Samcche-Saatabago

Samcche-Saatabago, Atabegat Samcche (gruz. samcche-saatabago), Księstwo Samcche (gruz. samcchis samtawro) – państwo istniejące od XIII do XVII wieku na Kaukazie. Powstało, gdy uzyskał niezależność od imperium mongolskiego. W XIV wieku zostało uzależnione od Gruzji, ale odegrało istotną rolę w jej rozpadzie w połowie XV wieku. W 1555 podzielono je pomiędzy Imperium Osmańskie i Iran.

Historia W 1248 roku królowie Dawid VI (Narin) i Dawid VII (Ulu) powrócili do Gruzji z Karakorum, gdzie zadecydowano, że obaj będą sprawować władzę nad częścią państwa. Jednym z pierwszych ich wspólnych postanowień było ukaranie możnowładców, którzy pod ich nieobecność wzmocnili swoją władzę. Jednym z nich był , który otwarcie wolał panowanie Mongołów aniżeli gruzińskich królów. Za wsparcie przeciwko Złotej Ordzie otrzymał on od nich autonomię jako atabeg Samcche, czyli prawie całej południowej Gruzji. Był przez to nietykalny. Wkrótce jednak wsparł on Dawida Ulu przeciwko najeźdźcom. Ich armia miała niewielką nadzieję na pokonanie Mongołów, dlatego Sargis zaproponował, by zaatakować ich pod Gori. Mongołowie jednak, dzięki poradom Kacha Toreli-Gamrekeli, w grudniu 1260 rozbili wojska Dawida. W 1261 przez dwadzieścia dni plądrował Samcche. Wycofał się, gdy nie mógł zdobyć twierdzy Cichisdżwari. Po tym Dawid VII i Sargis dołączyli do Dawida VI w Kutaisi. W 1262 Sargis, wraz z Dawidem Ulu, udali się do Tbilisi, gdzie mieli negocjować z Mongołami. Dawid odzyskał władzę, a Sargis wziął na siebie winę za niesubordynację króla. Pod rządami Sargisa Samcche poszerzyło się o Lazykę, należącą wcześniej do Cesarstwa Trapezuntu. W 1266 przekonał on Mongołów, by traktowali oni Samcche jako ziemie koronne, a jego samego jako księcia. Stało się ono trzecim gruzińskim państwem lekko opodatkowanym przez Mongołów. Wolność podatkowa i brak poboru wojskowego sprawił, że wielu chłopów z Kartlii uciekło do Samcche. W drugiej połowie XIII wieku był to jedyny region Gruzji, gdzie budowano miasta i kościoły, a prawo było wcielane w życie. Sargis i jego syn mieli armię 12 tysięcy ludzi, która broniła pastwisk Tao-Klardżeti przed Turkami, czego nie mógł dokonać lokalny władca, .

Jerzy V w 1334 przyłączył Samcche, co sprawiło, że kolejni atabegowie byli wybierani przez królaGeorgian Soviet Encyclopedia, vol. 2 {gruz.}. Podczas pierwszego najazdu Tamerlana, opowiedział się po stronie najeźdźców. W 1394 Samcche zostało najechane przez Tamerlana. Podczas tej inwazji zniszczono tamtejsze kościoły i klasztory, skąd zabrano klejnoty nadane później nowo narodzonemu wnukowi emira. W 1400 Timur ponownie zaatakował Samcche. W latach 20. XV wieku zbuntował się przeciwko królowi , by ten nie włączył Samcche do Gruzji. Został on pojmany w Kochtastawi, a prawa do Samcche zostały ograniczone. Po złożeniu przysięgi wierności, tytuł atabega został mu zwróconyGeorgian Soviet Encyclopedia, vol. 5 {gruz.}.

W 1447 zaatakował swojego brata i atabega , który udał się po pomoc do króla . Po wojnie domowej Aghbugha został przywrócony, lecz zmarł już w 1451, po czym Kwarkware został prawowitym atabegiem. Kwarkware podporządkował sobie państwo wyłącznie pod siebie, jak również, wzorem ojca, odłączył Kościół Samcche od Kościoła Gruzji. Skonfiskował Wardzię, Mccheta nie mogła wyświęcać duchownych, a w modlitwach nie wspominano o królu ani katolikosie. Po interwencji patriarchy, biskup Ackuri został ekskomunikowany, a parafianie w obawie przed grzechem bojkotowali chrzty, małżeństwa i pogrzeby odprawiane przez duchownych z Samcche. Po tym, kler zmusił biskupów, by udali się do Mcchety, gdzie mieli złożyć przysięgę królowi Jerzemu VIII. W 1462 Kwarkware, wspomagany przez Uzun Hasana, wypowiedział królowi wojnę, którą wygrał. Po tym jednak Uzun Hasan wymordował duchowieństwo Samcche i zniszczył tamtejsze kościoły. W roku następnym Kwarkware zachęcił brata króla, , by zbuntował się. Pokonał on króla , po czym ogłosił się królem Imeretii jako Bagrat II. Później Kwarkware zaoferował Adżarię , który pomógł mu wymordować możnowładców będących w opozycji. W 1465 Jerzy VIII najechał Samcche, ale został pojmany. , bratanek króla, uciekł do Gori, które Kwarkware zaczął oblegać, co zmusiło Konstantyna do ucieczki do Kutaisi. Kwarkware chciał powstrzymać Imeretię i Kartlię przed dominacją w Gruzji, dlatego wypuścił Jerzego VIII po tym, jak Bagrat II koronował się na króla Gruzji jako Bagrat VI. Atabeg miał nadzieję, że król obali uzurpatora, ale nie miał on sojuszników w Tbilisi, dlatego przeniósł się do Kachetii, gdzie został królem jako Jerzy I. Wtedy też Kwarkware zaczął tytułować siebie królem (gruz. mepe). Uzun Hasan w 1473 i 1474 zaatakował Kartlię i Samcche. Bagrat VI i Kwarkware zażądali pokoju, ale nie mogli przekazać sułtanowi wymaganych 16 tysięcy dukatów. Zamiast tego zaproponowali rubiny. Pierwszą reakcją sułtana było splądrowanie Samcche, a po przebadaniu klejnotów przez , uznał, że ich wartość jest zawyżona, więc ukradł ikony z katedry Ackuri. Wtedy Bagrat i Kwarkware uzbierali pieniądze i przysięgli składać trybut. W 1483 Kwarkware wypowiedział wojnę Konstantynowi II, którego pokonał. Trzy lata później, Samcche najechał . , syn Kwarkware, odmówił obrony Achalciche, które zostało wyludnione przez Turkmenów. Atabeg skazał go na śmierć, ale później zmienił wyrok na wygnanie.

Kwarkware zmarł w 1498, a jego następca, , dwa lata później. Kolejny atabeg, , opowiedział się po stronie Imperium Osmańskiego, dzięki czemu przyłączył Adżarię. W 1515 wycofał się z polityki i wstąpił do zakonu pod imieniem JakubGeorgian Soviet Encyclopedia, vol. 6, {gruz.}. Po abdykacji Mzeczabuka atabegiem został jego brat, Manuczar I, ale po interwencji Persów, władzę przejął . W 1518, przy pomocy Osmanów, próbował odzyskać tron, lecz bezskutecznie. W 1545, po , Turcy wybrali na atabega . Dzięki kontaktom z Imperium Osmańskim i Persją, najeżdżał on Dżawachetię należącą wtedy do Królestwa Kartlii. W 1555, na mocy pokoju w Amasya, Samcche podzielono między Turcję i PersjęGeorgian Soviet Encyclopedia, vol. 10, {gruz.}.

Po porażce Persów w 1578, podporządkował się Osmanom. Został wysłany do Stambułu, gdzie przeszedł na islam i otrzymał imię Mustafa. W 1579 otrzymał . Zlecono mu też walkę z Królestwem Kartlii, ale wyjawił tureckie plany królowi Swimonowi I, dzięki czemu zostali oni pokonani. Gdy Turcy postanowili go ukarać, uciekł i wzniecił powstanie. W 1581 wyrzekł się islamu. Dwa lata później Turcy przywrócili mu tytuł bejlerbeja, lecz chciał również tytułu atabega jednocześnie pozostając chrześcijaninem. W 1587 Turcy wysłali wojsko, a Manuczar uciekł do Persji. Ostatnim atabegiem Samcche był , który w 1625 lub 1628 został zamordowany przez stryja, . Beka przejął władzę w Samcche jako Safar Pasza Çıldıru.

Władcy WładcaLata panowaniaSargis I1266–1285Beka I1285–13061306–13341334–1361Beka II1361–1391Iwane II1391–1444Aghbugha II1444–1451Kwarkware II1451–1498Kaichosro I1498–1500Mzeczabuk1500–1515Manuczar I1516–15181516-1535Kaichosro II1545–15731574–1578Manuczar II1581–1614Manuczar III1614–1625/1628

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Państwa historyczne na Kaukazie Kategoria:Historia Gruzji