Rhynchanthus Hook.f. – rodzaj roślin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w południowej Azji od Asamu przez Bangladesz, Mjanmę i Tajlandię do południowo-środkowych Chin.
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów ρύγχος (rynchos – ryj) i άνθος (anthos – kwiat).
Morfologia Pokrój Wieloletnie rośliny zielne.
Pędy Bulwiaste kłącze, u Rhynchanthus bluthianus bez zapachu, u R. longiflorus o silnym miętowym zapachu. Ulistnione nibyłodygi do 1,5 m długości, wyprostowane do opadających.
Liście Ulistnienie dwurzędowe. Języczki liściowe całobrzegie, nagie. Blaszki zazwyczaj lancetowate lub prawie lancetowate, siedzące lub krótkoogonkowe.
Kwiaty Zebrane w wyrastające wierzchołkowo kłosy. Przysadki duże, trwałe, płatkowate, często jednostronne, mięsiste, czerwone, jaskrawoczerwone, jasnopomarańczowe lub różowe. Podkwiatki małe, rurkowate, ząbkowane wierzchołkowo. Listki zewnętrznego okółka okwiatu zrośnięte w jednostronnie rozciętą rurkę do połowy długości, drobno ząbkowane wierzchołkowo, te wewnętrznego okółka zrośnięte w krótszą rurkę z łatkami wzniesionymi, długołódeczkowatymi, lancetowatymi do odwrotnie lancetowatych lub jajowatolancetowatych, środkowa dłuższa od bocznych. Boczne prątniczki i warżka nieobecne lub silnie zredukowane i zrośnięte z nitką pręcika, opisywane też jako zredukowane do ząbka u nasady nitki pręcika. Pręcik jasnożółty, żółtawozielony, jasnożółty, różowobiały do białego, wystający ponad okwiat. Nitka długołódeczkowata, biała. Zalążnia trójkomorowa, słabo owłosiona, z dwoma miodnikami. Szyjka słupka nitkowata, zwieńczona kubkowatym znamieniem z dwoma niemal wrzecionowatymi wyrostkami (stylodia).
Owoc Wąsko jajowate, owłosione lub nagie, pękające przegrodowo torebki. Nasiona liczne. Osnówka mała lub nieobecna.
Biologia i ekologia Rozwój Epifity lub litofity. Obserwowano, że kwiaty roślin z tego rodzaju odwiedzają szlarniki japońskie i , nie zauważono jednak ich udziału w zapylaniu kwiatów. Sztywne nibyłodygi i brak warżki sugerują jednak, że rośliny są przystosowane do zapylania przez ptaki.
Siedlisko Lasy, formacje zaroślowe i formacje trawiaste, na wysokości 1500--1900 m n.p.m.
Cechy fitochemiczne Głównymi składnikami olejku eterycznego obecnego w kwiatach i liściach R. longiflorus jest , i borneol. Z kolei w kłączach i nibyłodygach dominują 1,8-cyneol, borneol i metyloeugenol.
W kłączach R. longiflorus obecne są polifenole, w tym – rynchaniny A-C (rhynchanines), oraz – 4-O-metylostrozyd B ( 4-O-methylstroside B.
Genetyka Podstawowa liczba chromosomów x = 11. Liczba 2n wynosząca 44 świadczy o tetraploidalności rodzaju.
Systematyka Pozycja systematyczna Według Angiosperm Phylogeny Website rodzaj zaliczany do plemienia Zingibereae, podrodziny Zingiberoideae w rodzinie imbirowatych (Zingiberaceae). Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do plemienia Alipnieae w podrodzinie Alpinioideae, różnił się jednak od typowych przedstawicieli tego plemienia podstawową liczbą chromosomów.
Wykaz gatunków Wittm. Hook f.
Zastosowanie Rośliny spożywcze Bulwiaste kłącza Rhinchanthus longiflorus o unikalnym aromacie i smaku w porównaniu z innymi jadalnymi roślinami z rodziny imbirowatych są powszechnie i tradycyjnie spożywane w Chinach jako warzywa i stosowane jako przyprawy.
Rośliny lecznicze Kłącza Rhinchanthus longiflorus były tradycyjnie stosowane w chińskiej medycynie ludowej do regulacji różnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych, w tym dolegliwości brzusznych, niestrawności, odbijania i wzdęć. W Indiach pasta z kłącza podawana jest na ból brzucha i kaszel. W Tajlandii są stosowane przez Akha do leczenia drgawek.
Olejki eteryczne obecne w kwiatach, liściach i nibyłodygach R. longiflorus wykazały znaczące właściwości przeciwbakteryjne przeciwko laseczce siennej, paciorkowcowi kałowemu, gronkowcowi złocistemu, odmieńcowi pospolitemu, pałeczce ropy błękitnej i pałeczce okrężnicy. Ponadto znacząco hamowały one produkcję mediatorów stanu zapalnego: tlenku azotu i cytokin (interleukiny-6 i TNF-α), przy braku cytotoksyczności. Takie samo działanie miał olejek eteryczny z kłączy, a nadto wykazał znaczącą aktywność hamującą acetylocholinoesterazę i umiarkowane działanie hamujące maltazę. Związki obecne w kłączach znacząco hamowały produkcję rodników i znacząco zapobiegały apoptozie komórek.
Inne zastosowania W badaniach olejek eteryczny z kłączy R. longiflorus wykazywał toksyczność wobec osobników dorosłych trojszyka gryzącego i psotników z gatunku , wskazując potencjał jako źródło naturalnych insektycydów.
Przypisy
Kategoria:Imbirowate