Jasienica – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim, w gminie Tłuszcz. Ma status sołectwa. Leży nad rzeką Cienką
Opis wsi We wsi znajduje się jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, istniejąca już w 1909 oraz siedziba rzymskokatolickiej parafii Narodzenia Pańskiego. We wsi znajdują się również popularne sieci sklepów jak groszek, dino i żabka, a także sklep Same dobre rzeczy. Niewielki fragment wsi, stanowi również rezerwat Dębina, znajdujący się jednak w znacznej większości w obrębie gminy klembów. W owym rezerwacie znajduje się także dom św. Faustyny Kowalskiej. We wsi funkcjonuje stacja PKP Jasienica Mazowiecka.
Komunikacja Na terenie wsi bezkolizyjnie krzyżują się dwie linie kolejowe: dwutorowa osobowa D29-6 (Zielonka – Kuźnica Białostocka) oraz jednotorowa towarowa D29-13 (Krusze – Pilawa) z odgałęzieniem D29-513 (Jasienica Mazowiecka – Tłuszcz). W miejscowości znajduje się osobowy przystanek kolejowy Jasienica Mazowiecka.
Połączenie drogowe z Warszawą zapewnia droga wojewódzka nr 634.
W Jasienicy na strudze Cienka zbudowano 3 mosty kolejowe, 4 mosty drogowe (w tym jeden drogi wojewódzkiej), kładki dla pieszych oraz brody.
We wsi funkcjonuje darmowa komunikacja miejska, w postaci autobusów, kursujących na terenie całego powiatu.
Edukacja i kultura W Jasienicy dzieci i młodzież korzystają ze szkoły podstawowej i przedszkola samorządowego. We wsi jest biblioteka publiczna.
Na placu przy OSP znajduje się także boisko do siatkówki, zewnętrzna minisiłownia, a także niedawno odnowiona scena, gdzie raz na jakiś czas odbywają się różne wydarzenia.
Na terenie szkoły jest także boisko do piłki nożnej i koszykówki, które niestety nie jest zawsze dostępne. We wsi znajdują się łącznie trzy place zabaw.
Historia Historia Jasienicy sięga co najmniej początków XV wiekuj tj. czasów kolonizacji Mazowsza (Jasienica należała do powiatu i ziemi warszawskiej Księstwa Mazowieckiego, podczas gdy Tłuszcz – do powiatu kamienieckiego ziemi nurskiej. Granica przebiegała tu prawdopodobnie wzdłuż Cienkiej). Wskazują na to dokumenty potwierdzające transakcje kupna-sprzedaży z tego okresu, których przedmiotem były Jasienica lub "udziały" w niej (tj. poszczególne gospodarstwa lub majątki) tj. m.in.:
Mikołaj z Kraszewa sprzedał w 1414 r. Świętosławowi z Pruszkowa herbu Roch, udziały w Jasienicy za 40 kop gr praskich, Anna – córka Dadźboga z Sękocina, sprzedała w roku 1414/1415 Wawrzyńcowi z Targowego swoje udziały w Jasienicy za 15 kop gr praskich, Dadźbog z Pęcic w 1418 r. sprzedał swój udział w Jasienicy za 30 kop praskich Świętosławowi, bracia Mikołaj i Jan z Umiastowa sprzedali swojemu bratu Piotrowi udziały w Jasienicy.
Jasienica była odnotowywana w dawnych dokumentach jako m.in.: "Jassenicza", "Jassyenyecz", "Jassyenicza", "Jaszenicza", "Jaszenecz", "Jasiennica", "Jasszenicza", "Jassyeniecz", "Jaschenyecz", "Jasyenyecz", "Jassenycza", "Jaschyenycze", "Jasyenycza", "Yasszyennycza".
Wspomniany wyżej Świętosław (także „Swentosław”, „Święszek”) to prawdopodobnie ta sama osoba, tj. rycerz Świętosław z Pruszkowa (Pruszkowski z rodu Pierzchałów, który m.in. tereny obejmujące Jasienicę otrzymał w uznaniu zasług dla mazowieckiego dworu książęcego). Ww. transakcje wskazują, iż Świętosław także nabywał ziemie w Jasienicy od ówczesnych właścicieli. W 1456 r. Świętosław, dziedzic m.in. Jasienicy, otrzymał od mazowieckiego księcia Janusza zwolnienie od ciężarów publicznych obciążających posiadane ziemie. Około roku 1470, po śmierci Świętosława, Jasienica dostała się w ręce jednego z jego synów – Sasina. Jasienica była wsią szlachty zagrodowej. Wśród właścicieli Jasienicy (lub jej części) pojawiają się później m.in. Mikołaj z Sobikowa (oraz jego żona Anna), Jan Karwowski, Stanisław Klembowski, Czosnowscy (m.in. Stanisław, jego synowie: Stanisław i Paweł; Andrzej Czosnowski, Paweł Czosnowski), Dominik Sobolewski. Po wcieleniu Mazowsza do Korony Polskiej – rok 1526, Jasienica znalazła się w województwie mazowieckim, powiecie i ziemi warszawskiej. Źródła wskazują, że w roku 1565 w Jasienicy były dwa folwarki, później tylko jeden.
W zbiorach AGAD znajduje się inwentarz sporządzony z powodu śmierci Dominika Sobolewskiego w 1783 roku świadczący o tym, że wieś była własnością zmarłego łowczego nurskiego. Dokument przedstawiła do wpisania do ksiąg grodzkich Starej Warszawy w dniu 7 lutego 1783 wdowa po nim – Krystyna Sobolewska ( z domu Radwan Zamulewicz).
Dokument zawiera dokładne opisanie folwarku – zgodnie z nim składał się on z drewnianego dworu o dwóch głównych izbach przedzielonych centralnie umiejscowioną sienią – dyspozytorskiej oraz czeladnej i dwóch alkierzy.
Zabudowania folwarczne składały się zaś z sernika, dwóch stodół, spichlerza, owczarni, wozowni, stajni, obory, lamusa z piwnicą, kurników oraz chlewów. Na podwórzu znajdowała się również studnia z żurawiem oraz ogród oddzielony od części gospodarczej płotem.
W momencie sporządzania inwentarza do dworu należało:
Bydło rogate - 60 sztuk Konie – 16 sztuk Owce – 264 sztuki Kozy – 31 sztuk Świnie – 27 sztuk Drób (różnych gatunków) – 96 sztuk
We wsi znajdowała się również karczma i browar.
Wieś składała się wówczas z 21 chałup dobrych i 5 złych. Zamieszkiwało je 27 rodzin chłopskich wymienionych z nazwiska. Na podstwawie dokumentu możemy prześledzić posiadany przez nich majątek oraz powinności, które świadczyli wobec dworu. Była to nie tylko pańszczyzna, ale również danina pieniężna i świadczenia w naturze – takie jak: manna, owies, chmiel oraz drób (z podziałem na kury, kapłony oraz jaja!).
W roku 1792 księgi parafii Klembów odnotowywały miejscowość Kąty Jasieńskie, stanowiące prawdopodobnie część obecnej Jasienicy. W wyniku III rozbioru Polski, w 1795 roku Jasienica trafiła do zaboru austriackiego (tzw. Nowa Galicja), do nowo utworzonego powiatu stanisławowskiego należącego do cyrkułu (województwa) siedleckiego. W roku 1809 wieś wraz z resztą Nowej Galicji znalazła się w Księstwie Warszawskim, w departamencie warszawskim (nadal w powiecie stanisławowskim). Po likwidacji Księstwa Warszawskiego i utworzeniu w 1815 roku zależnego od Rosji Królestwa Polskiego, powiat stanisławowski, wraz z Jasienicą, znalazł się w województwie mazowieckim. W tym czasie właścicielami Jasienicy byli Jan Czarnocki – Podczaszy Drohicki, a następnie Gen. Franciszek Żymirski. W 1827 roku w miejscowości było 28 domów i 186 mieszkańców (to więcej niż w Tłuszczu w tym samym czasie). W folwarku były 4 domy murowane i 14 drewnianych. Wieś liczyła 47 gospodarstw. Od roku 1867 należała administracyjnie do powiatu radzymińskiego, wchodzącego wówczas w skład guberni warszawskiej, będącej częścią Królestwa Polskiego. Dziewiętnastowieczny historyk w 1882 roku pisał o Jasienicy tak: „Wieś i folwark nad strugą tej nazwy, powiat radzymiński, gmina i parafia Klembów, o 2 wiorsty od Tłuszcza. Folwark w Jasienicy często zmieniał właścicieli, prasa z 1883 r. podaje np. że w poprzedzających 5 latach właścicielem folwarku byli kolejno Leonard Sawicki, kupiec Orszag, Mosiek i Ruhla Braunowie, Tadeusz Trepka, Lajzer Kuner. W 1918 z kolei – Adolf Witowski, zaś latach 20. XX w. Josek Radzymiński, Józef Leśniewski.
Źródła prasowe wskazują, że w latach 90. XIX wieku na terenie folwarku w Jasienicy ("Paulina") funkcjonowała fabryka zapałek, która we wrześniu 1894 r. spłonęła.
thumb|kościół Narodzenia Pańskiego Do roku 1916 Jasienica należała do gminy Klembów, po czym znalazła się w nowo utworzonej gminie Tłuszcz. W 1921 roku w Jasienicy mieszkało 614 ludzi, w tym 5 Żydów. W folwarku Jasienica było 23 mieszkańców.
W czasie II wojny światowej We wrześniu 1939 roku wiadukt kolejowy w Jasienicy był celem nalotów ze strony wojsk niemieckich. Przez Jasienicę przejeżdżały nocą transporty Żydów kierowane do obozu zagłady w Treblince. Niektórym udawało się uciec i wyskoczyć z jadących do obozu pociągów. Latem 1942 r. ośmiu z nich zostało przenocowanych przez jednego z mieszkańców Jasienicy. Rano przyjechali zawiadomieni żandarmi z Tłuszcza i zastrzelili wszystkich uciekinierów. Ciała zostały zakopane na miejscu. 15 czerwca 1942 r. z wiaduktu kolejowego w Jasienicy zrzucone zostały petardy zapalające na pociąg towarowy jadący do Białegostoku, strzeżony przez Niemców. Akcja ta przeprowadzona została przez partyzantów AK z placówki Pniewo. Aktywnymi uczestnikami działań AK podejmowanych na terenie gminy Tłuszcz byli mieszkańcy Jasienicy: Stanisław Roguski i ppor. Tadeusz Woiński „Błyskawica” (oficer rezerwy), który m.in. kierował akcjami na urzędy gminy w Klembowie i Tłuszczu. W ich trakcie niszczono lub zabierano dokumenty, pieczęcie i spisy podatkowe i kontyngentowe. Tadeusz Woiński został postrzelony 8 lutego 1944 r. podczas łapanki na stacji w Wołominie i zmarł 22 lutego 1944 r. W Jasienicy w czasie okupacji niemieckiej działał także gromadzki oddział Batalionów Chłopskich. W lasach w okolicy Klembowa oddział brał udział w akcji wysadzenia niemieckiego pociągu wiozącego zaopatrzenie na front. W połowie sierpnia 1944 r. m.in. na terenie Jasienicy trwały kilkudniowe walki między wojskami niemieckimi i rosyjskimi z użyciem samolotów, czołgów i artylerii. Spowodowały one znaczne zniszczenia. W większości drewniane domy zostały spalone lub zniszczone. Walki przyniosły też ofiary śmiertelne wśród mieszkańców. 18 sierpnia Jasienica została oswobodzona spod okupacji Niemców. Ogółem w trakcie II wojny światowej poniosło śmierć lub zaginęło co najmniej dwudziestu kilku mieszkańców (liczba ta uwzględnia osoby zastrzelone, osoby, które zginęły wskutek wybuchów bomb, osoby zmarłe po pobytach w więzieniach i obozach koncentracyjnych).
W południowo-wschodniej części, w kierunku na wieś Miąse, zostało zlokalizowane przez Niemców stanowisko radaru Luftwaffe FuMG-402 Wassermann M IV. Funkmeßgerät Stellung 1. Ordnung Walfisch (Stacja Radarowa 1. Kategorii Wykrywania o kryptonimie Walfisch), czyli radar wczesnego ostrzegania, służący do wykrywania samolotów. Do czasów obecnych zachowały się fundamenty masztu antenowego a także fundamenty trzech jego odciągów.
Czasy powojenne Od roku 1952 po przeniesieniu siedziby powiatu z Radzymina do Wołomina wieś należała administracyjnie do powiatu wołomińskiego. Do roku 1954 Jasienica była w gminie Tłuszcz, od tego też roku w gromadzie Miąse, a od roku 1959 w gromadzie Ostrówek. W roku 1973 Jasienica ponownie trafiła do gminy Tłuszcz. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.
Osoby związane z Jasienicą W Jasienicy urodził się Stanisław Kielak – poseł na Sejm w II RP, wicemarszałek Sejmu.
Św. Faustyna Kowalska przez lata mieszkała w znajdującym się nieopodal rezerwacie, i często odwiedzała Jasienicę, m. in. Chadzając na spacery.
Przypisy BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji
Bibliografia
Stanisław Kielak: Tłuszcz wieś – osada – miasto 1447–1980. Stowarzyszenie Rodu Kielaków "Siewba", Tłuszcz 2013. Robert Szydlik, Wincenty Szydlik: Tłuszcz. Studia i szkice z dziejów, Tłuszcz 2004. Hanna Halina Ciesielska, Jasienica : Portret w ramce historyczno-geograficznej (1414-2019) Jasienica 2019
Linki zewnętrzne Strona parafii w Jasienicy Strona Zespołu Szkół w Jasienicy Mapy historyczne zawierające Jasienicę Jasienica w Google Earth
Kategoria:Jasienica (powiat wołomiński) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)