Madhav Sadashivrao Golwalkar (ur. 19 lutego 1906, zm. 5 czerwca 1973) – indyjski działacz społeczny i polityczny. Pochodził z marackiej rodziny bramińskiej. Z wykształcenia był biologiem i prawnikiem. Zetknął się ze skrajnie prawicową, hinduską Narodową Organizacją Ochotników (RSS), zaprzyjaźnił się z jej założycielem Keshavem Baliramem Hedgewarem. Po krótkim pobycie w aśramie Misji Ramakryszny w Bengalu całkowicie poświęcił się działalności w RSS. Został sekretarzem generalnym grupy w 1939. Od 1940 do śmierci był jej najwyższym przywódcą. Stał za ekspansją terytorialną RSS, która za jego rządów przekształciła się w organizację o zasięgu ogólnoindyjskim. Był jednym z najważniejszych teoretyków hinduskiego nacjonalizmu, stworzył totalitarną ideologię opartą na hinduskiej supremacji i kulturowym imperializmie. Jako zażarty wróg mniejszości religijnych wzywał do ich przymusowej asymilacji. Czerpał inspirację z faszyzmu oraz nazizmu. Zainicjował powstanie sieci organizacji afiliowanych przy RSS, która pozwoliła na głęboką penetrację ideologiczną indyjskiego społeczeństwa. Wywarł znaczący wpływ na kolejne pokolenia hinduskich nacjonalistów, w tym na premiera Narendrę Modiego.

Życiorys Pochodzenie i wykształcenie Urodził się 19 lutego 1906 w we współczesnym stanie Maharasztra, w religijnej rodzinie bramińskiej. Jego ojczystym językiem był marathi. Był czwartym z dziewięciorga dzieci Sadashivrao Golwalkara oraz Laxmibai, jak również jedynym, które zdołało dożyć dorosłości. Jego ojciec początkowo był pracownikiem wydziału poczt i telegrafów, później natomiast znalazł zatrudnienie jako nauczyciel w szkołach publicznych. W dzieciństwie Golwalkar często zmieniał miejsce zamieszkania, w związku z czym zdołał płynnie opanować hindi. Dodatkowo dzięki ojcu wcześnie nauczył się angielskiego. Wysłany został przez rodziców do cieszącego się znacznym prestiżem w Pune, który musiał szybko opuścić. Kontynuował naukę w w Nagpurze. Podjął wreszcie studia zoologiczne na , które ukończył uzyskując magisterium w 1928. Następnie krótko wykładał na macierzystej uczelni. W 1933 powrócił do Nagpuru, gdzie podjął studia prawnicze ukończone przezeń w 1935.

Początki działalności w Narodowej Organizacji Ochotników (RSS) Już w początkach swej edukacji wyższej zetknął się z założoną w 1925 skrajnie prawicową, hinduską Narodową Organizacją Ochotników (Rashtriya Swayamsevak Sangh, RSS). Początkowo nie przejawiał szczególnego nią zainteresowania. Z czasem jednak jego perspektywa uległa zmianie. W 1931 po raz pierwszy spotkał się z Keshavem Baliramem Hedgewarem, twórcą oraz pierwszym przywódcą RSS, na którym to wywarł znaczne wrażenie. Przyjaźń, którą ostatecznie nawiązali, była jedną z przyczyn szybkiego awansu Golwalkara w organizacyjnej hierarchii. W 1934 mianowany został sekretarzem głównego oddziału wówczas jeszcze niezbyt liczebnie licznej Narodowej Organizacji Ochotników, mającego siedzibę w Tulsibaug nieopodal Pune. Rok później powierzono mu nadzór nad obozem treningowym RSS w dystrykcie Akola w jego rodzinnej Maharasztrze.

Latem 1936 nagle porzucił zarówno swe organizacyjne obowiązki, jak i stanowiącą jego źródło utrzymania praktykę prawniczą oraz udał się do aśramu Misji Ramakryszny w bengalskim Sargachhi założonego przez . Duchowny ten był towarzyszem i przyjacielem Wiwekanandy. Z jego rąk 13 stycznia 1937 otrzymał dikszę, hinduistyczną inicjację odpowiadającą indywidualnemu sakramentowi w zachodniej tradycji religijnej. Akhandananda wpłynął na niego znacząco, odciskając swoje piętno także na myśli politycznej Golwalkara. Stał się również jego guru. Zmarł niemniej niespełna miesiąc później, bo już 7 lutego 1937. Tuż przed śmiercią miał doradzić swemu uczniowi powrót do Nagpuru oraz poświęcenie się w pełni działalności w RSS.

Przywódca RSS. Kryzys, konsolidacja oraz zaangażowanie polityczne right|thumb|250px|Keshav Baliram Hedgewar, twórca RSS oraz przyjaciel i mentor M.S. Golwalkara Golwalkar głęboko przeżył śmierć nauczyciela, wkrótce w związku z tym powrócił do Nagpuru. Tam w pełni poświęcił się pracy organizacyjnej, idąc za radą swojego zmarłego mistrza. Za namową Hedgewara z kolei został pełnoetatowym działaczem RSS, czyli tak zwanym pracharakiem. Wyrzekł się tym samym dóbr materialnych, porzucił bliskie kontakty z własną rodziną oraz na trwałe związał swój los z organizacją, stając się tym częścią wąskiej grupy w jej ramach, która w literaturze bywa porównywana do hinduistycznego zgromadzenia monastycznego. W 1939 objął stanowisko sekretarza generalnego grupy. W czerwcu 1940 stanął wreszcie na czele Narodowej Organizacji Ochotników, zastępując wspomnianego wyżej Hedgewara. Funkcję jej najwyższego przywódcy, czyli sarsanghchalaka pełnił aż do śmierci.

Dzięki swym zdolnościom przywódczym i talentowi organizacyjnemu zdołał zatrzymać postępujący rozpad organizacji oraz wykorzenić trawiący ją w momencie przejęcia władzy fakcjonalizm. Jednocześnie dosyć szybko musiał stawić czoła egzystencjalnemu zagrożeniu nie tylko dla RSS, ale w znacznej mierze również dla wszelkich zorganizowanych przejawów hinduskiego nacjonalizmu po zabójstwie Mahatmy Gandhiego. Jego rola w fizycznej eliminacji człowieka uznawanego za ojca narodu współczesnych Indii jest trudna do zanegowania. Sugestie, jakoby Nathuram Godse, prawicowy ekstremista, który 30 stycznia 1948 zastrzelił Gandhiego, nie miał nic wspólnego z RSS, zostały jednoznacznie zdyskredytowane przez historyków. Z organizacją związany był od wczesnych lat 30. W 1932 towarzyszył jej wyżej wspomnianemu założycielowi w jego pierwszej podróży po Maharasztrze. Do końca życia pozostał wierny ideałom hindutwy, także w wersji głoszonej i propagowanej przez RSS. Był zatem podatny na radykalną i podżegającą do przemocy retorykę Golwalkara. Ten zaś jeszcze w przemówieniu z grudnia 1947 wzywał do usunięcia muzułmanów z Indii, oskarżał Gandhiego o zwodniczą i szkodliwą dla interesu narodowego koncyliacyjną postawę, a także niedwuznacznie stwierdzał, że jest w stanie z łatwością pozbyć się swoich politycznych oponentów. 4 lutego 1948 rząd federalny zdelegalizował RSS oraz aresztował tysiące jej działaczy. Do więzienia trafił też Golwalkar, którego osadzono w więzieniu w Betul. Po wyjściu na wolność (5 sierpnia 1948) rozpoczął negocjacje z rządem federalnym w sprawie zniesienia zakazu działalności RSS. W toku odbywanych przy pomocy pośredników rozmów zażądano od Golwalkara wprowadzenia kilku zmian w sposobie funkcjonowania oraz ideologii podległej mu organizacji. Znalazł się wśród nich wymóg przyjęcia przez RSS spisanej konstytucji. Organizacja miała się także zobowiązać do tego, że nie zaangażuje się w życie polityczne. Wymuszono na niej również zaakceptowanie indyjskiej konstytucji oraz indyjskiej flagi. Narodowa Organizacja Ochotników miała pozostać stowarzyszeniem społeczno-kulturalnym. Golwalkar przyjął wszystkie warunki, w związku z czym zakaz zniesiono 11 lipca 1949. To, czy w kolejnych latach RSS rzeczywiście dotrzymywała wszystkich warunków porozumienia, pozostaje kwestią dyskusyjną i budzącą kontrowersje. Golwalkar, jako jej najwyższy przywódca, przedsięwziął niemniej pewne kroki na rzecz ocieplenia wizerunku organizacji. Polecił na przykład pracharakom podjęcie współpracy z Vinobą Bhave, uznawanym z reguły za duchowego spadkobiercę Mahatmy Gandhiego.

Rządy Golwalkara to zasadniczo okres wyłącznie ograniczonego i nieco niechętnego zaangażowania politycznego RSS oraz skupienia się na kulturalnych i społecznych aspektach jej działalności. Wynikało to po części z osobistych przekonań przywódcy, po części zaś ze wspomnianego porozumienia z rządem. Podejście takie budziło niezadowolenie w szeregach RSS i nie zawsze spotykało się ze zrozumieniem nawet ze strony jego bliskich współpracowników. Golwalkar uważał politykę za aktywność nieczystą i urągającą godności, porównywał ją zresztą obrazowo do kobiety o wątpliwych standardach moralnych. Przywódca Narodowej Organizacji Ochotników zakładał, że RSS powinna być w stanie przekształcić społeczeństwo, z którego wyrosła, głównie poprzez propagowanie swojego systemu wartości oraz niejako mocą rzekomo uosabianych przez siebie cnót. Między innymi z tego też powodu kierowana przezeń organizacja nie wzięła udziału w zainicjowanym przez Indyjski Kongres Narodowy w 1942 ruchu na rzecz opuszczenia Indii przez Brytyjczyków. Dystansowała się również od działalności niepodległościowej jako takiej – mimo późniejszej nośnej narracji próbującej ją wpisać w historię walk o wyzwolenie kraju. W istocie uznawała bowiem muzułmanów oraz chrześcijan za zagrożenie większe od kolonializmu. Założone w 1951 przez Syama Prasada Mukherjiego Indyjskie Zgromadzenie Ludowe (Bharatiya Jana Sangh, BJS), pierwszą polityczną reprezentację hinduskich nacjonalistów o zasięgu ogólnokrajowym, wsparła jedynie poniewczasie. W zasadzie jedyną przyczyną owej korekty kursu były wspomniane wyżej represje wobec RSS oraz jej przywódcy po zamordowaniu Gandhiego. Sam Golwalkar miał na BJS znaczny wpływ, do końca życia jednak przejawiał jedynie minimalne zainteresowanie kwestiami władzy politycznej, czy to na poziomie federalnym, czy stanowym.

Ekspansja terytorialna oraz powstanie Sangh Parivar Za jego rządów zasięg terytorialny organizacji zdecydowanie się zwiększył. W momencie śmierci Golwalkara liczyła już bowiem 8400 oddziałów rozsianych po całym kraju. Przeszła tym samym transformację z lokalnej, głównie marackiej grupy do prężnego, ogólnonarodowego ugrupowania, które było w stanie głęboko przeniknąć indyjską tkankę społeczną. Kluczowym elementem zdobywania przez nią wpływów był wprowadzony właśnie przez Golwalkara program rygorystycznych szkoleń ideologicznych dla pracharaków, tak by w pełni zinternalizowali oni organizacyjny światopogląd oraz skutecznie przyczyniali się do indoktrynacji swych społeczności. Nie bez znaczenia były też działania podejmowane w społecznościach diaspory indyjskiej istniejących nierzadko w miejscach bardzo od Indii odległych. Powstały zatem stowarzyszenia inspirowane RSS w dzisiejszej Mjanmie, Kenii, Ugandzie, na Fidżi oraz na Mauritiusie, jak również w Gujanie czy Malezji.

By dodatkowo wspomóc propagowanie przesłania RSS, utworzono pod kierunkiem Golwalkara szereg afiliowanych przy niej organizacji. W 1948 powstało Indyjskie Stowarzyszenie Studentów (ABVP), którego głównym celem miało być przeciwstawienie się rosnącym wpływom partii komunistycznych na uczelniach. W 1955 zdecydowano się na wkroczenie do sektora związkowego, tworząc Stowarzyszenie Robotników Indyjskich (BMS). Nie zaniedbywano również religijnych aspektów pracy ideologicznej. W 1964 powołano zatem skupiające się na pracy misjonarskiej Światowe Zgromadzenie Hindusów (VHP). Miało ono również za zadanie zgromadzić wokół siebie przywódców rozmaitych grup hinduistycznych i tym samym dać hinduizmowi coś w rodzaju scentralizowanej struktury, na wzór tych spotykanych w kościołach chrześcijańskich.

Tworzenie siatki ściśle ze sobą współpracujących stowarzyszeń i organizacji miało pełnić funkcję integracyjną. Proces ten uznano za istotny dla dalszego rozwoju oraz stałego wzrostu znaczenia RSS. Kontynuowano go zatem również po śmierci Golwalkara. W 1977 powołano do życia tak zwaną Vidya Bharati, mającą koordynować wysiłki edukacyjne RSS. Powierzono jej opiekę nad powstającymi lokalnie już od lat 50. szkołami prowadzonymi przez organizację. W 1979 wreszcie pojawiła się Seva Bharati, mająca za zadanie dotarcie do indyjskiej biedoty miejskiej, także za pośrednictwem działalności dobroczynnej. Doprowadzono w ten sposób stopniowo do konsolidacji środowisk odwołujących się do ideologii hindutwy, a zatem do hinduskiego nacjonalizmu, którego jednym z najważniejszych teoretyków był Golwalkar. Znane są one zbiorczo jako sangh parivar, rodzina RSS.

Śmierć i sukcesja