thumb|320px|Bralová skala od południa, wylot tunelu po lewej u dołu Bralský tunel (też: Tunel T.G. Masaryka, Veľký tunel) – tunel kolejowy w środkowej Słowacji, na linii kolejowej nr 122 A Horná Štubňa – Prievidza. Przebity w latach 1928–1931 pod masywem Bralovej Skały, z długością 3011,6 m był wówczas najdłuższym tunelem w ówczesnej Czechosłowacji. Na miejscu tym zastąpił go w 1938 r. Čremošniansky tunel.
Historia Pierwsze plany budowy linii kolejowej, łączącej Kotlinę Turczańską z Kotliną Górnonitrzańską powstały tuż po I wojnie światowej. Zdecydowano się poprowadzić ją od węzłowej stacji Horná Štubňa, gdzie nawiązywała na istniejącą od 1872 r. linię Zvolen – Vrútky, przez Sklené do Handlovej, która już od 1913 r, miała połączenie kolejowe z Prievidzą (linia ta służyła głównie do wywozu węgla brunatnego z kopalń w Handlovej). Pasmo Żaru, rozdzielające Kotlinę Turczańską od Kotliny Handlovskiej zdecydowano się przejść tunelem pod Bralovą Skałą. Przebiega on pod masywem góry ok. 500 m na północ od jej wierzchołka.
Po raz pierwszy oś tunelu próbowano wytyczyć w roku 1921, ostatecznie zrobiono to w roku 1927. Budowę zlecono firmie Ing. Zdeněk Kruliš, podnikateľstvo stavieb v Prahe, która 8 listopada 1927 r. rozpoczęła prace przygotowawcze, a 25.10.1928 właściwe prace przy drążeniu tunelu. Prace prowadzono z dwóch stron modyfikowaną metodą austriacką z podbieraniem stropu. W szczytowym momencie brało w nich udział 905 ludzi.
Sztolnia od strony Sklenégo była sucha. W sztolni od strony Handlovej woda wypływająca ze szczelin skalnych powodowała wysokie ciśnienie hydrostatyczne w pierwotnie suchych i twardych łupkach. W 1928 roku natrafiono na źródło o wydajności 207 l/s. Z tunelu popłynął prawdziwy potok, potężniejszy od strumienia Hraničný, do którego go skierowano. Łupki zaczęły pęcznieć, a powstałe w ten sposób ciśnienie całkowicie zdeformowało gotową obudowę tunelu; na odcinku 9 metrów rozmiękczone przez wodę łupki doprowadziły nawet do zawalenia się tunelu. Wymogło to budowę bocznej sztolni odwadniającej i wielu innych dodatkowych prac (m. in. izolacyjne pasy z betonu wodoodpornego), co powodowało opóźnienia w budowie.
Sztolnia kierunkowa została przebita 13 lipca 1930 r.: osie obu „połówek” minęły się w poziomie o 22 mm, w pionie o 27 mm. W tym czasie znaczne fragmenty tunelu z obu stron były już całkowicie wymurowane. Cała budowa została ukończona w październiku 1931 r. Tunel drążono metodami górniczymi. Zużyto ponad 63 tony dynamitu, 123 763 szt. zapalników i 164 636 m lontu. Koszt budowy tunelu wyniósł 63 miliony ówczesnych koron.
Z okazji 80. urodzin T.G. Masaryka, przypadających 7 marca 1930 roku, tunel przemianowano na jego cześć na „Tunel T.G. Masaryka”. Później nosił nazwę „Veľký tunel”, a obecnie znany jest jako Bralský tunel.
Tunel był obiektem o znaczeniu strategicznym. Dlatego jeszcze przed wybuchem słowackiego powstania narodowego partyzanci Prvej československej paradesantnej brigády wysadzili w nim tory kolejowe i zniszczyli pociąg towarowy. Przerwa w ruchu pociągów trwała 3 tygodnie.
Podczas budowy ostatecznie przyjęto, że z uwagi na małą częstotliwość ruchu pociągów tunel będzie posiadał jedynie wentylację naturalną (załogi parowozów były wszakże zaopatrzone w maski przeciwgazowe). Po wojnie okazało się, że tunel jednak nie nadaje się do wentylacji naturalnej, ponieważ prędkość przepływu powietrza znacznie wahała się w zależności od warunków meteorologicznych. W związku z tym w latach 1950–1951 pośrodku długości tunelu wybudowano szyb wentylacyjny – o głębokości 116 metrów i szerokości 4,20 metra (którego powstanie przewidziano już na wstępnym etapie projektowania tunelu), łączący się z komorą wentylacyjną w tunelu. W latach 1970–1971 przedsiębiorstwo Banské stavby n.p. Prievidza wykonało kompleksowy remont obudowy szybu wentylacyjnego. Jego koszt wyniósł 2,342 mln. koron.
Charakterystyka Bralský tunel znajduje się na 7,727 km – 10,739 km odcinka linii kolejowej Horná Štubňa – Handlová. Jest tunelem jednotorowym, niezelektryfikowanym. Wylot tunelu od strony Handlovej znajduje się na wysokości 535,36 m n.p.m., zaś od strony Sklenégo na wysokości 579,42 m n.p.m. Od strony Handlovej tunel idzie na długości 366,18 m w prawo łukiem o promieniu R = 850 m i ze wzniosem 13,38‰, pozostała część na długości 2645,42 m biegnie prosto, ze wzniosem 14,00‰. Wolny prześwit tunelu ma powierzchnię 27,7 m2. thumb|200px|Pomnik ofiarom budowy tunelu w Skleném Inne Na stacji Sklené pri Handlovej znajduje się pomnik, poświęcony budowniczym tunelu. Wymienione są na nim nazwiska siedmiu spośród nich, którzy stracili życie na tej budowie.
Przypisy Według tablicy informacyjnej na stacji Sklené pri Handlovej, ustawionej z okazji 85-lecia linii kolejowej Handlová Horná Štubňa (2025)
Kategoria:Tunele kolejowe na Słowacji