Wnętrze z bakłażanami () – obraz temperą klejową na płótnie Henriego Matisse’a z 1911 roku w kolekcji Musée de Grenoble.
Historia Rok 1911 był dla Matisse’a przełomowy. Fowizm odszedł do przeszłości. Artystę coraz mniej interesowało wierne odtwarzanie wyglądu rzeczy. Ćwiczył się w budowaniu obrazu jako samodzielnego, dekoracyjnego świata, w którym kolor, ornament, rytm, rozumiany jako oddziaływanie na siebie barw, i płaszczyzna organizują całą przestrzeń. Wnętrze z bakłażanami należy do serii czterech dużych kompozycji z 1911 roku, które amerykański historyk sztuki określił mianem Wnętrz symfonicznych (). Są to, według kolejności powstawania: Różowa pracownia, Rodzina malarza, Wnętrze z bakłażanami i Czerwona pracownia. Właśnie w tych obrazach Matisse osiągnął jedną z najbardziej radykalnych postaci swojej idei „dekoracyjności”. Historycy z paryskiego Centre Pompidou określają rok 1911 wręcz jako moment, w którym jego estetyka osiąga szczególnie skoncentrowaną, dojrzałą postać. Matisse sam wypowiadał się o obrazie jako o „ważnej pracy dekoracyjnej”. Nie było to więc dla niego „ładne przedstawienie wnętrza”, tylko eksperyment nad tym, czym może być obraz dekoracyjny.
Matisse posiadał obrazy Paula Cézanne’a, m.in. zakupione przez siebie Baigneuses, które jeszcze w 1931 roku przechowywał w swoim atelier w Nicei. Wpływ Cézanne’a na rozwój warsztatu malarskiego Matisse’a był fundamentalny. Około 1893–1894, czyli niemal dwadzieścia lat przed Matisse’em, Cézanne namalował obraz zatytułowany Martwa natura z bakłażanami (). Bakłażany nie są na tym obrazie przypadkowym dodatkiem: wiszą na gałęzi i uczestniczą w bardzo starannie skonstruowanym rytmie całej kompozycji. Matisse znał i wykorzystywał właśnie ten cézannowski sposób budowania martwej natury. Jego własna z lata 1911, obecnie w Museum of Modern Art w Nowym Jorku (782.1995) powstała w Collioure i stanowiła przygotowawcze do dużego Wnętrza z bakłażanami.
Bakłażany, dzbanek, gruszki i środek niebieskiego dywanu są na obrazie Cézanne’a zorganizowane w system wzajemnych rytmów i równowag. Cała kompozycja ma dzięki temu niemal autonomiczną konstrukcję formalną. Matisse dwadzieścia lat później nie ogranicza się do zorganizowania dzięki tym zależnościom tylko martwej natury, stosuje system do całego wnętrza w Intérieur aux aubergines.
Matisse przebywał w Collioure na Lazurowym Wybrzeżu od końca sierpnia do połowy października 1911. Wynajmował z rodziną apartament. Tam powstała zasadnicza koncepcja Wnętrza z bakłażanami. We wrześniu pisał do rosyjskiego kolekcjonera sztuki Iwana Morozowa o „ważnej pracy dekoracyjnej” do skończenia.
Artysta sięgnął po , podobnie jak w Luksusie II z 1907–1908. Chodziło mu o uzyskanie matowej powierzchni zbliżonej do fresku. Kolory Wnętrza są matowe jak w malarstwie dawnych mistrzów włoskich, co Matisse bardzo cenił. To jest jeden z najciekawszych paradoksów tego płótna: technika historyczna została użyta do stworzenia bardzo nowoczesnego malarstwa. Matisse pierwszy raz użył klejówki w dziele o monumentalnej skali. Medium to jest korzystne przy malowaniu płaskich barwnych plam, dzięki szybkiemu schnięciu. Nie daje jednak swobody poprawek jak przy zastosowaniu farby olejnej.
Wnętrze z bakłażanami powstało pierwotnie z szeroką, malowaną dekoracyjną bordiurą (). Zachowana fotografia z listopada 1916 ukazuje obraz w tym stanie. Między listopadem 1916 a lutym 1935 bordiura została usunięta poprzez przycięcie płótna; obecne wymiary wynoszą 212 × 246 cm. Nie wiadomo dokładnie, kiedy ani kto zdecydował o tym zabiegu. przypuszcza, że mógł go dokonać sam Matisse. Według Alfreda H. Barra Matisse zdecydowanie dezaprobował późniejsze przycięcie obrazu; Barr opierał tę informację na odpowiedziach na kwestionariusz przesłany artyście w 1951 za pośrednictwem jego syna, .
Gotowy obraz został kupiony przez Michaela i Sarah Steinów jesienią 1911, krótko przed wyjazdem Matisse’a do Moskwy, a następnie w styczniu 1912 zawisł w ich paryskim mieszkaniu przy rue Madame, odwiedzanym przez środowisko artystyczne. W 1916 Matisse złożył kolekcjonerom ofertę odkupienia obrazu. Autor odkupił obraz od Steinów po cenie pierwotnej w listopadzie 1917. W 1922 Wnętrze z bakłażanami trafiło do kolekcji Musée de Grenoble. W dokumentacji muzealnej figuruje jako dar artysty i rodziny (nr inwentarzowy MG 2161).
Od 1919 kustoszem Muzeum w Grenoble był malarz . Zależało mu na rozbudowie kolekcji muzealnej o dzieła francuskiej sztuki współczesnej. Dzieła takich twórców jak Matisse nie były wówczas jeszcze cenionymi przez szeroko rozumianą publikę. Matisse poznał Andry-Farcy’ego w 1920 roku. W 1922 malarz przekazał Wnętrze z bakłażanami jako dar do Muzeum w Grenoble. Było to wówczas jedno z najcenniejszych własnych dzieł, które posiadał.
Opis W centrum płótna widać trzy bakłażany leżące na stole obok innych przedmiotów. Za nimi znajduje się parawan z ogromnymi, arabeskowymi motywami. Po lewej jest lustro, w którym odbicie nie zachowuje się jednak zgodnie z normalną optyką. Pojawia się tam m.in. fragment deski kreślarskiej, który „wchodzi” w przestrzeń lustra. Widzimy także kominek lub jego obramowanie w intensywnym błękicie, oparty o niego płótno. Dwa okna otwierają się na niezwykle uproszczony, kolorystyczny pejzaż oraz ramy, które niekoniecznie zawierają obrazy. Przez całość biegnie fioletowy, kwiatowy ornament, który jakby przestaje respektować granice poszczególnych przedmiotów i płaszczyzn.
Przypisy
Kategoria:Martwa natura Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy we francuskich kolekcjach Kategoria:Obrazy z okresu modernizmu