Królestwo Kartlii (gruz. kartlis samepo) – państwo historyczne istniejące na terenie Kartlii. W 1762, po śmierci króla Tejmuraza II, zjednoczyło się z Królestwem Kachetii w Królestwo Kartlii i Kachetii.
Historia XVI wiek mały|Swimon I Królestwo Kartlii powstało w 1490. Jego pierwszy król, , wnuk , został nim ogłoszony przez . Gruzja jednak się rozpadała, dlatego tego samego roku Konstantyn II, król Kachetii i atabeg Samcche uzgodnili, że będą istnieć jednocześnie cztery państwa: Królestwo Kartlii, Królestwo Kachetii, Królestwo Imeretii i Samcche-Saatabago. W 1500 Konstantyn, wraz z atabegiem i Aleksandrem I, został przekonany przez Isma'ila I, szacha safawidzkiego, by zaatakować Imperium Osmańskie w okolicy Tebrizu. Szach obiecał Konstantynowi, że po zajęciu miasta, zdejmie on z niego obowiązek płacenia trybutu, ale w 1503, po zdobyciu Nachiczewanu, złamał swoją obitenicę i uczynił z Kartlii i Kachetii swoich wasali. Konstantyn II zmarł w 1505, jego następcą został . Nie mógł on uwolnić się spod władzy szacha, dlatego, wyczuwając jego słabość, w 1509 zajął Gori i zaanektował północno-zachodnią Kartlię. Wycofał się, gdy Turcy wysłali na Imeretię plemiona z Trabzonu. Wkrótce król Kachetii również zaatakował Kartlię. Dawid X ukrył się w twierdzy Ateni, a jego brat w 1512 przejął dowództwo nad armią i utworzył , a rok później uwięził Jerzego. Potem Dawid ogłosił aneksję Kachetii oraz wydziedziczenie potomków Jerzego. W 1518 połączone siły Iranu i Samcche wkroczyły do Kartlii zajmując Gori i Surami. Dawid postanowił wysłać do swojego syna Ramaza z prezentami. Powrócił do ojca z warunkiem, jakim była roczna zapłata 300 wielbłądzich ładunków jedwabiu. W tym czasie Kachetia odłączyła się od Kartlii. W 1520 Dawid, wspomagany przez Isma'ila, zaatakował Kachetię, prawie chwytając Lewana. W tym czasie, Kartlię najechali , i . Po pokonaniu przez Kwarkware, Dawid uciekł do Tbilisi. Bagrat wyruszył przeciwko Mamii, który wkrótce nalegał, by Dawid rozpoczął negocjacje z Lewanem, które mogłyby zakończyć się przymierzem całej Gruzji przeciwko Imperium Osmańskiemu. Pod naciskiem katolikosa oraz szlachty, król zgodził się na warunki terytorialne i defensywne Lewana, dzięki czemu mogło dojść do konfrontacji z Osmanami. W 1522 Isma'il zaatakował Kartlię za niesubordynację. Szachowi udało się splądrować Tbilisi, spalono tamtejsze kościoły i zbudowano meczet. Po śmierci Isma'ila dwa lata później, Dawid odzyskał miasto, ale jego bracia tego samego roku zmusili go do abdykacji. Przez moment królem był brat Dawida, , lecz został obalony przez , syna Dawida. Po serii ataków Sulejmana Wspaniałego, Bagrat III pomógł Luarsabowi odzyskać Dżawachetię, a także oddał północno-zachodnią Kartlię. W 1538 Tahmasp I zaatakował Tbilisi i splądrował Dolną Kartlię. Dziewięć lat później zimą Tahmasp, przekonany przez atabega Samcche , zdobył Dżawachetię i Dolną Kartlię. W 1554 Tahmasp zaatakował ponownie, przejmując Gori i twierdzę Ateni. Król zarządził pościg, ale nie udało się uwolnić więźniów, przez co jego żona, , popełniła samobójstwo. Na mocy podpisanego 29 maja 1555 pokoju w Amasyi, Kartlia została włączona w irańską strefę wpływów. Luarsabowi udało się jednak zdobyć kilka twierdz w Kartlii Wewnętrznej i Dolnej. Próba zagłodzenia irańskiego garnizonu w Tbilisi zakończyła się reakcją , . Wynikła z tego , podczas której Luarsab poległ. Nowym królem został jego syn, Swimon I. Przeniósł on stolicę z Tbilisi do Gori. W 1559 ożenił się z córką Lewana, dzięki czemu dwa królestwa zawarły sojusz, którego celem było oswobodzenie Tbilisi. Syn Lewana, , poprowadził niewielką armię, która rozpoczęła oblężenie twierdzy Dzegwi, po czym zaczęła budować okopy, co zmusiło Irańczyków do wycofania się do Gandża po posiłki. 6 kwietnia 1561 armia Jerzego została zaatakowana, w wyniku czego książę zginął. Cztery lata później część kartlijskiej szlachty, wraz z bratem Swimona, , udała się do Kazwinu, gdzie Dawid przyjął islam i zmienił swoje imię na Daud-chan. Otrzymał on również potwierdzenie jako król Tbilisi oraz południowej i zachodniej Kartlii. W 1567 został on pokonany przez brata i , syna Bagrata Muchranbatoni, , mimo to, przy pomocy muzułmańskich władców utrzymał Tbilisi. Dwa lata później Tahmasp zaatakował Gruzję, wywłaszczył Swimona i aresztował go, a Daud-chan został królem Kartlii jako Dawid XI. W 1578 do Kartlii przybył Mustafa Lala Pasza. Daud-chan chciał zareagować, ale ludność uciekła do lasów, gdzie Turcy na nią polowali. Daud-chan również uciekł. Wachtang Muchranbatoni jako regent poddał się Mustafie. Tbilisi ustanowiono ejaletem, Gori sandżakiem, a ważniejsze kartlijskie zamki miały osmańskie garnizony. Zmiana strony Kartlii sprawiła, że szach Mohammad Chodabande uwolnił Swimona. Zaproponował mu on koronę za przyjęcie islamu. Szach jednak złagodniał i dał mu armatę oraz pięć tysięcy ludzi do zaatakowania Tbilisi przez Dmanisi. Daud-chan, uznając szacha za niewdzięcznego, oddał Turcji i szukał schronienia w Konstantynopolu. Lala Pasza uciekł do Erzurum. Ze wschodu przybyły osmańskie siły, które podążały w kierunku Tbilisi. Wojna partyzancka prowadzona przez Swimona zmusiła Turków do przegrupowania się w Samcche. Pasza Damaszku wysłał do Kartlii dwadzieścia tysięcy ludzi. Ta armia została zaatakowana w wąwozie Dmanisi, przez co dotarła ona nad Chrami. Swimon, myśląc, że jest ona zdemoralizowana, ponownie zaatakował, ale został pokonany, a Turcy wkroczyli do Tbilisi. Kolejny wezyr, , w 1580 z pomocą Imeretii zdobył Tbilisi. Dwa lata później rozpoczęły się rozmowy pokojowe z Iranem. Wojska Aleksandra II, króla Kachetii, zaatakowały Kartlię i dokonały napaści seksualnej na , siostrę Aleksandra i żonę Swimona. Było to przyczyną sporu dwóch królów, który zakończył szach zmuszając ich do złożenia przysięgi wierność na Ewangelię i Krzyż, wobec siebie i Iranu. Wkrótce Swimon zaatakował garnizon w Tbilisi. Połączone siły Turcji, Samcche, Imeretii, i Megrelii zostały rozbite pod Muchrani i jedynie kilku żołnierzy dotarło do miasta. Pasza Tbilisi uciekł do Samcche. , atabeg (pasza) Samcche, wyrzekł się islamu i został sojusznikiem Swimona. Król odbił Lori i Samszwilde, a także na moment przejął Tbilisi. W 1584 Turcy zniszczyli Dmanisi i pokonali Swimona oraz Manuczara nad Chrami. Rok później król znów podbił Lori, a sułtan wysłał wojska. Latem 1587 Turcy zaatakowali Achalciche, Tbilisi i Gori, a Swimona zepchnęli do Samcche. W zamian za trybut uznano go chrześcijańskim władcą z pełną autonomią. W latach 80. w Imeretii zapanowała anarchia, którą wykorzystał Swimon przyłączając do Kartlii północną Imeretię, gdzie szlachta była mu przychylna, jak również atakując środkową Imeretię. Był on na tyle pewny zjednoczenia Gruzji, że wysłał misje do papieża Sykstusa V i króla Hiszpanii Filipa II. Wkrótce Swimon zaatakował ponownie zajmując Kutaisi i przewożąc nowokoronowanego do Tbilisi. Potem przejął Skande i zamek w Kutaisi, które obsadził swoimi garnizonami. Wkrótce jednak połączona armia Imeretii i Kachetii pokonała Swimona, który uznał za króla. W 1598 rozpoczął wojnę, dzięki której Kartlia miała zostać uwolniona spod władzy osmańskiej. Rozpoczął oblężenie garnizonu w Gori, które utrzymało się do 1599, gdy syn Swimona, , udał, że opuszcza na czas Wielkiego Postu, ale Gruzini zaatakowali nocą i rano miasto było wolne. Później, zaatakował Turków zmierzających do Samcche. Po pięciogodzinnej bitwie uciekł, ale został schwytany i wysłany do Konstantynopola, gdzie przetrzymywano go w twierdzy Yedikule. Jego syn i następca, Jerzy X, opróżnił skarbiec zbierając okup dla Swimona, lecz po wysłaniu swojego syna, , Turcy odmówili zamiany. Swimon zmarł w Yedikule w 1611. W 1603 podczas wojny Turcji z Iranem szach Abbas I odbił Tebriz i Nachiczewan oraz rozpoczął oblężenie Erywaniu, co było dla niego pretekstem, by wezwać Jerzego i Aleksandra I, króla Kachetii, do walki. Jerzy się zgodził i otrzymał dwie wsie wraz z 300 .
XVII wiek mały|Luarsab II mały|Jerzy XI W 1606 Jerzy X zmarł. Wtedy też Irańczycy zdobyli Lori, Dmanisi i Tbilisi. Kartlijska szlachta poprosiła szacha Abbasa I, by potwierdził status , syna Jerzego X, jako króla. W 1608 Luarsab uzyskał uznanie Iranu poprzez zaatakowanie Osmanów w Samcche. W czerwcu roku następnego pasza wysłał Tatarów krymskich do południowej Kartlii, którzy prawie pojmali Luarsaba. Giorgi Saakadze wkrótce odepchnął Turków do Achalciche. Po pokonaniu Tatarów , Luarsab wysłał ważnych więźniów z głowami nieważnych do szacha, który wycofał swój garnizon z Tbilisi. Wkrótce zawiązał się spisek przeciwko Saakadze, któremu udało się jednak uciec do Iranu. W 1614 szach zaatakował Kachetię. Tamtejszy król, , uciekł do Kartlii, gdzie przyłączył się do niego Luarsab i wspólnie uciekli do Imeretii. W październiku Luarsab poddał się szachowi, dzięki czemu Kartlia uniknęła deportacji i konfiskat, które miały miejsce w Kachetii. Wkrótce został jednak uwięziony niedaleko Szirazu za odmowę nawrócenia się na islam. , syn Daud-chana, został ogłoszony pacynkowym królem, jednak zmarł trzy lata później, a nowym królem ogłoszono . 25 marca 1625 siły Saakadze zamordowały 30 tysięcy Irańczyków , zdobyły ich uzbrojenie i rozpoczęły oblężenie cytadeli w Tbilisi. W kilka dni Gruzini opanowali całą Kartlię i Kachetię oprócz Tbilisi. Tejmuraz I pospieszył na wschód, by być koronowanym jako król Kartlii i Kachetii. W czerwcu Gruzini pokonali szacha , przegrali jednak wojnę. Niektórzy biskupi uznali Simon-chana za króla, a rządcą w Dolnej Kartlii został Kaichosro Barataszwili. Na początku 1626 Tejmuraz i Saakadze oczyścili Kartlię i Kachetię z irańskich garnizonów. Władza Simon-chana została ograniczona jedynie do Tbilisi. W sierpniu jednak wybuchła wojna domowa. Tejmuraz pokonał Saakadze, który uciekł do Turcji, gdzie wraz z rodziną został stracony 3 października 1629. Po bitwie Tejmuraz nieformalnie podzielił Kartlię pomiędzy siebie (Wewnętrzna Kartlia) i Simon-chana (Tbilisi i południowy wschód). Rok później , , wynajął Czerkiesa, by zamordował Simon-chana. Niedługo potem Tejmuraz go zdekapitował. W 1632 z pomocą Iranu Chosro-Mirza przejął tron Kartlii jako , a Tejmuraz uciekł rok później. Dwudziestosześcioletnie rządy Rostoma były stosunkowo pokojowe i dostatnie. Jego następca, , pochodzący z linii Muchranbatoni, w 1660 najechał Imeretię oraz obalił wdowę po i jej pasierba, . Cztery lata później jego syn, , został powołany na króla Kachetii. Wachtang V zmarł w 1675, a jego następcą został . W 1688 został on obalony przez Kachetyjczyków, a tron Kartlii przejął . Uważał się on jednak za prawowitego króla Kachetii, a nie Kartlii, dlatego przygotowywał się na jej podbój. W 1703 Jerzy XI został przywrócony na tron Kartlii, a Herakliusza ogłoszono królem Kachetii.
XVIII wiek mały|Wachtang VI mały|Tejmuraz II