Zamek San Giusto w Trieście (wł. Castello di San Giusto) – zamek i forteca położone na szczycie wzgórza San Giusto w Trieście. Zespół został wzniesiony w latach 1468–1636 jako siedziba kapitana cesarskiego oraz obiekt służący kontrolowaniu miasta. Ma plan zbliżony do trójkąta, którego narożniki tworzą trzy bastiony pochodzące z kolejnych etapów rozbudowy.
Od 1936 roku w zamku działają Miejskie Muzeum Zamku San Giusto i Zbrojownia oraz Lapidarium Tergestyńskie, prezentujące zabytki ze starożytnego Tergeste. Do zespołu należą także późnogotycka kaplica św. Jerzego, Sala Caprin, dziedziniec wojskowy, kazamaty i chodniki obronne.
Historia W starożytności na szczycie wzgórza znajdowało się monumentalne centrum Tergeste, obejmujące forum, bazylikę cywilną, propyleje i prawdopodobny zespół świątynny. Pozostałości forum i bazyliki zostały odsłonięte podczas badań archeologicznych prowadzonych w latach 30. XX wieku i są widoczne u podnóża zamku.
Po oddaniu się Triestu pod opiekę Habsburgów w 1382 roku miastem kierował kapitan cesarski. W 1468 roku cesarz Fryderyk III Habsburg nakazał mieszkańcom sfinansowanie budowy ufortyfikowanej siedziby jego przedstawiciela. W latach 1468–1471 powstała Casa del Capitano, czyli prostokątny, dwukondygnacyjny budynek mieszkalno-obronny połączony z wieżą na planie litery L. Dolna kondygnacja mieściła pomieszczenia gospodarcze, biura, stajnię i izbę straży, natomiast piętro zajmowały pomieszczenia mieszkalne kapitana.
Pierwszy etap rozbudowy fortecy nastąpił podczas krótkotrwałego panowania Wenecji nad Triestem w latach 1508–1509. Wokół wcześniejszej wieży rozpoczęto wówczas budowę okrągłego bastionu (bastei), nazywanego Bastionem Okrągłym lub Weneckim. Po wycofaniu się wojsk weneckich prace przerwano, pozostawiając niedokończony bastion i fragment kurtyny obronnej.
W połowie XVI wieku rozbudowę kontynuowano pod kierunkiem Gerolama Decia. W latach 1553–1557 powstał wielokątny Bastion Lalio, określany także jako Bastion Hoyos. Jego nazwę wywodzono od Domenica de Lalio, nadzorującego habsburskie budowle wojskowe, oraz kapitana cesarskiego Giovanniego de Hoyosa. Konstrukcję przystosowano do obrony z użyciem broni palnej i artylerii, nadając jej wieloboczną formę ograniczającą martwe pola ostrzału.
Budowę zakończono w 1636 roku, gdy wzniesiono trójkątny Bastion Fiorito, zwany także Bastionem Pomis, zaprojektowany przez Giovanniego Pietra de Pomisa. Powstała w ten sposób forteca miała trójkątny obwód obronny, którego wierzchołki tworzyły trzy bastiony różniące się formą i rozwiązaniami konstrukcyjnymi.
Zamek nie odegrał większej roli w działaniach wojennych. Już w 1639 roku inżynier Giovanni Pieroni oceniał go jako niewystarczający do obrony przed regularnym oblężeniem. Do 1750 roku pozostawał siedzibą kapitana cesarskiego, po czym pełnił przede wszystkim funkcje koszarowe i więzienne. Kazamaty w bastionach wykorzystywano w XIX wieku także do przetrzymywania więźniów politycznych.
Po przyłączeniu Triestu do Włoch w 1918 roku w zamku umieszczono okręg wojskowy. W 1930 roku kompleks przeszedł na własność miasta, a następnie został poddany gruntownej restauracji. Usunięto część późniejszych przekształceń, obniżono poziom dziedzińca i odtworzono wybrane elementy pierwotnego układu. W 1936 roku odrestaurowany zamek udostępniono jako muzeum.
Architektura Zamek ma nieregularny, zbliżony do trójkąta plan. Jego najstarszą część stanowi późnośredniowieczna Casa del Capitano z wieżą na planie litery L. Budynek został włączony w późniejszy system murów kurtynowych łączących Bastion Okrągły, Bastion Lalio i Bastion Fiorito. Każdy z bastionów reprezentuje rozwiązania obronne charakterystyczne dla okresu, w którym powstał.
Bastion Okrągły ma formę dostosowaną do wcześniejszej wieży i stanowi najstarszy element nowożytnej fortecy. Poligonalny Bastion Lalio wyposażono w kazamaty przeznaczone pierwotnie dla artylerii. Bastion Fiorito ma plan trójkątny i zamyka obwód od strony lądu. Wzdłuż murów poprowadzono otwarte chodniki straży, łączące wszystkie trzy bastiony.
Do wnętrza prowadzi wejście poprzedzone mostem zwodzonym. Za przedsionkiem znajduje się rozległy Cortile delle Milizie, czyli Dziedziniec Wojskowy. W jego pobliżu zachowała się studnia-cysterna, która zapewniała załodze wodę, oraz relikty prochowni zniszczonej w 1690 roku po uderzeniu pioruna.
Muzeum Miejskie Muzeum Zamku San Giusto i Zbrojownia zajmują pomieszczenia Casa del Capitano. Na parterze znajduje się późnogotycka kaplica św. Jerzego. Na piętrze urządzono Salę Caprin, w której prezentowane są meble, rzeźby i obrazy z obszaru Wenecji, datowane od XVI do XVIII wieku i pochodzące z kolekcji triesteńskiego historyka oraz wydawcy Giuseppe Caprina.
Zbrojownia zajmuje pomieszczenia i kryte chodniki na drugim piętrze. Kolekcja obejmuje broń drzewcową, miecze, sztylety, kusze, broń palną oraz wyposażenie wojskowe, przedstawiające rozwój europejskiego uzbrojenia od średniowiecza do XIX wieku.
W podziemiach Bastionu Lalio mieści się Lapidarium Tergestyńskie. Ekspozycja obejmuje około 130 rzymskich inskrypcji, rzeźb i elementów architektonicznych pochodzących z forum, bazyliki cywilnej, budowli sakralnych, teatru rzymskiego, willi w Barcoli oraz nekropolii Tergeste.
Przypisy
Kategoria:Zamki we Włoszech Kategoria:Zabytki Triestu Kategoria:Muzea w Trieście Kategoria:Obiekty budowlane oddane do użytku w XVII wieku