Operacja Harling, w Grecji znana również jako bitwa pod Gorgopotamos () – tajna misja przeprowadzona podczas II wojny światowej przez brytyjskie Kierownictwo Operacji Specjalnych (SOE) we współpracy z greckimi grupami ruchu oporu EDES i ELAS. Jej celem było zniszczenie silnie strzeżonego wiaduktu w Gorgopotamos w środkowej Grecji, czego dokonano 25 listopada 1942 roku. Był to jeden z pierwszych poważnych aktów sabotażu w okupowanej przez państwa Osi Europie oraz początek stałego zaangażowania Brytyjczyków we współpracę z greckim ruchem oporu.
Tło wydarzeń Operację Harling zaplanowano późnym latem 1942 roku jako próbę powstrzymania transportu zaopatrzenia sił niemieckich dowodzonych przez feldmarszałka Erwina Rommla w Afryce Północnej przez Grecję. W tym celu Kairski oddział SOE postanowił wysłać zespół sabotażowy, którego zadaniem miało być przecięcie linii kolejowej łączącej Ateny z Salonikami. Jako potencjalne cele rozważano trzy wiadukty położone w rejonie Brallos: Gorgopotamos, Asopos i Papadia. Za cel preferowany uznawano wiadukt Asopos, ponieważ jego odbudowa zajęłaby najwięcej czasu, jednak ostateczną decyzję pozostawiono dowódcy misji. Zespołem miał dowodzić podpułkownik (później awansowany do stopnia brygadiera) E. C. W. „Eddie” Myers z Korpusu Inżynierów Królewskich (Royal Engineers) – według słów jego zastępcy, majora (później pułkownika) Chrisa Woodhouse’a, był on „jedynym zawodowym oficerem saperem na Bliskim Wschodzie posiadającym przeszkolenie spadochronowe”. Po zakończeniu misji brytyjski zespół miał zostać ewakuowany; na miejscu planowano pozostawić jedynie Woodhouse’a, greckiego podporucznika Themisa Marinosa oraz dwóch radiotelegrafistów, aby nawiązali oni łączność z dopiero kształtującym się greckim ruchem oporu.
Tymczasem w Grecji pierwsze próby zbrojnego oporu w Macedonii zostały stłumione latem 1941 roku przez siły niemieckie i bułgarskie. Jednak wiosną i latem 1942 roku w górzystych rejonach środkowej Grecji i Epiru zaczęły powstawać pierwsze zbrojne oddziały partyzanckie. Od samego początku największą z nich była Grecka Armia Wyzwolenia Narodowego (ELAS), utworzona przez kierowany przez komunistów Front Wyzwolenia Narodowego (EAM) i dowodzona przez Arisa Weluchiotisa. Drugą co do wielkości siłą była Narodowa Republikańska Liga Grecka (EDES), której przewodził pułkownik Napoleon Zerwas. Brytyjscy oficerowie biorący udział w misji Harling w dużej mierze nie znali realiów panujących w okupowanej Grecji ani dokładnego charakteru – nie mówiąc już o ich liczebności czy orientacji politycznej – powstających ugrupowań ruchu oporu.
Misja Lądowanie w Grecji i nawiązanie kontaktu z ruchem oporu Zespół SOE liczył trzynastu ludzi i został podzielony na trzy grupy; w skład każdej z nich wchodzili: dowódca, tłumacz, saper oraz radiotelegrafista. Pierwszą grupę tworzyli: podpułkownik Eddie Myers (dowódca misji i grupy), kapitan Denys Hamson (tłumacz), kapitan Tom Barnes (Nowozelandczyk, saper) oraz sierżanci Len Willmott i Frank Hernen (radiotelegrafiści). W skład drugiej grupy wchodzili: major Chris Woodhouse, podporucznik Themis Marinos (Grek), porucznik Inder Gill (pochodzenia szkocko-sikhijskiego, późniejszy generał broni armii indyjskiej) oraz sierżant Doug Phillips. Trzecią grupę stanowili: major John Cooke, kapitan Nat Barker, kapitan Arthur Edmonds (Nowozelandczyk) oraz sierżant Mike Chittis.
Członków zespołu rozmieszczono w trzech samolotach B-24 Liberator. Pierwsza próba zrzutu nad Grecją, podjęta 28 września, zakończyła się niepowodzeniem, ponieważ nie rozpalono wcześniej uzgodnionych ognisk sygnalizacyjnych. Podczas kolejnego lotu, 30 września, dostrzeżono ogniska, a zespół misji Harling zrzucono w pobliżu góry Giona w środkowej Grecji. Załoga trzeciego samolotu nie zdołała zlokalizować żadnych ognisk, w związku z czym grupa majora Cooke’a skakała w pobliżu miasta Karpenisi, w którym stacjonował silny garnizon. Jeden z członków grupy wylądował nawet w samym mieście i został ukryty przez miejscowych Greków. Unikając włoskich oddziałów prowadzących poszukiwania, grupa dotarła w góry, gdzie natknęła się na partyzantów Arisa Weluchiotisa. W międzyczasie główna grupa była ukrywana przez miejscowych Greków i nieustannie przemieszczana po okolicy, aby uniknąć schwytania przez włoskie patrole poszukiwawcze; w tym samym czasie Woodhouse udał się do miasta Amfissa, by nawiązać łączność z Kairem. W tym okresie Myers i Hamson, prowadzeni przez miejscowego greckiego przewodnika Yannisa, przeprowadzili rozpoznanie trzech potencjalnych celów i wybrali most Gorgopotamos, który rokował największe szanse powodzenia: stacjonujący tam włoski garnizon liczący 80 żołnierzy był stosunkowo nieliczny, a sam obiekt zapewniał siłom atakującym dogodny dostęp, osłonę oraz drogę odwrotu. 2 listopada Woodhouse wyruszył, by nawiązać kontakt z ludźmi Zerwasa w rejonie gór Valtos, a 14 listopada do głównej grupy dołączył zespół majora Cooke’a, przynosząc wieści o nawiązaniu kontaktu z Arisem. Tego samego dnia powrócił Woodhouse wraz ze Zerwasem i 45 jego ludźmi. Zerwas od początku entuzjastycznie podchodził do misji, jednak Weluchiotis był mniej przekonany, gdyż kierownictwo EAM-ELAS w Atenach wciąż nie dostrzegało znaczenia i potencjału walki zbrojnej na wsi, woląc zamiast tego skupiać się na miastach. Ostatecznie Weluchiotis, z własnej inicjatywy i wbrew instrukcjom otrzymanym od EAM, postanowił wziąć udział w operacji.
Sabotaż thumb|Partyzanci ELAS Siły dostępne do przeprowadzenia operacji liczyły 150 ludzi: dwunastoosobowy zespół brytyjski, który miał zająć się wysadzaniem oraz 86 partyzantów ELAS i 52 członków EDES, których zadaniem było zapewnienie osłony i unieszkodliwienie garnizonu. Zgodnie z planem atak miał nastąpić 25 listopada o godzinie 23:00. Dwa zespoły po ośmiu partyzantów miały przeciąć linie kolejowe i telefoniczne w obu kierunkach oraz zabezpieczyć podejścia do samego mostu, podczas gdy główne siły, liczące 100 partyzantów, miały unieszkodliwić garnizon (składający się głównie z żołnierzy włoskich). Zespół minerski, podzielony na trzy grupy, miał oczekiwać w górę rzeki do momentu związania walką garnizonu, a następnie przystąpić do zakładania ładunków.
thumb|Napoleon Zerwas z oficerami EDES Atak na posterunki garnizonu znajdujące się na obu końcach mostu rozpoczął się zgodnie z planem, lecz trwał znacznie dłużej, niż pierwotnie zakładano. Myers podjął decyzję o skierowaniu zespołów minerskich do akcji, podczas gdy walka wciąż trwała. Zakładanie ładunków również uległo opóźnieniu, ponieważ dźwigary przeznaczone do zniszczenia miały inny kształt niż przewidywano; zmusiło to brytyjskich saperów do pocięcia posiadanych ładunków plastycznego materiału wybuchowego na mniejsze kawałki i ponownego ich złożenia w odpowiedniej formie. Po założeniu ładunków i odpaleniu lontów, o godzinie 1:30 nastąpiła pierwsza eksplozja, która poważnie uszkodziła środkowy filar i spowodowała zawalenie się dwóch przęseł. Następnie brytyjskie zespoły minerskie założyły kolejne ładunki na drugi filar i pozostałe przęsło; eksplozja nastąpiła o godzinie 2:21. W międzyczasie partyzanckie placówki zatrzymały pociąg z włoskimi posiłkami, który zmierzał na miejsce zdarzenia. Do godziny 4:30 wszystkie siły atakujące – które poniosły straty w postaci zaledwie czterech rannych – zdołały skutecznie odskoczyć od przeciwnika i wycofać do punktu zbiórki.
Następstwa thumb|Włoski list gończy za Napoleonem Zerwasem, wydany po przeprowadzeniu akcji sabotażowej Misja sabotażowa zakończyła się wielkim sukcesem SOE, stanowiąc największą tego typu operację przeprowadzoną do tamtego momentu wojny. Choć jej pierwotny cel– zakłócenie dostaw dla wojsk Rommla – stracił na znaczeniu w wyniku zwycięstwa aliantów pod El Alamein, akcja ta ukazała potencjał działań partyzanckich w realizacji celów strategicznych aliantów, zachęciła SOE do wspierania rozwoju lokalnych ruchów oporu oraz znacząco podniosła morale ludności w okupowanej Grecji . W następstwie tych wydarzeń misji Harling nie wycofano – jak pierwotnie planowano – lecz polecono jej pozostać na miejscu i przekształcić się w Brytyjską Misję Wojskową w Grecji. Sam most został naprawiony w ciągu 19 dni przez IV Batalion Kolejowy (IV Ferrovieri Battalion) z pułku inżynieryjnego wojsk kolejowych Królewskiej Armii Włoskiej.
Niestety dla Greków był to ostatni taki przypadek bliskiej współpracy wojskowej między ELAS a EDES – dwiema głównymi siłami partyzanckimi w kraju; w ciągu miesiąca doszło do pierwszych starć między oddziałami obu organizacji, co stanowiło preludium do otwartego konfliktu między ELAS a pozostałymi grupami ruchu oporu w 1943 roku oraz zapowiedź greckiej wojny domowej toczonej w latach 1946–1949.
Przypisy
Bibliografia
Harling Kategoria:Historia Grecji 1941–1944 Kategoria:Grecki ruch oporu podczas II wojny światowej Harling