świechłą umowę dzierżawy sali Starego Teatru, a w październiku tego roku rozpoczęto jej przebudowę. Dyrektorem teatru został Kazimierz Fabisiak.
Inauguracja działalności Teatru Powszechnego miała miejsce 15 marca 1944 roku, a jako premierowy spektakl wystawiono "Cyrulika sewilskiego" Gioacchino Rossiniego. W wydarzeniu wzięli udział m.in. generalny gubernator okupowanych obszarów polskich Hans Frank, gubernator dystryktu krakowskiego Kurt von Burgsdorff oraz starosta miejski krakowski Josef Krämer. Okolicznościowe i dziękczynne wobec władz niemieckich przemówienie wygłosił aktor Grzegorz Senowski.
Powstanie teatru oraz uczęszczanie do niego spotkało się z jednoznacznym potępieniem ze strony polskiego podziemia. Aktorzy zostali obłożeniu infamią, nawoływano do bojkotu przedstawień. Pomimo ta Teatr na początku swej działalności cieszył się popularnością. Nie bez wpływu na odwiedzanie placówki było stanowisko metropolity krakowskiego abp. Adam Sapiehy, który jesienią 1944 roku udzielił swoistej moralnej dyspensy odnośnie uczestnictwa w przedstawieniach dla widzów. Ponadto część środków z biletów przeznaczane było na cele charytatywne.
W okresie od lipca do połowy listopada 1944 roku nastąpiła przerwa w działalności teatru spowodowana ofensywą Armii Czerwonej oraz powstaniem warszawskim. Po upadku powstania do Krakowa trafiło wielu aktorów warszawskich teatrów jawnych, którzy zasilili zespół. W teatrze powstało również Zjednoczenie Artystów Scen Polskich.
Teatr działał do połowy stycznia 1945 roku – ostatnią z premier, wodewil "Krowoderskie zuchy" Stefana Turskiego wystawiono w dniu 12 stycznia. Kilka dni później, 18 stycznia 1945 roku wojska radzieckie wyzwoliły Kraków.
Repertuar thumb|Premierowe przedstawienie "Cyrulika sewilskiego" w Teatrze Powszechnym, 15 marca 1944 roku thumb|Obecni na otwarciu Teatru Powszechnego w dniu 15 marca 1944 roku: Kurt von Burgsdorff, Josef Krämer, Wilhelm Ohlenbusch oraz dyrektor teatru Kazimierz Fabisiak Przez cały okres działalności, Teatr Powszechny dał 21 premier. Znalazły się wśród nich zarówno dzieła literatury światowej, jak i przedstawienia polskich autorów. Niektóre z przedstawień wywoływały spore emocje, jak np. wystwione w dniu 16 grudnia 1944 roku "Jasełka polskie". Wcześniej natomiast, w dniu 2 maja 1944 w teatrze wystąpili w programie "Mała rewia warszawska" Hanna Brzezińska i Mieczysław Fogg.
Wybrane premiery Gioacchino Rossini "Cyrulik sewilski" – 15 marca 1944 r., Aleksander Fredro "Śluby panieńskie – 17 marca 1944 r., Laszlo Fodor "Matura" – 21 marca 1944 r. Michał Bałucki "Dom otwarty" – 10 kwietnia 1944 r., Gabriela Zapolska "Kobieta bez skazy" – 26 maja 1944 r. Konstanty Krumłowski "Królowa przedmieścia" – 15 lipca 1944 r, Stanisław Moniuszko "Verbum nobile" – 7 sierpnia 1944 r., Tadeusz Rittner "W małym domku" – 18 listopada 1944 r., Stanisław Moniuszko "Halka" – 25 listopada 1944 r., Laszlo Bus-Fekete "Trafika pani generałowej" – 9 grudnia 1944 r., Zdzisław Gozdawa "Dziewczyna i kokosy" – 30 grudnia 1944 r., Stefan Turski "Krowoderskie zuchy" – 12 stycznia 1944 r. Źródło: Encyklopedia Teatru
Zespół teatralny Właściciel zespołu: Adam Świechło Dyrektor teatru: Kazimierz Fabisiak Reżyserzy: Adam Didur, Kazimierz Fabisiak, Tymoteusz Ortym, Stanisława Perzanowska, Stefan Strzałkowski, Kazimierz Szubert, Karol Urbanowicz, Roman Zawistowski, Witold Zdzitowiecki Aktorzy:
Źródło: Encyklopedia Teatru
Przypisy
Kategoria:Nieistniejące teatry w Polsce Powszechny