Kazimierz Zakrzewski, pseud. Bobrowski, Nostromo (ur. 4 listopada 1900 w Krakowie, zm. 11 marca 1941 w Palmirach) – polski historyk, czołowy polski bizantynista, związany z lewicą sanacyjną publicysta i działacz syndykalistyczny, główny – obok Jerzego Szuriga – teoretyk polskiego syndykalizmu, analityk systemów totalitarnychMarek Kornat, Kazimierz Zakrzewski wobec reżimów totalnych. Pisma i idee z lat 1929-1935 [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 218-262..
Życiorys Urodzony w rodzinie profesorskiej. Był synem profesora fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim KonstantegoMaciej Janik, Fizyka i historia. W kręgu rodziny Kazimierza Zakrzewskiego [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 9-20.. Jego stryjem był Stanisław Zakrzewski, wybitny mediewistaLidia Korczak, Stanisław Zakrzewski. Człowiek i dzieło [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 21-33.. Od wczesnej młodości pozostawał pod wpływem syndykalizmu Sorela i filozofii pracy Stanisława BrzozowskiegoRafał Chwedoruk, Francuscy mistrzowie ideowi Zakrzewskiego: Sorel, Berth, Valois [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 185-218..
W roku 1910 rozpoczął naukę w gimnazjum, którą kontynuował do 1917 roku. Po zdaniu matury wstąpił do Legionów Polskich. Będąc ranny, leżał w szpitalu w Dolinie, następnie w Huszcie i w Żurawicy. Później wcielony do armii austriackiej był w Dolomitach na froncie włoskim. W 1918 uczestniczył jako ochotnik w walkach z formacjami nacjonalistów ukraińskich pod Lwowem walcząc jako członek załogi pociągu pancernego. W lipcu 1920 roku był w Brygadzie Akademickiej w Rembertowie. Walczył w wojnie przeciw bolszewikom, ale z powodu złego stany zdrowia, został zwolniony z wojska i przewieziony do Krakowa. W 1920 czasie rozpoczął studia wyższe na Uniwersytecie Jagiellońskim, kontynuowane następnie na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie w 1923 uzyskał stopień doktora na podstawie pracy: Samorząd miast Achaji rzymskiej. Arkadja – Messenia – Lakonia (Lwów 1925). Pisał ją na seminarium u profesora Konstantego Chylińskiego, po obronie pracy został jego asystentem przy katedrze historii starożytnej. Dwa lata później wyjechał do Francji w charakterze stypendysty, ulegając tam fascynacjom z jednej strony ideami Sorela, z drugiej zaś potęgą centrali związkowej CGT pod przywództwem Leona JouhauxGrzegorz Zackiewicz, Przełomy w życiu Kazimierza Zakrzewskiego [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 264-293.. Tam pod kierunkiem prof. Sellera i Jougueta przez dwa lata pogłębiał swoją wiedzę na temat antyku. Po powrocie do kraju i habilitacji w 1927 (Rządy i opozycja za cesarza Arkadiusza, Kraków 1927) wykładał na Uniwersytecie Poznańskim (1929/30). Mając lepsze warunki do pracy przenosi się ponownie do Lwowa, gdzie ponownie wykłada od 1931 roku. W 1935 objął utworzoną specjalnie dla niego Katedrę Historii Bizancjum na Uniwersytecie WarszawskimTadeusz Rutkowski, Kazimierz Zakrzewski na Uniwersytecie Warszawskim [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 120-130.. Był autorem pierwszej polskiej syntezy-podręcznika dziejów cesarstwa wschodniegoK. Zakrzewski, Dzieje Bizancjum, Warszawa: nakładem księgarni Trzaski, Everta i Michalskiego, [c.a. 1938]; wznowienie: K. Zakrzewski, Historia Bizancjum, Kraków: Universitas, 1999., wprowadził historię Bizancjum jako oddzielną dyscyplinę uniwersytecką. Dużą część swoich prac poświęcił historii politycznej V w. n.e., a także problemowi granicy między antykiem a średniowieczemMarcin Pawlak, Kazimierz Zakrzewski – badacz antyku [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź: 2015, s. 34-45; Michał Kozłowski, Kazimierz Zakrzewski na tle dyskusji o upadku cesarstwa rzymskiego w polskiej historiografii okresu międzywojennego [w:] Tamże, s. 46-63; Jan Prostko-Prostyński, Kazimierz Zakrzewski jako badacz późnego antyku i wczesnego Bizancjum [w:] Tamże, s. 64-78.. W roku 1939 po śmierci swego mistrza profesora Konstantego Chylińskiego nie przyjmuje proponowanej posady profesora we Lwowie. Pozostaje w Warszawie, aby nadal kontynuować swoje zainteresowania bizantynologiczneMaciej Salamon, Kazimierza Zakrzewskiego wizja średniowiecznego Bizancjum [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 79-104.. Prowadzi na uniwersytecie wykłady i prowadzi seminarium, na którym robione były przed rozpoczęciem wojny trzy doktoraty (jego uczennicą była Halina Evert-KappesowaMałgorzata Dąbrowska, Posłowie. Halina Evert-Kappesowa – uczennica Haleckiego i Zakrzewskiego [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 309-313).
Jednocześnie obok pracy uniwersyteckiej był jedną z czołowych postaci Związku Związków Zawodowych we LwowieGrzegorz Mazur, Kazimierz Zakrzewski na lwowskiej scenie politycznej [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź: 2015, s. 105-119. Bierze czynny udział w życiu publicznym im pracy społecznym. Publikuje artykuły w „Słowie Polskim”, którego był przez pewien czas współredaktorem a także w „Przełomie”, „Pionie”, „Drodze”. W 1926 przystąpił do Związku Naprawy Rzeczypospolitej, aktywnie działał w organizacjach syndykalistycznychPrzemysław Waingertner, „Syndykalne państwo wytwórców”. analiza koncepcji ustrojowych Kazimierz Zakrzewskiego [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 131-146., m.in. w Zespole Stu, w Generalnej Federacji Pracy, której programu był współautorem, czy w Związku Związków ZawodowychTomasz Romanowicz, Kazimierz Zakrzewski a Związek Związków zawodowych [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 147-146.. Publikował w prasie robotniczej i społecznej, m.in. we „Froncie Robotniczym”. W 1935 roku został prezesem Robotniczego Instytutu Oświaty i Kultury im St. ŻeromskiegoMaria Nartonowicz-Kot, Kazimierz Zakrzewski a robotniczy Instytutu Oświaty i Kultury im. Stefana Żeromskiego [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź: 2015, s. 167-184.. Był współzałożycielem powstałej w październiku 1939 w Warszawie organizacji konspiracyjnej Związek Syndykalistów Polskich i zarazem członkiem pierwszego składu Komitetu Centralnego związku. Organizował w Krakowie Oddziały Bojowe ZSPPiotr Matusiak, Ruch oporu w przemyśle wojennym okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich 1939–1945, Warszawa: Wydaw. MON, 1983, s. 115.. Od listopada 1939 sprawował oficjalne kierownictwo Wydziału Prasowego ZSPStanisława Lewandowska, Prasa okupowanej Warszawy 1939–1945, Warszawa: Instytut Historii PAN, 1992, s. 92. Redagował tygodnik „Akcja”. Za działalność konspiracyjną zostaje nagle aresztowany 12 stycznia 1941 roku. Jest więziony w więzieniu na Pawiaku. Pomimo wysiłków rodziny i przyjaciół nie udaje się go zwolnić z więzienia.
11 marca 1941 roku władze okupacyjne mordują w zbiorowej egzekucji 17 Polaków więzionych na Pawiaku. Jest to odwet za zabójstwo przez polskie podziemie znanego aktora filmowego, volksdeutscha Igo SymaWładysław Bartoszewski, Warszawski pierścień śmierci 1939–1944. Terror hitlerowski w okupowanej stolicy, wyd. 3 uzup., Warszawa: Świat Książki – Bertelsmann Media 2008, s. 108.. Wśród rozstrzelanych 11 marca w lesie w Palmirach był Kazimierz Zakrzewski. Władze niemieckie nie podały nazwisk rozstrzelanych, lecz wkrótce było wiadomo, że wśród straconych znalazł się prof. Zakrzewski. W listopadzie 1945 roku Polski Czerwony Krzyż ekshumował jego zwłoki. Następnie zostały one złożone w grobie IV na cmentarzu w Palmirach. Jego śmierć nastąpiła w ramach akcji AB, mającej na celu eksterminację polskiej inteligencjiJulian Borkowski, Kazimierz Zakrzewski ps. „Bakałarz”, „Bobrowski” w czasie II wojny światowej [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź 2015, s. 294-308..
Publikacje Dorobek naukowy pozostawiony przez prof. Zakrzewskiego jest duży, jeśli liczyć to, że zmarł w wieku 40 lat, a jego działalność naukowa przypada tylko na okres od 1923 do 1939 rokuNiepełna bibliografia prac historycznych zob. Halina Evert-Kappesowa, Bibliografia prac Kazimierza Zakrzewskiego [w:] K. Zakrzewski, U schyłku świata antycznego, Warszawa 1964, s. 259-261. Bibliografia prac publicystycznych i historycznych zob Michał Kozłowski, Bibliografia prac Kazimierza Zakrzewskiego za lata 1920-2012 i literatury o nim [w:] Kazimierz Zakrzewski. Historia i polityka, red. Małgorzata Dąbrowska, Warszawa–Łódź: IPN-UŁ 2015, s. 314-327 https://www.academia.edu/23528335/Bibliografia_prac_Kazimierza_Zakrzewskiego_za_lata_1920-2012_w_Kazimierz_Zakrzewski._Historia_i_polityka_red._Ma%C5%82gorzata_D%C4%85browska_Warszawa_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_IPN_2015_s._314-327.
Publikacje historyczne [rec.] Stanisław Arnold, Stosunek Longobardów do Rzymian we Włoszech w okresie inwazji na tle uposażenia klasztoru św. Kolumbana w Babbio w wieku VII-X, Kraków 1924, – „Kwartalnik Historyczny” 38 (1924), s. [także osobna nadbitka: Lwów 1926]. [rec.] The Cambrigde Ancient History, Cambrigde 1923 – „Kwartalnik Klasyczny” (1924), s. 68. [rec.] Michail Rostocev, Ocerk istorii drvniago mira, Berlin 1924, – „Kwartalnik Klasyczny” (1924), s. 68. [rec.] Albert Goetze, Kleinasien zur Hettiterzeit. Orient und Antike, Heidelberg 1924, – „Kwartalnik Klasyczny” (1924), s. 69. [rec.] E. Ferrer, Voromerische Griechen in der Keilschriften von Boghazkoy, “Mitteilungen der deutschen Orientgesellschaft” (1924), – „Kwartalnik Klasyczny” (1924), s. 69. [rec.] G.T. Seltaman, Athens – its History and Coinage before Persian Invasion, Cambrigde 1924, – „Kwartalnik Klasyczny” (1924), s. 70. Samorząd miast Achaji rzymskiej. Arkadja – Messenia – Lakonia, Archiwum Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Dział II, tom 3, Lwów 1925 http://www.sbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=35637&from=FBC Upadek ustroju municypalnego w Późnym Cesarstwie Rzymskim, w: Pamiętnik IV Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu, Lwów 1925, .t. 1, s. 1-20 [przedruk w: U schyłku świata antycznego, Warszawa 1964, s. 121-148]. Ostatnie lata Stylichiona, „Kwartalnik Historyczny” 39 (1925), s. 445-514 [także osobna nadbitka: Lwów 1925, ss.32 [przedruk w: U schyłku świata antycznego, Warszawa 1964, s.23-120]. [rec.] F. Novotny, Platonovy listy a Platon, “Spisy filosoficko-fakulty Maarykovy uniwersity v Brne”, – „Kwartalnik Klasyczny” (1926), s. 68. La politique Théodosienne, „Eos” 30 (1927), s. 339- 345. [rec.] John Bagnell Bury, History of the later Roman Empire from death Theodosius I to death Justinian A.D. 395- A.D. 565, London 1923, – „Kwartalnik Klasyczny” 1 (1927), s. 315-316. Rządy i opozycja za cesarza Arkadiusza, „Rozprawy Polskiej Akademii Umiejętności Wydziału Filozoficzno-Historycznego” t. 66, Kraków 1927 http://dlibra.kul.pl/dlibra/doccontent?id=436. Il governo e l'opposizione nel tardo impero romano al tempo di Arcadio : presenté dans la séance du 20 septembre 1926, „Bulletin de l’Académie Polonaise des Sciences et des Lettres” (1926), s. 149-154 [także osobna nadbitka: Cracovie 1926]. John Bagnell Bury, „Kwartalnik Klasyczny” 2 (1928), s. 221. Le consistoire imperial du Bas Empire, „Eos” 31 (1928), s. 405-417. Un homme d’état du Bas Empire: Anthemios, „Eos” 31 (1928), s. 417-438. [rec.] F. Bilabel, Geschichte Vorderasiens und Aegypters, vom 16. Jahrhund v. Chr. Bis auf dis Neuziet, Heidelberg 1927, – „Kwartalnik Klasyczny” (1928), s. 315-316. [rec.] G. Comntenau, La Civivlisation phenicienne, Paris 1926, – „Kwartalnik Klasyczny” (1926), s. 441. [rec.] P. Bise, La Politique d’Heraclite d'Ephese, Paris 1925, – „Kwartalnik Klasyczny” (1926), s. 440-441.