Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym – akt prawny regulujący kluczowe aspekty związane funkcjonowaniem publicznego transportu zbiorowego w Polsce.
Ustawa miała w założeniu stanowić odpowiedź na potrzebę kompleksowego uregulowania zagadnień dotyczących społecznie pożądanych usług transportu pasażerskiego w oparciu o unijne rozporządzenie 1370/2007.
Ustawa o publicznym transporcie zbiorowym wprowadziła do polskiego porządku prawnego nowe instytucje, w tym definicje i pojęcia istotne dla przewozów użyteczności publicznej, jak chociażby organizatora oraz operatora publicznego transportu zbiorowego, czy też planu zrównoważonego rozwoju transportu zbiorowego nazywanego dalej „planem transportowym”.
Organizatorem publicznego transportu zbiorowego jest właściwa jednostka samorządu terytorialnego, związek odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego, związek metropolitalny albo minister właściwy do spraw transportu, zapewniający funkcjonowanie publicznego transportu zbiorowego na danym obszarze. Organizator określa jakie usługi publicznego transportu zbiorowego są na obszarze jego właściwości społecznie pożądane. Odpowiada on m.in. za: badanie i analizę potrzeb przewozowych w publicznym transporcie zbiorowym; opracowanie i podejmowanie działań zmierzających do realizacji istniejącego planu transportowego; przygotowanie i przeprowadzenie postępowania w wyniku którego zostanie zawarta umowa o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego (PSC); zawieranie umowy o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego.
Z kolei operator publicznego transportu zbiorowego to samorządowy zakład budżetowy lub przedsiębiorca uprawniony do prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób, który zawarł z organizatorem publicznego transportu zbiorowego umowę o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego, na linii komunikacyjnej określonej w umowie. Operator publicznego transportu zbiorowego może także prowadzić niezwiązane z usługami publicznymi przewozy świadczone na zasadach komercyjnych.
Ustawa o publicznym transporcie zbiorowym reguluje zagadnienia związane nie tylko z przewozami użyteczności publicznej, ale również komercyjnymi.
Przewozy o charakterze użyteczności publicznej są świadczone na podstawie umów zawieranych przez jednostki samorządu terytorialnego z podmiotami, które będą świadczyły tego rodzaju usługi. Umowa taka zawiera nie tylko zakres świadczonych usług, ale także sposób rozliczeń pomiędzy stronami umowy, polegający zazwyczaj na przyznaniu rekompensaty podmiotowi świadczącemu usługi (operatorowi publicznego transportu zbiorowego) ze względu na zmniejszone korzyści polegające na obsługiwaniu potencjalnie nierentownych połączeń.
Do 2023 r. władze samorządowe mogły wybrać przewoźnika w ramach obowiązku świadczenia usługi publicznej w drodze przetargu publicznego lub mogły udzielić zamówienia bezpośrednio na podstawie ofert różnych przewoźników w ramach konsultacji rynkowych. Umowy takie mogły funkcjonować maksymalnie do 2033 r. Począwszy od 2024 r. umowy o świadczenie usług publicznych w transporcie kolejowym muszą być zawierane na podstawie przetargu publicznego, z wyjątkiem możliwości realizacji przewozów przez operatora należącego do jednostki samorządowej realizującego przewozy na obszarze powiatu lub mniejszym albo przez operatora będącego właścicielem infrastruktury kolejowej. Oznacza to, że ustawa o publicznym transporcie zbiorowym wdraża od tego roku koncepcję konkurencji „o rynek”.
W ocenie doktryny ten akt normatywny – jakkolwiek z założenia mający w sposób wyczerpujący regulować zagadnienia związane o organizowaniem i wykonywaniem transportu – uchodzi za niedoskonałyB. Kwiatek, A. Wach, K. Wach, Publiczny transport zbiorowy Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2021.. Jednym z głównych problemów istniejącej ustawy jest fakt, że obecnie organizatorem publicznego transportu zbiorowego jest właściwa jednostka samorządu terytorialnego albo minister właściwy do spraw transportu, zapewniający funkcjonowanie publicznego transportu zbiorowego na danym obszarze. Możliwość organizacji transportu na tym samym obszarze przez podmioty różnego szczebla może rodzić niepożądaną w tym zakresie konkurencję pomiędzy podmiotami samorządowymi oraz przedsiębiorstwami należącymi do różnych podmiotów, czego skutkiem może być np. przejmowanie klientów przewoźników lokalnych przez przewoźników dalekobieżnych. Jednak alternatywą w tym przypadku byłoby powołanie jednego podmiotu odpowiedzialnego za dysponowanie środkami na przewozy w charakterze usług publicznych i zawieranie PSC. Takie rozwiązanie z kolei mogłoby stworzyć monopol państwowy w zakresie przewozów pasażerskich.
Przypisy
Kategoria:Publiczny transport zbiorowy w Polsce Kategoria:Prawo transportowe