Rajmund Jan Kawalec, ps. „Adam Juźwik”, „A. Jóźwik” (ur. 8 marca 1892 w Rzeszowie, zm. 14 sierpnia 1945 w Glasgow) – major administracji Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, komendant Okręgu Kowieńskiego Polskiej Organizacji Wojskowej (1919), oficer Oddziału II Sztabu Głównego, kierownik referatu kontrwywiadu ofensywnego w Ekspozyturze nr 4 w Katowicach oraz kierownik Studium „Niemcy” w Oficerskiej Szkole Wywiadowczej w Wielkiej Brytanii.
Życiorys Urodził się 8 marca 1892 w Rzeszowie, w ówczesnym powiecie rzeszowskim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Ludwika (buchaltera) i Anieli z domu Mikołajewskiej. W dzieciństwie został osierocony przez oboje rodziców i wychowywał się u krewnych. W latach 1909–1912 uczył się w Gimnazjum w Jarosławiu, gdzie wstąpił do Drużyn Bartoszowych oraz do skautingu. W 1911 pełnił funkcję drużynowego I Drużyny Skautowej im. gen. Józefa Dwernickiego w Jarosławiu. Z powodu zaangażowania w działalność patriotyczną musiał opuścić jarosławską szkołę i przeniósł się do Lwowa, gdzie kontynuował naukę w C.K. VIII Gimnazjum im. Stanisława Czarnieckiego.
Po wybuchu I wojny światowej wyjechał do Warszawy, skąd został przez władze rosyjskie ewakuowany i internowany w guberni wiackiej. Zwolniony z internowania w 1915, udał się do Orła, a następnie do Kijowa, gdzie włączył się w działalność polskich organizacji oświatowych. W lutym 1917 wziął udział w rozbrajaniu bolszewików w Mińsku, stając na czele ochotniczego oddziału, po czym wszedł w skład Mińskiej Komisji Wojskowej oraz struktur Samoobrony Mińska.
Wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). Początkowo pełnił funkcję komendanta struktur POW w Mińsku, gdzie pod koniec 1918 zorganizował grupę ochotników na odsiecz Lwowa. Wiosną 1919 został skierowany przez Naczelne Dowództwo WP na Litwę i objął stanowisko komendanta Okręgu Kowieńskiego POW, posługując się konspiracyjnym nazwiskiem „Adam Juźwik” (używał też formy „A. Jóźwik”). Podlegał bezpośrednio Ekspozyturze Oddziału II Sztabu Generalnego w Wilnie kierowanej przez kpt. Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. Rozbudował kowieński okręg do ponad 300 zaprzysiężonych członków i ok. 800 współpracowników oraz przygotował skład tajnego Rządu Tymczasowego (złożonego z 5 Litwinów i 4 Polaków), mającego przejąć władzę po planowanym na noc z 28 na 29 sierpnia 1919 zbrojnym przewrocie w Kownie, zgodnym z koncepcją federacyjną Józefa Piłsudskiego. Wskutek dekonspiracji siatki POW we wrześniu 1919 został aresztowany przez władze litewskie. Litewski sąd wojenny skazał go na karę śmierci, zamienioną na dożywotnie więzienie. W więzieniu w Kownie spędził ponad trzy lata. Został zwolniony na początku 1923 na mocy polsko-litewskiej umowy o wymianie więźniów politycznych.
W 1923 został przyjęty do Wojska Polskiego jako porucznik rezerwy piechoty z jednoczesnym powołaniem do zawodowej służby czynnej. Do 21 kwietnia 1925 pełnił służbę w Referacie Informacyjnym Wydziału Wojskowego Komisariatu Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku pod kierownictwem rtm. Karola Dubicz-Penthera, gdzie prowadził działania wywiadowcze i kontrwywiadowcze. W opiniach Oddziału II SG został oceniony jako oficer „bardzo dobry” w służbie wywiadowczej. Następnie służył w 79 Pułku Piechoty Strzelców Słonimskich w Słonimiu. 30 listopada 1926 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i objął funkcję oficera wywiadowczego 20 Batalionu KOP, a od września 1927 służył w 6 Półbrygadzie KOP (m.in. jako oficer wywiadowczy i p.o. dowódcy Kompanii Szkolnej „Druskienniki”).
Po przeniesieniu do korpusu oficerów administracji (grupa administracyjna) awansował na stopień kapitana. Pod koniec lat 30. został przydzielony do Ekspozytury nr 4 Oddziału II Sztabu Głównego w Katowicach. W marcu 1939 pełnił funkcję kierownika referatu ewidencji, a w kwietniu 1939 objął stanowisko kierownika referatu kontrwywiadu ofensywnego placówki.
Po wybuchu II wojny światowej brał udział w ewakuacji katowickiej ekspozytury na wschód, po czym przedostał się do Francji, gdzie służył w 8 kompanii Szkoły Podchorążych Piechoty oraz w 7 Pułku Piechoty 3 Dywizji Piechoty. Po ewakuacji w czerwcu 1940 do Wielkiej Brytanii służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. W latach 1941–1945 był wykładowcą i kierownikiem Studium „Niemcy” w Oficerskiej Szkole Wywiadowczej Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza, prowadząc zajęcia z zakresu problematyki ZSRR i Niemiec. Awansował na stopień majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1943.
Zmarł 14 sierpnia 1945 w szpitalu w Glasgow. Został pochowany na cmentarzu Corstorphine Hill w Edynburgu.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari – 1924 Krzyż Niepodległości z Mieczami – 1931 Krzyż Walecznych czterokrotnie – listopad 1922 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi – 1926 Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Srebrny Medal za Długoletnią Służbę – 1938 Brązowy Medal za Długoletnią Służbę – 1938
Przypisy
Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Instruktorzy harcerscy Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Majorowie administracji II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Oficerowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej