thumb 4 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.
Formowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 4 batalion celny powstał na bazie 1/III batalionu wartowniczego stacjonującego w Okręgu Generalnym „Kielce”. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych.
Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 2 kompanię do 4 batalionu celnego w Ostrowach. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia.
W listopadzie 1921 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne. Batalion wszedł w strukturę 2 Brygady Celnej.
W połowie 1922 batalion został zluzowany przez jednostki Straży Celnej i przedyslokowany na wschodnią granicę.
Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną. 4 batalion celny przemianowany został na 4 batalion Straży Granicznej.
Służba celna 17 maja 1921 Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 4 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Kamieńska do Niezdary. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Częstochowie.
Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście.
Sąsiednie bataliony 5 batalion celny w Praszce ⇔ 9 batalion celny w Oświęcimiu – VI 1921WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000 43 batalion celny ⇔ ? − VIII 1922
Kadra batalionu
Dowódcy batalionu stopieńimię i nazwiskookres pełnienia służbykolejne stanowiskomjrAleksander Potrykowskido IV 1921mjrZygmunt KrudowskiIV 1921 – VI 1921 dowódca Baonu Celnego Nr 5 od I 1921 do II 1922 płk Władysław Artur Paweł Morawski do 13 VII 1921 dyspozycja dowódcy OGen. „Kielce”mjr piech.Julian Żaba od 13 VII 1921kptKiewoVIII 1921 – X 1921 kpt. Stefan Władysław Iskierko wz. do 15 X 1921ppłk Józef Reutt 15 X 1921 – X 1922
Struktura organizacyjna Ordre de bataille 4 batalionu celnego w Sosnowicach na dzień 1 czerwca 1921kompania1. Bobrowniki2. Hutki3. Czeladź4. Gniazdówdowódcyppor. Bronisław Popielppor. Wacław Zabiełłoppor. Aleksander Brakppor. Bazyli PigielplacówkiŻychciceRudnik MałyModrzejówZendekBobrownikiStarczaRadochaCynkówWymysłówHutkiLeśniczówkaGniazdówNiezdaraLeśniakiMilowiceMżykiPrzysiekCzteropopySitarzeSielecCzeladźHuczkaBoleradzJowiszOdeB 4 batalionu celnego w Ostrowy na dzień 1 grudnia 1921:kompania1. Zendek2. Hutki3. Herby4. GniazdówplacówkiLubicz-CynkówLeśniakiŁepkiHuciskaZendek HutkiHerbySiedlecPrzysiekStarczaMżykiKocotRudnik MałyCztery KopyGniazdówCynkówOdeB 4 batalionu celnego w Miejszogole na dzień 1 października 1922:kompania1. Kiejdaniele2. Burkilewieś Burkiła, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie3. Jawniunywieś Jawniuny, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskie4. Bujwidywieś Bujwidy, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskieplacówkiPodubinkawieś Podubinka, gmina Podbrodzie, powiat święciański, województwo wileńskieWesołowkaPlikiszkiwieś Plikiszki, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskieGuderostzaścianek Gudorojście, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskiePokirnaMaksztyszkiKiernówkadwór Kiernowek, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskieBildziunywieś Maldziuny, gmina Podbrodzie, powiat święciański, województwo wileńskieBurkiłaGrabiałyJakubańceMarkuńcewieś Markuńce, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskieJawniunyBiałozoryszkiJaniszkizaścianek Janiszki, gmina Podbrzezie, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskieElnokumpjePowasarelewieś Powaserele, gmina Mejszagoła, powiat wileńsko-trocki, województwo wileńskieSzurmańce
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
(sygn.110/350 i 110/351)
Kategoria:Bataliony celne Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1922 Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1921 Kategoria:Formacje graniczne w Praszce Kategoria:Mejszagoła Kategoria:Bataliony celne rozmieszczone na granicy polsko-niemieckiej Kategoria:Formacje graniczne w powiecie wileńsko-trockim