Patellidae – jedyna rodzina w rzędzie Patellogastropoda, grupująca niewielkie i średniej wielkości ślimaki morskie o charakterystycznych czapeczkowatych (czareczkowatych) muszlach, występujące głównie w strefie pływów. Szeroko rozprzestrzeniona w wodach w strefie klimatu umiarkowanego i tropikalnego.
Etymologia nazwy Nazwa rodzaju wynika z podobieństwa muszli do czarki (patella łac. – czara ofiarna, misaKumaniecki K. 1975. Słownik łacińsko-polski. PWN Warszawa, s. 546.).
Cechy morfologiczne thumb|Czaszołka pospolita (Patella vulgata) – widok na nogę i głowę (Hiszpania) Wielkość muszli waha się od małej do średniej (2–11 cm). Muszla ma kształt stożkowaty, czapeczkowaty, czareczkowaty. Wierzchołek położony pośrodku, muszla w części wierzchołkowej wewnętrznej pogrubiona przez kallus, o perłowej, iryzującej lekko barwie. Zewnętrzna powierzchnia muszli gładka lub promieniście żeberkowana, z delikatnymi liniami wzrostowymi. Wieczka brak. Na kształt muszli wpływa siedlisko, w którym żyją osobniki – osobniki żyjące na skałach narażonych na uderzenia fal mają muszle płaskie, bardziej masywne, natomiast te żyjące na roślinach i w siedliskach osłoniętych mają muszle wyższe, bardziej ornamentowane. Noga silnie umięśniona, przy jej pomocy ślimak przytwierdza się silnie do podłoża (potrzeba dużej siły, nawet kilkunastokilogramowej, żeby go oderwać).
Występowanie Przedstawiciele rodziny występują pospolicie w morzach stref klimatu umiarkowanego i tropikalnego.
Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Żyją w litoralu, w strefie pływów, a także w strefie oprysku. Najliczniej spotykane na podłożach skalistych. Podczas odpływu nie cofają się z wodą, lecz silnie przywierają do skał, gromadząc pomiędzy muszlą i płaszczem a podłożem zapas wody, który umożliwia im doczekanie przypływu. Odżywianie Roślinożercy, zdrapywacze, rozdrabniacze – żywią się trawami morskimi, glonami, peryfitonem (w tym drobnymi gąbkami i larwami sesylnych skorupiaków). Żerują w czasie przypływu. Rozmnażanie Rozdzielnopłciowe, okres rozrodu od kwietnia do września. Jaja przytwierdzane są do skał i otaczane cienką warstwą śluzu. Młode dojrzałość płciową uzyskują po roku.
Podział taksonomiczny Rodzina Patellidae obejmuje następujące występujące współcześnie rodzaje: Cymbula H. Adams & A. Adams, 1854, synonimy: Patellona Thiele, 1891 Laevipatella Pallary, 1920 Helcion Montfort, 1810 czaszołka Patella Linnaeus, 1758; rodzaj typowy; synonimy: Ansates G.B. Sowerby II [ex Klein], 1839, Patina Gray, 1840 Scutellastra H. Adams & A. Adams, 1854; synonim: Ancistromesus Dall, 1871 oraz rodzaje wymarłe: Berlieria de Loriol, 1903 † Proscutum P. Fischer, 1885 †
Uwagi Muszle Patellidae są bardzo podobne do muszli ślimaków rodzaju Patelloida (rodzina Lottiidae) i często z nimi mylone. Planuje się zastosowanie ślimaków z tej rodziny do czyszczenia zanurzonych części budowli hydrotechnicznych i kadłubów statków z obrastających ich glonów i osiedlających się na nich pąkli
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Patellidae w bazie AnimalBase Uniwersytet w Getyndze, dostęp: 5 kwietnia 2014. Patellidae w bazie NCBI dostęp: 5 kwietnia 2014