thumb|250px|Lutowie w formie drutu lutowniczego (popularnie zwane „tinolem”). Lut, lutowie, spoiwo lutownicze – stop metalu, służący do lutowania, czyli wypełnienia szczeliny lutowniczej w formie ciekłej. W przypadku gdy szczelina lutownicza spełnia warunki kapilarności, mowa jest o lutowaniu, zaś gdy szczelina lutownicza jest większa niż odstęp kapilarny – proces nazywany jest lutospawaniem. Lut ma temperaturę topnienia znacznie niższą od temperatury topnienia lutowanych materiałów. Luty klasyfikowane są w normie PN-EN ISO 3677: 2016-12PN-EN ISO 3677: 2016-12: Spoiwa do lutowania miękkiego i twardego – oznaczenie. Podział następuje na miękkie i twarde, a pierwsza litera oznacza przynależność do danej grupy.

Ze względu na temperaturę topnienia rozróżnia się luty miękkie i twarde. Lutowanie miękkie jest procesem, w którym temperatura likwidus lutu jest mniejsza od 450 °C, natomiast w przypadku lutowania twardego temperatura topnienia lutu jest większa niż 450 °C.

Luty miękkie Luty miękkie są spoiwami metalowymi, których temperatura topnienia nie przekracza 450 °C. Najczęściej temperatura likwidus tych lutów mieści się w przedziale 100–350 °C.

Ich skład chemiczny może być różny w zależności od potrzeb. Przed 1 lipca 2006 r. luty miękkie bazowały najczęściej na stopie cyny i ołowiu o składzie zbliżonym do eutektycznego i temperaturze topnienia ok. 185 °C, jednak ze względu na restrykcje nałożone przez Unię Europejską, opracowano luty bezołowiowe na bazie cyny z dodatkami miedzi, srebra, antymonu, bizmutu i indu o temperaturach topnienia 210–220 °C.  Mają też większe napięcie powierzchniowe, za czym idzie gorsza lutowność, wpływająca na jakość połączeń. W tabeli zamieszczono skład chemiczny, temperaturę topnienia oraz oznaczenia najczęściej stosowanych lutów cynowych. Niektóre stopy są eutektyczne – temperatura topnienia stopu jest najniższa z możliwych dla mieszaniny tych składników. +Skład chemiczny i temperatura topnienia lutów cynowych wg normy PN-EN ISO 9453:2014-11PN-EN ISO 9453:2014-11: Luty miękkie – składy chemiczne i postacieOznaczenieSkład chemiczny [%]Temp. topnienia [°C]SnAgCuS-Sn99Cu199 –1230–240S-Sn97Cu397 –3230–250S-Sn96Ag4964 –221 (eutektyk)S-Sn96Ag3Cu0,496,43,20,4217 (eutektyk)

Luty twarde Luty twarde to stopy na osnowie srebra i miedzi.

Forma wytwarzania W lutowaniu przede wszystkim stosuje się luty w postaci drutów lub prętów, wtedy topnik zazwyczaj jest umieszczony wewnątrz rdzenia lutu, co znacznie ułatwia jego aplikację do obszaru złącza. Spoiwo lutownicze może być wytwarzane w formie lasek (te o większych średnicach są zwykle o przekroju trójkątnym).

Zastosowanie Przykładowe zastosowania lutów to elektronika i jubilerstwo.

Zobacz też

zimny lut tinol topnik

Przypisy

Kategoria:Stopy Kategoria:Lutowanie